Trong Đạo học phương Đông, kể cả Nho, Thích, Lão... thường nhắc đến một sự "ấn chứng tuyệt chiêu" nằm ngoài kinh điển: Đó là trường hợp "vô sư tự ngộ" hay "không thầy tự mầy làm nên"!
Có lẽ Đông Tây gặp nhau đầy thú vị ở điểm nầy. Một nhân vật "tự mầy làm nên" vô sư vô sách ở phương Đông cũng gần giống như một "self-made man" ở phương Tây. Một khi đã thành công thì sự nghiệp thường vinh quang và kiệt xuất hơn người.
Lý do đơn giản bởi vì sách vở luật lệ là sản phẩm do con người giới hạn và nhỏ bé làm ra, nên có người vượt ra ngoài những quy ước nhỏ bé ấy sẽ tự mình tìm thấy cho người và cho mình một phương trời cao rộng phi thường và thông thoáng hơn.
Chuyện đúng sai về câu hỏi cho rằng, có chăng một động cơ tình cờ, may rủi hay có sự sắp đặt huyền nhiệm nào đó để cho mỗi con người có một hoàn cảnh khác nhau không phải là mục tiêu của bài viết nầy. Nơi đây, người viết chỉ mong được góp vài câu "thanh nghị" về trường hợp của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn để thêm hương vị làm cho câu chuyện đầu Xuân vui dòn hơn.
Một ngày đầu tháng 11.2007, trong ngôi nhà của gia đình Trịnh Quang Hà, em trai kế của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, tại Sacramento, bang California, những người bạn quây quần bên chén trà, ly rượu lặng nghe Trịnh Quang Hà nói về "miếng đòn định mệnh" đã đưa Trịnh Công Sơn từ giấc mơ võ sĩ sang đời nhạc sĩ.
Thời 1956 -1957 ở Huế, song song với việc học văn hóa, cả hai anh em Sơn và Hà (cách nhau 2 tuổi) đều học võ thuật. Theo Trịnh Quang Hà thì "Thời anh Sơn đã lớn, 18, 19 tuổi rồi mà chỉ thấy anh mê tập võ. Trong nhà có một cây đàn ghi-ta nhưng mình ít thấy anh Sơn sờ tới. Anh thường mân mê những cặp "găng" bốc-xơ, tập đi những bài quyền của phái Vo-vi-nam, nghiên cứu và luyện theo sách nhu đạo... Anh thường xuyên nói chuyện võ với mình chứ không nghe anh nói về chuyện nhạc".
Vẫn theo lời kể của Trịnh Quang Hà, "Vào một buổi sáng mùa hè năm 1957, ở sân nhà trên đường Phan Bội Châu, Sơn và Hà dợt võ thuật với nhau để chuẩn bị thi lên đai. Sau một hồi tập dượt hết mình thì một sự cố bất ngờ xẩy ra. Cùi chỏ của Hà đánh trúng một đòn chí mạng vào ngực Sơn. Sơn thổ huyết lai láng và nằm gục ngay tại chỗ...".
Sau biến cố nầy, Trịnh Công Sơn nằm liệt giường chữa bệnh 2 năm. Trong suốt cả năm đầu chỉ húp cháo lỏng và phải có người đút vào miệng. Vẫn theo lời kể của Trịnh Quang Hà, khi Sơn gượng dậy được thì thú vui còn lại trong một hoàn cảnh như thế là tìm đến "cây đàn bỏ quên". Với kiến thức nhạc lý căn bản trong những năm học trung học trường Tây, Trịnh Công Sơn tìm vào thế giới âm thanh như một lối thoát, một ngã rẽ tình cờ.
Ngày rời giường bệnh cũng là ngày Trịnh Công Sơn đã "vịn âm thanh mà đứng dậy". Nhạc Trịnh Công Sơn đã có một đường bay nghệ thuật riêng. Ca từ của Trịnh Công Sơn có mãnh lực diệu kỳ cuốn hút người thưởng ngoạn nghệ thuật. Đã nhiều người thắc mắc là tại sao người ta vẫn yêu thích ca từ của nhạc Trịnh ngay cả khi người ta không hiểu tác giả muốn nói gì qua lời ca.
Trong thiền tịnh, người ta "quán" để hiểu tính thật của sự vật. Quán niệm là khước từ phương tiện nghèo nàn và giới hạn của ngôn ngữ để tiếp cận và trực nhận ý nghĩa thật của sự vật.
Phải chăng 2 năm nằm liệt giường trong không gian rỗng lặng và thời gian tụ tán vô thường của Huế, Trịnh Công Sơn đã "quán" được ý nghĩa đích thực của ngôn ngữ nên đã dùng chữ nghĩa mà không bị cột trói dính mắc vào hình tướng giả tạm của nó?
Trịnh Công Sơn đã thổi hồn phách vào lời nhạc mà không thông qua những khái niệm đời thường của ngôn ngữ... Vì thế, Trịnh Công Sơn và ngôn ngữ chỉ có một bên chiến thắng. Khi người ta quên ký hiệu ngôn ngữ để chỉ còn nhớ lời ca của nhạc Trịnh Công Sơn được hát lên, tấu lên thành giai điệu đầy ắp, chiếm ngự lòng ta mà không cần phân tích lý luận "lời buồn thánh", "cỏ xót xa đưa..." là gì thì chính là khi Trịnh Công Sơn ca khúc khải hoàn!