Cứ cắm đất chỗ nào, thì việc đầu tiên của người Việt là lập ngay bàn thờ với hai bát hương, một thờ gia tộc, một thờ thổ địa. Chiểu vào cuộc sống của hàng chục ngàn người Việt ở Nga thì thiết nghĩ, ý kiến này hoàn toàn đúng.

Bà con làm ăn ở các ốp, chợ dịp cuối năm, thường nhận được túi quà Tết có bánh chưng, quyển lịch, hộp mứt, quyển tạp chí tiếng Việt. Còn ở các công ty ăn nên, làm ra thì ngoài những thứ đó, còn có thêm phong bì bên trong có dăm, bảy vé.

Nói đến người Việt ở Nga là nói đến ốp. ốp Xaliút 2, Sông Hồng, KT, An Đông, Rưbăc, Sài Gòn… là những địa danh như tên làng, tên xóm ở Việt nam. Ốp là chữ viết tắt đầu tiên bằng tiếng Nga trong từ ký túc xá. Hình thức rút gọn ngôn ngữ Châu Âu này, chắc chắn về sau nhiều nhà ngữ văn sẽ khai thác và tìm ra những quy luật thú vị.

Ví dụ Lêningrat thì gọi là Len, Mátxcơva thì gọi là Mat, Ulianôv thì gọi là Uli…, thế mà cả tây, cả ta hầu hết đêu hiểu, đều chấp nhận. Còn cái từ ốp thì ngay cả những trí thức khó tính cũng coi đây là một danh từ, là một sản phẩm tuyệt hảo trong ngữ ngôn người Việt.

Những năm trước đây, khi nhiều ốp vẫn còn thì Tết trong ốp tại Nga cứ như là Tết ở làng quê Việt Nam vậy. Cũng như người Việt ở các nước Châu Âu khác, nguời Việt ở Nga hàng năm được đón hai cái tết, tết tây và tết ta.

Ở bên này, mỗi năm, cữ cuối tháng 11 dương lịch, không khí năm mới đã rộn rã lắm rồi. Trên hàng chục kênh truyền hình trực tiếp và truyền hình cáp, la liệt các chương trình quảng cáo hàng hoá, mỹ phẩm và những hình thức giải trí, đủ các lời chúc mừng hoa mỹ chuẩn bị đón xuân sang.

Vài năm nay, người Nga có thu nhập cao vọt, người ta đã hình thành một mốt mới rất thời thượng là đi đón xuân ở các nước khác, nhất là các nước ấm áp như Ai Cập, Arập, Thái Lan… và trong danh sách quảng cáo có cả Việt Nam.

Khắp thành phố Mátxcơva mênh mông từ đầu tháng 12 khai trương hàng trăm điểm bán cây thông tươi. Mỗi cây thông cao cỡ ba mét trở lên, dáng đẹp, có giá từ khoảng sáu chục đô đến tám chục đô; thấp hơn một chút chừng ba, bốn chục đô.

Các cây thông giả, loại cao cấp tự quay được, có đủ đèn và quả trang trí, do Trung Hoa chế tạo, thường phải đến ba vé, có lúc lên tới bốn vé.

Những cây thông này được bày từ cuối năm cũ cho đến hết Giáng sinh. Đa phần người Nga theo đạo Chính thống, nên ngày Giáng sinh của họ không phải là 25.12 mà là ngày 7.1 theo lịch cũ.

Giống như ở ta chơi đào, quất, gia đình người Nga nào cũng phải có cây thông. Tùy theo độ rộng từng căn hộ, người Nga chọn mua cây thông về, đặt vào chỗ trang trọng nhất giữa nhà, trang trí đèn, hoa, quả, dây trang kim rực rỡ. Giao thừa đến, cả nhà tụ hội quanh bàn tiệc bên cây thông, mở sămpanh, ăn uống và mở nhạc, chúc nhau những lời đẹp nhất.

Khác với Việt Nam, 5 năm qua ta hoàn toàn bỏ pháo, thì ở Nga, pháo Tàu không chỉ bày bán la liệt công khai tại các chợ đã đành, mà trong các siêu thị, muốn mua loại nào cũng sẵn. Tối 30 Tết, nhiều điểm ở Mátxcơva, nhất là trên đồi Chim sẻ, ở Công viên Chiến thắng và hàng loạt công viên khác, pháo nổ rực trời. Ở các khu nhà dân, hai, ba giờ sáng, tiếng pháo đùng vẫn đì đoàng không dứt.

Chỉ sau tết tây vài tuần, dường như tự thẳm sâu trong lòng người Việt, mạch ngầm của truyền thống dân tộc đã âm thầm chảy trong huyết quản. Các chuyến bay từ Mátxcơva – Hà Nội từ cuối tháng 11 âm đã chật ních người, mua được vé về nước lúc này là cả một vấn đề.

Từ năm 2004, mỗi tuần có hai chuyến bay của Hãng Aeroflot và hai chuyến của Vietnam Airlines, nhưng trước sự đột biến số lượng khách hàng là thừa đủ lý do để khiến tình trạng thị trường vé trở nên sôi động.

Đã có tới hàng chục bài viết trên các báo ở Hà Nội phản ánh việc đầu cơ vé, nâng giá vé vô tội vạ, đến mức lãnh đạo của Tổng cục Hàng không phải cho tăng lập tức thêm hai chuyến bay sang Nga vào dịp giáp Tết; đồng thời Hãng Cathay Pacific vào cuộc khai thác tuyến bay này một tuần ba chuyến. Thế nhưng cơn sốt vé vẫn chưa chịu hạ nhiệt.
 
Người Việt trước đây từ Nga về nước ăn Tết lỉnh kỉnh với đủ thứ thượng vàng, hạ cám như làm nghề hàng xén; còn bây giờ, bà con ra về thì va li, cặp số sang trọng như dân ngoại giao. Chỉ cần về đến Hà Nội, đổi vài ba trăm đô ra Việt Nam đồng, sà vào một siêu thị bất kỳ thì sắm quà mệt nghỉ, khỏi cần chi chở củi về rừng.

Song chỉ một phần người Việt có điều kiện về nước ăn Tết, còn đại đa số thì vẫn đón Tết tại Nga. Để chuẩn bị Tết, ngay từ cuối tháng 10, các trung tâm thương mại, các công ty đã cho in lịch riêng của mình để phát cho bà con và đi đối ngoại.

Lịch in tại Nga thì rất đẹp, nhưng mà khí đắt, thường mỗi công ty in chừng 300 bản, sáu mặt, công xá từ khâu tìm mua ảnh, làm maket, đến thành phẩm giá chừng 20$ một tờ lịch. Còn in ở Hà Nội thì tuy rẻ hơn nhiều, nhưng cước vận chuyển mỗi kilôgram chục đô, tính ra thì rốt cuộc mèo vẫn hoàn mèo.
 
Bà con làm ăn ở các ốp, chợ dịp cuối năm, thường nhận được một túi quà Tết có bánh chưng, quyển lịch, hộp mứt, quyển tạp chí tiếng Việt. Còn ở các công ty ăn nên, làm ra thì ngoài những thứ cồng kềnh đó, còn có thêm một phong bì mỏng bên trong có dăm, bảy vé!

Lại nói tới bánh chưng. Ở Nga một thời, bánh chưng được coi như là đặc sản của người Việt. Ai có người từ trong nước sang, mang biếu một chiếc bánh chưng, là cả nhà ngây ra nhìn ngắm, sau đó đặt lên bàn thờ thắp hương, đến khi bóc ra phải điểm mặt đầy đủ các thành viên mới dám cầm dao ướm chia phần.
 
Nhưng mười năm nay, ở chợ Đồng Xuân ra sao, thì chợ hàng khô người Việt tại Nga giống vậy. Bánh chưng to, nhỏ, mặn nhạt, thịt, chay…có hết, giá trung bình một cặp bánh chưng to khoảng 7 đô, loại nhỏ 4 đô.

Công đầu tiên để chiếc bánh chưng xuất hiện ở Nga phải kể đến Công ty Thành Trí. Công ty này sớm nhận ra cái nhu cầu ẩm thực truyền đời sâu xa của người Việt, đã tìm cách đánh sang thủ đô Nga lá dong, gạo nếp, đậu xanh, dây buộc và các thứ gia giảm, vinh danh chiếc bánh chưng xanh Việt Nam trên xứ tuyết. Chính vì thế mà ngay sau đó, đã có những vần thơ dân gian hồn nhiên truyền tụng: "Tết này có vẻ khá hơn- Bánh chưng Trí Béo ăn nhờn cả môi"!

Cũng chẳng ai ác khẩu, ác thiệt gì, đó chỉ là kiểu ngợi khen một cách hài hước của các nhà văn nghệ dân gian! Ngoài bánh chưng, giò chả thì phải nói là ê hề. Loại chuyển từ trong nước sang cũng sẵn, lá chuối gói xanh, mang thương hiệu Hà Bắc, Ước Lễ; loại giò tự giã thịt lợn tươi nuôi được ở ngoại ô, tự gói lấy mang vào giao ở hàng khô cũng có, chỉ tội loại giò này chỉ có được một lần lá chuối , còn bọc ngoài là giấy ni lông, nhưng người ta bảo ít hàn the hơn giò mang từ trong nước sang.

Những gia đình chu đáo muốn một cành cây xuân có lộc thì ngay từ rằm tháng Chạp đã đánh xe vào rừng chặt về một cành tôpôn hoặc bạch dương trụi lá về ngâm ủ trong phòng, để khi Tết đến thì vừa nẩy nụ. Khi đó, chỉ cần làm hoa giấy, hoặc ra chợ mua một túi búp đào giả của Tàu gắn vào là có một cành đào nên thơ, đẹp mắt như thật.

Riêng các đại gia thì năm nào cũng vậy, mỗi nhà đều có những cành đào, bồn quất madein Nhật Tân tầm cỡ, thứ thiệt, được bọc kín, đóng hộp giấy, gửi theo máy bay sang, kèm theo cả chậu hoa Bát Tràng to như trống đại.
 
Việc sắm mâm ngũ quả thì quá dễ dàng, theo ngữ ngôn dân gian là, chỉ cần phút mốt. Cam, chuối, táo, hồng, ki vi, bưởi, lê …hàng ngoại nhập,bán đầy khắp các quầy rau quả, tươi rói và chất lượng. Từ hôm cúng tất niên, đến phòng nào ở các ốp cũng có cảm tưởng như đang ở trong nước. Nhìn lên bàn thờ có hương trầm, có bánh chưng, mâm ngũ quả ; kim ngân, bia, rượu; trong phòng có hoa tươi, câu đối, lịch treo …là đã thấy Tết rất gần rồi.

Đã thành lệ năm nào cũng vậy, giáp Tết, Hội Hữu nghị Nga –Việt đều đứng ra tổ chức một buổi đón năm mới Việt Nam. Thường thường buổi gặp mặt được tổ chức tại Câu lạc bộ Đường sắt gần ga Lêningrat hoặc ở Cung Hữu nghị các dân tộc. Khách mời là đại diện phía sứ quán, các hiệp hội, các trung tâm thương mại, các doanh nhân, trí thức Việt Nam.

Trong buổi gặp mặt, ngoài các lễ nghi chúc tụng, bao giờ cũng có liên hoan ẩm thực và văn nghệ. Tết đối ngoại của sứ quán thì tổ chức ngay trong nhà chính của sứ quán hoặc thuê phòng chiêu đãi của Bộ Ngoại giao Nga.

Các vị chức sắc của chính quyền Nga, những người có quan hệ mật thiết với Việt Nam, đại diện sứ quán một số nước Đông Nam Á, một số đại diện của cộng đồng là khách của buổi tiệc này.

Thực khách được thưởng thức những món ăn ngày Tết dân tộc, được nghe những bài hát Việt yêu thích và cả những bài hát Nga do một số ca sĩ trong nước sang biểu diễn. Náo nhiệt nhất là những cuộc họp mặt của các hội đồng hương.

Các hội đặt thuê nhà hàng từ trước, đăng tin trên báo mời bà con cùng huyện, thậm chí cùng tỉnh đến dự, để chúc Tết nhau trước, đề phòng mồng một, mồng hai bận rộn không đến thăm nhà được.

Có những hội tổ chức mấy trăm người, chật kín cả nhà hàng. Cực kỳ sang trọng là tiệc các công ty lớn, làm ăn thịnh đạt của người Việt ở thủ đô Nga. Những bữa tiệc của họ được diễn ra tại các khách sạn 5 sao, khách mời là những danh nhân, quan chức, các đối tác làm ăn, các nghệ sĩ Nga có hạng…

Tuy ở tây mà người Việt vẫn lấy múi giờ ta đón giao thừa, ngay điểm này cũng đã đủ nói lên sự thừa nhận vô điều kiện, bất chấp quy luật không gian và thời gian vũ trụ của người Việt ở nước ngoài!

Vào 8 giờ tối, mọi gia đình đều bày mâm, thắp hương đón giao thừa. Mỗi ốp thường chứa hai, ba trăm gia đình, sơ sơ có tới cả nghìn con người cư ngụ, nhưng ngoài hành lang im phăng phắc, chỉ có khói hương trầm lan toả. Vào thời khắc này, lòng người đều hướng về nơi chôn nhau, cắt rốn; hướng về mảnh đất thân yêu cách xa gần chục ngàn cây số, nơi đó có những người ruột thịt, bà con…