Tại đây, một lần nữa, quan chức Chính phủ ba nước Thái Lan, Lào, Việt Nam tuyên bố quyết tâm đưa EWEC vào một giai đoạn phát triển mới - chuyển từ kết nối giao thông sang cộng đồng phát triển thịnh vượng.

Chọn đường xa, bỏ đường gần

Chuyện tưởng như cũ: Năm 2006, Savanakhet (Lào) vận chuyển "ngược" lên Bangkok (Thái Lan) trên 300 ngàn tấn hàng để xuất khẩu qua đường cảng biển.  Họ phải đi quãng đường 640 km, chưa kể lúc đó chưa có cầu Hữu Nghị 2, phải vận chuyển đường phà. Chặng đường đó dài gấp đôi so với đi xuôi về cửa khẩu Lao Bảo rồi ra các cảng biển miền Trung VN. Vậy mà các "nhà buôn" vẫn lựa chọn đường xa; vì chi phí chỉ bằng một nửa so với... đường gần!

Những "nhà buôn" này cho biết chi phí chính thức và phi chính thức ở các cửa khẩu, cảng, lưu thông trên đường... ở VN đều cao, rất cao, do vậy dù đường gần nhưng vẫn không lãi bằng đi đường xa lên Băngkok. Và đau đớn là, thông tin "cũ rích" đó vẫn tiếp tục... thời sự.

Ngày 25.12.2007 tại Sava-nakhet, trước đông đảo quan chức 3 nước thành viên EWEC gồm Thái Lan, Lào, Việt Nam, Bộ Kinh tế - Thương mại & Công nghiệp Nhật Bản đã công bố một phần trong dự án khảo sát thực hành các tuyến đường bộ khu vực Mê Kông 2007.
 
Theo đó, kết quả vận tải một xe hàng hoá từ Bangkok đi TP Hồ Chí Minh qua các cửa khẩu đường bộ trên EWEC vào tháng 10.2007 mất 87h 45 phút, trong đó thời gian chạy xe thực tế là 38 giờ, thời gian làm thủ tục hải quan (kể cả chuyển hàng) là 6h45 phút; một chuyến vận tải hàng hoá khác với cung đường như trên mất đến 90 giờ, trong đó thời gian chạy xe thực tế là 39h30 phút, thời gian làm thủ tục hải quan là 9h.

Tương tự, một chuyến vận tải hàng từ Bangkok đến Hà Nội trên EWEC mất hết 79h30 phút, trong đó thời gian thực tế chạy xe là 35h45 phút, thời gian làm thủ tục hải quan là 9h. Những người làm thực hành kiểm tra chỉ công bố con số mà không cần bình luận. Bởi không một cử toạ nào không thấy bàng hoàng trước những con số "rùa bò" nói trên. Một quan chức Thái Lan đã phải kêu lên rằng, thời gian như vậy là quá dài, như để đến Hà Nội phải phấn đấu rút xuống còn 24h thôi.

Cải cách việc... cải cách

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị kiêm Trưởng khu kinh tế thương mại đặc biệt Lao Bảo - ông Lê Hữu Thăng - không giấu nổi sự sốt ruột: "Chúng ta đã làm được rất nhiều việc trên EWEC, đặc biệt là những nỗ lực trong cải cách thủ tục hành chính nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người và hàng lưu thông qua cửa khẩu đường bộ Lao Bảo. Nhưng vẫn còn quá nhiều việc phải tiếp tục cải cách mạnh mẽ, triệt để hơn. Nếu không, chúng ta sẽ tự đánh mất vô vàn cơ hội trên EWEC".

Trong 3 - 4 năm lại đây đã có nhiều hành động cụ thể để triển khai nhiều biện pháp nhằm đẩy mạnh, nhanh cải cách thủ tục hành chính ở cửa khẩu quốc tế Lao Bảo. Nhưng vì sao du khách vẫn tiếp tục phàn nàn?

Cục trưởng Hải quan Quảng Trị Lê Văn Tới cũng bức xúc: "Tôi xin ví dụ một việc, tờ khai phương tiện vận tải qua cửa khẩu hiện tại có 35 tiêu chí phải khai, trong đó có nhiều tiêu chí trùng lặp, không cần thiết nên làm mất nhiều thời gian của chủ phương tiện. Tôi đã nhiều lần kiến nghị cải cách việc này theo hai hướng hoặc là phải giảm tiêu chí trong tờ khai xuống còn 9 tiểu mục hoặc cải cách triệt để hơn nữa thì bỏ luôn tờ khai này và đưa những thông tin cần thiết vào luôn trong Giấy phép liên vận do ngành GTVT cấp. Vấn đề là ở chỗ, những kiến nghị cải cách đó không hề được phản hồi, tiếp thu. Vì vậy, mới đây tôi lại tiếp tục phát văn bản đề nghị".

Hiện ở cửa khẩu quốc tế Lao Bảo vẫn tồn tại nhiều loại lệ phí do 5 cơ quan thu bằng những thao tác rất thủ công (biên lai viết tay). Chính đây là nơi làm mất rất nhiều thời gian của chủ hàng, chủ phương tiện và hành khách. Trong nhiều năm qua, đã liên tục có kiến nghị đổi mới cách thu lệ phí: Chỉ tập trung việc thu lệ phí vào hai cơ quan là Hải quan và Biên phòng để tiết kiệm thời gian và phù hợp với các nước trong khu vực.

Hải quan Quảng Trị cũng đã chủ động đề xuất Bộ Tài chính cho phát hành tem thu các loại lệ phí tại cửa khẩu có nhiều mệnh giá tương ứng với các mức thu lệ phí của các ngành ở cửa khẩu. Nhưng vẫn chưa có kết quả. Rõ ràng, chuyến tàu mơ ước EWEC cuối cùng cũng sẽ đến ga cuối mang tên Thịnh Vượng, nhưng những tiếng hụ còi không ngớt vang lên đòi hỏi mỗi chúng ta cần đổi mới, cải cách thực chất nhiều hơn nữa.