Câu hỏi thường được đặt ra là: Trong hội nhập kinh tế thế giới, văn hoá dân tộc có gì biến động? Liệu có khả năng xảy ra hiện tượng các giá trị văn hoá truyền thống sẽ bị mai một, thậm chí bị xói mòn gốc rễ và thay vào đó là một nền văn hoá chung cho mọi dân tộc không? Văn hoá dân tộc có còn là động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế xã hội của các quốc gia không?

Và phải làm gì để bảo vệ và phát huy, nâng cao các giá trị văn hoá dân tộc để hội nhập trong kỷ nguyên mới? Những câu hỏi đó có lẽ không riêng gì của chúng ta, của dân tộc Việt Nam ta, mà cũng là câu hỏi chung của mọi quốc gia dân tộc.

Khi toàn cầu hoá kinh tế là xu thế khách quan, tất yếu của lịch sử thì không một nền kinh tế nào có thể đứng ngoài cỗ xe toàn cầu hoá mà phát triển được. Lịch sử chứng minh rằng ở thời đại hiện nay, sự tăng trưởng về kinh tế của các quốc gia có mối liên hệ chặt chẽ với xu thế hội nhập kinh tế thế giới.

Tuy vậy, toàn cầu hoá vẫn ẩn chứa trong nó những hiểm hoạ khôn lường. Đó là khoảng cách về thu nhập, về giàu nghèo giữa các quốc gia, giữa các vùng miền, giữa các tầng lớp cư dân ngày càng diễn ra một cách phi lý, là môi trường sinh thái bị ô nhiễm nặng nề, là sự gia tăng của các hình thức tội phạm. Những hiện tượng đó, xét đến cùng, là hậu quả của nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa – vốn là bản chất của toàn cầu hoá kinh tế hiện nay.

Thêm vào đó, một số nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ, đang lợi dụng sức mạnh về kinh tế và công nghệ để thống trị thế giới về văn hoá. Thông qua kinh tế và công nghệ, người ta đang muốn Mỹ hoá đời sống nhân loại. Xu hướng đó đang dẫn tới sự đồng nhất hoá các nền văn hoá truyền thống, thủ tiêu sự đa dạng văn hoá – vốn là bầu sinh quyển tinh thần của các dân tộc trên trái đất này.

Trước tình hình đó, các quốc gia, các dân tộc không thể không quan tâm đến việc bảo tồn và phát triển văn hoá của dân tộc mình. Những câu hỏi như {Ta là ai? Ta từ đâu tới? Ta sẽ đi về đâu trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay?} không thể không được đặt ra. Trả lời các câu hỏi đó chính là tự nhận thức về bản thân mình, về bản sắc văn hoá, về tâm và thế của dân tộc mình.

Mỗi dân tộc đều có quá trình lịch sử riêng, trong quá trình đó các dân tộc đã tạo nên những kinh nghiệm sống của mình, tạo nên những truyền thống riêng của mình. Chính những kinh nghiệm và truyền thống đó đã tạo nên sự cố kết, tính cộng đồng dân tộc. Bản sắc truyền thống và tiếp biến những giá trị mới không chỉ tác động sâu sắc đối với hiện tại và tương lai.

Việt Nam ta có truyền thống lịch sử mấy ngàn năm. Trong suốt mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, văn hoá Việt Nam đã {hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc}. Nhờ tâm hồn, khí phách và bản lĩnh đó, dân tộc ta đã tồn tại, vượt qua bao thử thách của thiên tai và địch hoạ.

Trong những năm qua, dưới tác động của toàn cầu hoá, cụ thể là của mạng lưới công nghệ thông tin viễn thông và của hội nhập kinh tế thế giới, văn hoá nước ta đang trải qua nhiều biến động lớn. Không thể không nhìn thấy những nhân tố mới đang hình thành trong tư duy, trong nhận thức của các thế hệ công dân, đặc biệt của lớp trẻ. Các nhu cầu học tập, hiểu biết, tự lập, được kích thích, được phát triển, dần dần thay thế cho tâm lý ỷ lại, an phận thủ thường.

Đó là những nhân tố tích cực, cần thiết cho sự phát triển và hiện đại hoá đất nước. Tuy vậy, sự hiểu biết, tình yêu và lòng tự hào đối với các giá trị truyền thống của dân tộc đang có nguy cơ suy yếu.

Kinh tế thị trường có thể giúp chúng ta sản xuất ra nhiều của cải vật chất, nhanh chóng nâng cao mức sống cho nhiều người. Nhưng đừng quên kinh tế thị trường luôn tạo ra sự phân hoá dữ dội về giàu nghèo, về thu nhập, về hưởng thụ. Thêm vào đó, kinh tế thị trường luôn là miếng đất nuôi dưỡng, kích thích tâm lý tiêu dùng vật chất, quý trọng các giá trị vật chất hơn các giá trị tinh thần.

Khi một xã hội hình thành những người chỉ lo làm giàu, mà sao nhãng các giá trị tinh thần, coi thường đạo lý làm người, thì xã hội đó có phát triển bền vững được không? Liệu người ta có thể dễ tìm ra tiếng nói chung, cảm xúc chung, lý tưởng chung được không, khi các đạo lý và truyền thống dân tộc, lối sống dân tộc, ngôn ngữ dân tộc đang bị bỏ rơi bởi những {thông điệp văn hoá} mà người ta đang truyền đi qua Hollywood và Mc Donald’s khắp thế giới, khi những con thú điện tử đang thách thức mọi biên giới, mọi luật lệ của các quốc gia?

Đúng là công nghệ thông tin hiện đại có thể giúp chúng ta biết rất nhiều vấn đề. Nó có thể giúp chúng ta trở nên thông thái, nhưng nó không thể giúp chúng ta biết cách làm người, biết sống có đạo lý. Thậm chí càng sống trong xã hội công nghệ thông tin, con người càng có nhu cầu biết cách làm người.

Toàn cầu hoá kinh tế có thể là một thời cơ lớn, một cú hích lớn đối với sự phát triển của đất nước. Nó có thể tạo nên một khối lượng sản phẩm lớn, một cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, nó có thể tiếp sức làm nảy nở tính năng động, sáng tạo trong mỗi thành viên của cộng đồng dân tộc, có thể làm nảy sinh những người lãnh đạo và quản lý sáng suốt, có bản lĩnh chính trị và văn hoá, biết phát huy tinh thần dân chủ, sự minh bạch, công khai.

Nhưng toàn cầu hoá cũng có thể trở thành một thách thức lớn dẫn tới những rối ren lộn xộn trong xã hội, khi toàn cầu hoá đi chệch quỹ đạo mà dân tộc đang hướng tới, khi bánh xe của toàn cầu hoá chà đạp lên những giá trị truyền thống của dân tộc, biến mỗi con người thành tù binh, nô lệ của hàng hoá, của công nghệ hiện đại.

Để quá trình toàn cầu hoá của nước ta đi đúng hướng, bớt đi những rủi ro và lộn xộn không đáng có; việc tập trung xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng và chỉnh đốn Đảng, học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sẽ có ý nghĩa cực kỳ to lớn. Phải biến các hoạt động đó thành giá đỡ tinh thần cho quá trình hội nhập kinh tế thế giới.

Kinh nghiệm lịch sử nhắc nhở chúng ta rằng, khi phải đứng trước những thách thức, cam go, có khi là ngàn cân treo sợi tóc, những người lãnh đạo sáng suốt của đất nước đã biết cùng nhân dân giương cao ngọn cờ độc lập tự chủ, biết quy tụ sức mạnh toàn dân tộc, biết nỗ lực phát huy sự thông minh, khôn ngoan và sáng tạo trong quần chúng, biết mềm dẻo uyển chuyển trong sách lược đối ngoại.

Nhờ đó dân tộc ta vượt qua nhiều thách thức để tồn tại và phát triển, vị thế của đất nước ngày càng được nâng cao. Văn hoá dân tộc luôn là cội nguồn sức mạnh của chúng ta, là bệ phóng thần kỳ để chúng ta hoà nhập với thế giới.