Đó là một trong hàng trăm ngôi - nhà - mùa - xuân mới hình thành dọc theo vùng duyên hải phía nam đất nước, là thành quả của một đề tài nghiên cứu do những người lao động trẻ đầy tâm huyết ở Trung tâm nghiên cứu khoa học thuộc Công ty Yến sào Khánh Hòa thực hiện từ năm 2004.
Thức dậy ngắm chim yến bay khi màn đêm bắt đầu tan loãng trước hừng đông, tôi không thể đếm được có bao nhiêu con chim bé nhỏ như mũi tên "bắn" ra từ gian nhà làm bằng thứ "ván" xốp màu trắng đục; lặng lẽ chao liệng giữa không trung để bắt mồi!
Đó là thời khắc trong ngày chim yến kiếm ăn ở tầng thấp; mặt trời xuất hiện cũng là lúc đàn chim bay lên rừng xanh cho đến khi nắng tắt hẳn mới quay về tổ. Chủ "ngôi nhà yến" ở phố Bà Triệu chưa muốn tiết lộ số lượng "vàng trắng" đang sinh sôi nhưng cứ nhìn cơ ngơi to, rộng và đàn chim chi chít gọi bầy, có thể đoán được nguồn lợi mỗi mùa thu hoạch.
GĐ Công ty Yến sào Khánh Hòa Lê Hữu Hoàng giải thích: "Nuôi chim Yến không quá khó nhưng rất công phu, sau hơn 2 năm kiên trì nghiên cứu thực nhiệm, dựa trên những đặc điểm sinh học của chim yến hàng, nhóm nghiên cứu đã tìm ra giải pháp công nghệ, qui trình kỹ thuật ấp nở nhân tạo và nuôi chim yến qua từng giai đoạn. Đầu năm 2007, mô hình "ngôi nhà yến" được nhân rộng với sự đón nhận của nhiều người. Số lượng chim non ấp nở nhân tạo sau khi "đủ lông, đủ cánh" đã thích nghi tốt với môi trường, hòa nhập vào bầy đàn.
Đến mùa Xuân này, chúng tôi đã phát triển được gần 100 hang động và ngôi nhà yến ở 13 tỉnh thành từ Đà Nẵng đến Kiên Giang. Tuy nhiên, đây là một nghề mới, đối tượng nuôi lại khá nhạy cảm nên chưa phát triển đại trà." Dẫu không muốn dấu nghề, song hầu hết các ông chủ, bà chủ "ngôi nhà yến" đều cho rằng... "Hữu duyên thiên lý ngộ!", nghề chọn người chứ người không chọn được nghề. Bởi chưng, dẫn dụ được chim vào nhà đã khó, làm cho chim "bén mùi" mà quấn quít đi, về càng khó hơn và đâu phải ai cũng có... duyên!"
Mặc dù "đầu vào" và "đầu ra" đều đã có Công ty Yến sào Khánh Hòa đảm nhận, nhưng nguồn giống không phải là vô hạn. Toàn bộ trứng chim yến đưa vào ấp nở nhân tạo đều tận dụng lại lượng trứng không ấp nở được trong tự nhiên. Những công nhân chuyên trông nom tổ yến phải hứng tìm, thu gom từng quả trứng đúng khi chúng rơi ra khỏi tổ rồi nhanh chóng chuyển về đất liền.
Công việc phân loại trước khi đưa vào "máy ấp" được thực hiện tỷ mỉ. Sau đó, các nhà khoa học phải theo dõi nhiệt độ, độ ẩm từng ngày rồi săn đón chim non trong máy nuôi cho đến lúc tập bay, tập cho chim đeo tổ, bắt mồi để làm quen với tập quán giống nòi rồi mới thả chim vào hang đảo, hang nhân tạo hoặc ngôi nhà yến. Tỷ lệ chim sống sau khi ấp nở khoảng 73-78% nhưng chưa đến 30% trong số đó có thể hòa nhập "cộng đồng".
Chọn địa điểm thích hợp để làm nhà cho chim cũng là một "công đoạn" khá phức tạp. Thông thường, chim yến hàng thích sống trong những hang động vắng vẻ, cách biệt; chim yến nhà tỏ ra không sợ đám đông, tiếng ồn nhưng luôn tìm đến tầng cao của các ngôi nhà ít chịu sự tác động từ mặt đất.
Một chủ "ngôi nhà yến" ở phường Phương Sài, Nha Trang, cho biết: "Muốn "rước" chim yến vào nhà, phải "trải thảm đỏ" bằng một thứ dung dịch hỗn hợp nhằm tạo mùi tự nhiên của quần đàn; những ngày tiếp theo cần mở đĩa CD "phát thanh" luồng "ngôn ngữ" mà các nhà khoa học đã ghi âm trọn vòng đời của chim. Tất cả nguyên, vật liệu, phương tiện cũng như phương pháp làm nhà, "xây" tổ và bón mớm, chăm bẵm chim non đều có sự hỗ trợ hướng dẫn của Cty Yến sào Khánh Hòa".
Tại Khánh Hòa, năm 2007 Cty yến sào đã chuyển giao 50 "ngôi nhà yến", đàn chim nhân tạo đã lên đến hàng ngàn, hàng vạn con; tất nhiên cũng có một vài "ngôi nhà yến" đành bỏ hoang ngay khi vừa trổ cửa. Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu, ông Lê Hữu Hoàng khẳng định: "Mục tiêu nhằm tạo ra một qui trình nuôi chim yến nhân tạo đạt hiệu quả cao và phát triển bền vững. Vì vậy, mọi thông số kỹ thuật đều phù hợp với điều kiện Việt Nam và hạn chế đến mức thấp nhất chi phí đầu tư ban đầu.
Thực tế đã chứng minh, mặc dù thời tiết không thuận lợi song nhờ phát triển bầy đàn, sản lượng thu hoạch yến sào năm 2007 đạt 2.356 kg, tăng 211kg (9,8%) so với năm 2006. Nhóm nghiên cứu đã được nhận giải nhất giải thưởng sáng tạo kỹ thuật công nghệ tỉnh Khánh Hòa và Cty Yến sào Khánh Hòa cũng đã được nhận Cúp vàng doanh nghiệp vì sự tiến bộ xã hội và phát triển bền vững do Tổng LĐLĐ Việt Nam trao tặng".
Tôi tin, phát triển quần thể chim yến tại Việt Nam còn có ý nghĩa to lớn về bảo vệ môi trường sinh thái, góp phần bảo tồn và phát triển một loài động vật hoang dã hiếm có và cực kỳ quí giá.