Khởi đầu từ rờsạc…
Ông Nguyễn Tấn Hoài – nguyên Ủy viên Thường vụ Công đoàn Sản xuất vũ khí (quân giới) Nam Bộ – cho biết: "Sau khi giành chính quyền (1945), cuộc chiến quyết liệt để giữ chính quyền đặt ra yêu cầu bức bách về vũ khí, nhưng trình độ sản xuất vũ khí của ta lúc đó quá yếu, chỉ có khoảng 20 tổ chuyên nhồi đạn – thường được gọi là các tổ rờsạc".
Từ những lời tâm sự của ông Hoài, có thể thấy để có được kỹ thuật làm vũ khí, xương máu của hàng trăm người đã phải đổ xuống. Cụ thể như trường hợp ông Bùi Văn Nguyệt – nguyên Quản đốc xưởng nhồi lắp đạn chi đội 10, đã bị hỏng một mắt, mất một tay và phỏng toàn thân khi cưa ngòi nổ bom địch lấy phuminat thủy ngân làm chất kích nổ chế tạo lựu đạn và sấy thuốc nổ. Sau những mất mát đó, ông Nguyệt đã thiết lập được dây chuyền sản xuất đạn dùng cho súng liên thanh kiểu Brenn.
Hay như người cựu tù Côn Đảo Vương "nhị chi", bị mất cả hai tay khi mày mò chế tạo lựu đạn. Cũng chính ông sau này đã tổ chức thành công việc sản xuất vỏ đạn mới cho súng máy bằng phương pháp tiện dập và điều chế được chất phuminat thủy ngân làm chất kích nổ. Hai trường hợp trên vẫn còn là may mắn, nhiều người khác đã phải hy sinh khi mò mẫm để hoàn chỉnh lựu đạn, tìm hiểu hóa chất, thử bộc phá…
Đặc biệt, sau khi Tư lệnh Khu 7 Huỳnh Văn Nghệ đến thăm Vụ Quân giới và đặt vấn đề: "Giặc Pháp dùng xe tăng ủi, tăng tới đâu nhà sập tới đó. Ta phải có vũ khí chặn được xe tăng", kỹ sư Lê Tâm – Trưởng phòng Quân giới Nam Bộ và anh em CN Công đoàn Quân giới vô cùng day dứt. Sau nhiều lần mày mò chế tạo, khẩu súng không giật kiểu SS dựa trên nguyên lý đại bác không giật, được cải tiến phù hợp điều kiện thực tế chiến trường Nam Bộ được chế tạo thành công.
Các thế hệ súng SS như SSAT, SSAL, SSB ra đời được bộ đội ta sử dụng đánh xe tăng, thiết giáp, tàu, tháp canh đã gây kinh hoàng cho địch. Trước yêu cầu ngày càng cao của chiến trường, Công đoàn Quân giới Nam Bộ đã chế tạo nhiều loại vũ khí khác như mìn lõm được sử dụng trong trận La Ngà (3.1948) diệt 59 xe quân sự, 150 tên giặc Pháp; mìn lõm góc tròn dùng để đánh sập cầu Cây Khế (4.1949); thuốc nổ của Công binh xưởng Mớp Xanh góp phần phá hủy 10.000 tấn bom đạn và 80.000 lít xăng tại kho bom Phú Thọ Hòa (6.1954).
Đến giải thưởng Hồ Chí Minh
Sau hơn 30 năm kể từ ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, những người thợ Công đoàn Quân giới Nam Bộ đã cùng nhau tự vận động kinh phí gây dựng bộ sưu tập vũ khí tự tạo với 350 loại, còn 80 loại vũ khí khác mới chỉ có trên bản vẽ do chưa được chế tác, và đó cũng là nỗi trăn trở của những người lính thợ năm xưa.
Với những đóng góp lớn trong suốt 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ và giải phóng chiến trường K, Công đoàn Quân giới Nam Bộ đã vinh dự được Nhà nước quyết định trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học – kỹ thuật cho tác giả của ba công trình vũ khí độc đáo: Hỏa tiễn Bazooka, đại bác không giật (SKZ) và súng Sác (SS).
Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt, khi đến thăm phòng trưng bày chuyên đề vũ khí tự tạo của Công đoàn Quân giới Nam Bộ đã viết trong sổ lưu niệm: "Thông qua những hiện vật lịch sử sinh động, người xem có thể thấy rõ chủ nghĩa anh hùng cách mạng cao đẹp, nhiệt tình yêu nước nồng nàn, trí thông minh, lòng dũng cảm và óc sáng tạo của cán bộ, chiến sĩ ngành QGNB trong cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm, giành lại độc lập, tự do cho đất nước. Tôi mong rằng, bảo tàng của các đồng chí sẽ góp phần sâu rộng, hiệu quả hơn trong việc giáo dục truyền thống đấu tranh cách mạng của Đảng ta, nhân dân ta, quân đội ta".
Một nữ sinh Trường THPT Phú Nhuận cũng viết lưu niệm: "Trước đây tôi hiểu biết rất mơ hồ về cuộc kháng chiến của người dân Nam Bộ, nhưng khi tận mắt chứng kiến những vũ khí do quân, dân ta chế tạo, tôi thực sự cảm phục và kính trọng". Giáo sư Trần Văn Giàu – nguyên Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ thì khẳng định: "Tự tạo vũ khí là một sự nghiệp lớn, rất lớn mà âm thầm, rất âm thầm. Càng âm thầm thì càng sâu đậm tính anh hùng. Chính nhờ công lao của những anh hùng vô danh trong Công đoàn Quân giới mà có những anh hùng hữu danh nơi trận tuyến".