Ama Kông tức là bố của thằng Kông, một tên gọi thông thường sau khi vợ ông sinh đứa con trai đầu lòng đặt tên là Y Kông. Tên chính thức trong khai sinh của ông là Y Prông Êban. Còn tên Lào của ông là Khăm Proong. Ama Kông là con trai của Y Ki, em ruột của Y Thu - Vua săn voi Khun Su Nốp. Ama Kông nổi tiếng bởi ông cũng là một tay săn voi lừng danh, từng săn được 298 con, trong đó có 2 con voi trắng, chỉ thua ông bác Y Thu, người lừng danh nhất, từng săn được gần 500 con.
Ngoài săn voi Ama Kông còn nổi tiếng là tay lãng tử, hảo hán: Bắt sống bò rừng bằng tay không, biết thổi tù và, chơi giỏi nhiều nhạc cụ, khiến các sơn nữ vùng Bản Đôn mê mẩn. Vì thế ông có tới 4 vợ 21 người con. Đặc biệt Ama Kông đang sở hữu bài thuốc gia truyền tráng dương, bổ thận quý giá mà nhiều quý ông sau khi dùng đã ca ngợi hết lời: Rằng công hiệu hơn cả Viagra...
***
Ama Kông sinh năm nào, đến nay vẫn còn là điều tranh luận. Căn cước của ông ghi là năm 1917, nhưng theo Khăm Phết Lào con trai của ông thì Ama Công sinh năm 1910. Bằng chứng là em trai cách đốt của ông tên là Y Pum trong căn cước ghi là 1915 và trên bia mộ chôn gần khu vực mộ Vua săn voi Khun Su Nốp cũng ghi là 1915. Ama Kông là anh, chắc chắn phải sinh trước năm 1915. Sở dĩ năm sinh của Ama Kông có sự lộn xộn như thế, theo giải thích của Khăm Phết Lào thì vì ông có nhiều vợ. Mỗi lần lấy thêm cô vợ mới trẻ hơn, ông lại công bố với mọi người một năm sinh khác, trẻ hơn, cho phù hợp với tuổi cô vợ mới.
***
Vợ đầu của Ama Kông tên là H'Nố, là con ruột của Y Leo. Y Leo lại là em ruột của Y Thu và Y Ki. Y Thu không có con nên khi Ama Kông, H'Nố còn nhỏ đã được Vua săn voi Y Thu đưa về nuôi, lớn lên thì cho 2 người lấy nhau, mặc dù cùng huyết thống (con 2 anh ruột). Sau khi sinh được 2 người con, bà H'Nố qua đời (1941) vì bị bệnh hậu sản, em gái của H'Nố là H'Hốt tiếp tục thay chị lấy Ama Kông. Vì sao lại có sự hôn nhân cùng huyết thống, trái với lệ thường của người Lào?
Theo giải thích của Khăm Phết thì: Thuở ấy anh em Y Thu - Y Ki - Y Leo (từ Đôn Thâu, Pắc Xế, Lào sang) danh giá và giàu có nhất vùng biên giới 3 nước Việt Nam - Campuchia - Lào nhờ săn được nhiều voi, bán được nhiều tiền bạc nhất. Voi trong nhà lúc nào cũng có vài chục con, trâu bò lúc nào cũng có tới vài trăm con. Heo gà thì đầy mặt đất. Còn vàng, bạc thì đựng đầy ché, đầy chum. Và vì thế họ quyết định cho con cái lấy nhau để không phải chia của cải cho người ngoài dòng tộc.
***
Ama Kông săn voi giỏi, "chim gái" hay, đồng thời cũng là tay chơi lừng danh của xứ. Ông từng được người Pháp đưa ra Buôn Ma Thuột học chữ Tây và chữ ta, nhưng chỉ đến lớp 4 rồi ông bỏ học, một phần vì tính ông ngang tàng, hoang dã không chịu nổi những kỷ luật nghiêm khắc của nhà trường, mặt khác vì ông tiêu xài quá mức, mỗi ngày có thể xài hết cả trăm đồng (thời bấy giờ) vào chuyện ăn uống, hút xách và cho gái. Khăm Kẹo Pha Lào (sinh 1922), người từng được Y Ki sai đi phục vụ Ama Kông trong thời gian ông học ở Buôn Ma Thuột, hiện còn sống ở Bản Đôn đã kể cho chúng tôi nghe điều đó.
Bây giờ nhìn vào bức ảnh của Ama Kông chụp vào khoảng năm 1957, 1958 mà Khăm Phết còn giữ được đủ biết thời đó Ama Kông đã là người biết chơi và cách chơi cũng "đi trước thời đại" như thế nào. Trong khi hầu hết mọi người vẫn còn đóng khố thì ông đã diện đồ Tây, thắt cà vạt, đi giày Tây đen bóng. Ông từng đưa voi ra tận Buôn Ma Thuột rước thợ chụp ảnh về tận Bản Đôn để chụp ảnh cho bà con thân tộc và đám cưới của ông với bà H'Đốt. Ây Nô già làng của Buôn Trí (Bản Đôn) kể: -Thời ấy chỉ chụp khoảng 10 bức ảnh đen trắng khổ 13 x 18 cm đã tốn... cả một con trâu rồi.
***
Năm 1961 Ama Kông săn được con voi trắng quý giá, thứ voi chỉ dành riêng cho vua chúa sử dụng, biết không thể để sử dụng riêng cho mình, ông đành phải đem biếu cho Ngô Đình Diệm, được ông Diệm tặng lại 3 khẩu súng và rất nhiều tiền bạc. Ông dùng số tiền đó mua một con voi đực lớn chỉ có 1 ngà, mua 1 xe Jeep... Con voi này sau đó đã có công lớn trong việc giúp bộ đội ta vận chuyển lương thực, đạn dược. Riêng chiếc xe Jeep, nghe nói sau khi tập lái xong, ông chạy đi chạy về giữa Bản Đôn - Buôn Ma Thuột được mấy lần, rồi sau đó bị đâm vào gốc cây hỏng nặng. Ông tháo lốp cho bộ đội làm dép, lấy săm cho bộ đội làm phao bơi vượt sông Sê Rê Pôk.
Theo Y Kông con trai của ông (sinh năm 1938, hiện đang sinh sống tại thị trấn Ea Súp, huyện Ea Súp, Đắc Lắc) thì ông cũng là người rất mê cờ bạc. Ông từng bán voi lấy tiền, đi máy bay từ Buôn Ma Thuột về Sài Gòn đánh bạc. Chỉ 3 ngày là "cúng" vào chiếu bạc hết cả con voi trị giá 40.000 đồng. Thời ấy (khoảng những năm 59, 60), số tiền ấy đủ làm 10 căn nhà dài bằng gỗ tốt.
***
Bây giờ thì ông đã già. Theo Khăm Phết Lào - con trai của ông - thì đích thực ông sinh 1910, năm nay đã 98 tuổi. Vì thế nhiều chuyện hỏi ông, ông chỉ ờ... ờ... nhớ nhớ, quên quên... Nhưng ngồi ngắm ông, nhìn kỹ vóc dáng của ông, nhìn vào thần thái của ông vẫn đủ biết thời trai trẻ ông cao lớn, vạm vỡ, đẹp trai, sống phóng túng, hoang dã, dữ dội, tài ba và đào hoa đến mức nào. Già làng Ây Nô nhận xét:- Ông như ngọn gió hoang lúc ào ào dữ dội, lúc mơn man ve vuốt, lúc là nắng lửa, lúc là cơn mưa, là người dân dã rừng rú nhất Bản Đôn, đồng thời cũng là người hiện đại nhất Bản Đôn.