>> Xã hội hoá báo chí - tại sao không?

Nhà nhà làm truyền hình

Trong các chương trình hợp tác sản xuất, có thể thấy giải trí, ca nhạc, từ thiện xã hội là những chương trình có tỉ lệ người xem cao nhất. Nói đến "Sao Mai điểm hẹn", "Thần tượng âm nhạc", "Hát với ngôi sao", "Chung sức", người ta nhớ ngay đến Đất Việt. Mỗi năm, Cty quảng cáo Đất Việt làm khoảng 500 chương trình hợp tác sản xuất và phát sóng trên nhiều đài.

Còn nếu  nhắc đến "Bài hát Việt", "Album vàng", "Ngôi sao tiếng hát TH", các cuộc thi siêu mẫu,  cuộc thi MC, tiếng ca học đường..., người ta nhớ ngay đến Cát Tiên Sa. Hàng năm, Cát Tiên Sa sản xuất khoảng từ 15-20 chương trình liên kết với các đài TH HTV, VTV và liên kết phát sóng với các đài tỉnh. Vietbooks, một tổ hợp truyền thông cũng tổ chức nhiều sự kiện như "Mỗi ngày một cuốn sách" (đã lên đến 300 cuốn),  "Văn bản pháp luật"( VTV1), "Ý tưởng VN", "Hội ngộ kỷ lục gia VN"...

Ngoài ra, BHD cũng là đối thủ cạnh tranh đáng gờm trong lĩnh vực game show: "Hãy chọn giá đúng", "Đuổi hình bắt chữ", "Nốt nhạc vui", Chu Thị có "Sức sống mới",... Nhưng so với 2 "đại gia" Đất Việt và Cát Tiên Sa, bao trùm nhiều lĩnh vực, thì các đối tác trên chưa phải đáng gờm.

Đặc biệt, lĩnh vực phim ảnh tư nhân thực sự chiếm sóng của các đài vào những giờ vàng. Lasta có năm sản xuất 150 tập phim. Trên 30 hãng tư nhân liên kết với các đài TH sản xuất. Có thể kể, Hãng phim Việt, Galaxy, Việt Phim, Hãng Phước Sang, HK phim, Rồng Phương Nam… Đứng sau một số hãng phim này là các đối tác nước ngoài.

Không chỉ tham gia hoạt động giải trí, các nhà sản xuất (SX) chương trình hợp tác TH còn chú trọng đến lĩnh vực xã hội, như Ngôi nhà mơ ước, Câu chuyện ước mơ (Đông Tây Promotion)..., vận động tài trợ cho người nghèo. "Như chưa hề có cuộc chia ly" do Cty Sài Gòn buổi sáng phối hợp SX với TT TH VN giúp nhiều người thân đoàn tụ và lấy khá nhiều nước mắt người xem.

Báo giấy và báo điện tử

Hiện nay, ở nhiều khâu như phát hành, quảng cáo, thiết kế, và một phần đội ngũ cộng tác viên của không ít tờ báo lớn đã có sự tham gia của tư nhân. Nhưng có thể nói, nhiều tờ báo không cần sự  hỗ trợ của Nhà nước vẫn có thể có doanh thu tốt, và đứng sau đó có những Cty đổ vốn vào, chỉ cần đội ngũ lành nghề, cộng thêm đơn vị chủ quản "bảo lãnh" về tư cách pháp nhân, ban biên tập điều hành giỏi, bộ máy đã có thể chạy êm.

Chỉ tính riêng địa bàn TPHCM, theo website của UBND TP, có 38 đơn vị báo chí TP, 113 văn phòng đại diện  báo chí trung ương và địa phương, mạng lưới thông tấn xã, đài phát thanh TH (một số ra cả tạp chí). Mỗi toà soạn có thể ra nhiều phụ san định kỳ. Đó là chưa kể hàng loạt Cty ra những tờ nội san, chuyên san, bản tin, trang web. Đã có những mô hình báo chí như tổ hợp truyền thông. Có khi một tờ báo, tạp chí, nhưng có thể  xuất bản 6-7 ấn phẩm, bao gồm cả tiếng Anh, như Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Thời báo Kinh tế VN...

Theo ông Lê Trần Trường An - Tổng giám đốc Vietbooks, hiện nay, khâu phát hành đã được xã hội hoá khá rõ. Cty của ông chuyên  phát hành báo chí  đi khắp toàn quốc, xây dựng mạng lưới toả rộng. "Mỗi tờ báo, tạp chí có cơ hội rất lớn, nhưng cũng đòi hỏi nỗ lực, giá trị sáng tạo cao để có đất sống trong xã hội. Muốn vậy, phải có lực. Khi nguồn lực của Nhà nước không thể toả đến nhiều nơi, thì việc không ít Cty đầu tư vào các tổ hợp báo chí cũng là điều đáng mừng".

Tuy hiện nay, việc tư nhân hoá báo chí chưa được luật pháp công nhận,  nhưng trong một tương lai không xa, người ta sẽ nhận thấy nếu không hợp thức hoá các danh nghĩa bằng luật pháp, thì chính việc quản lý sẽ trở nên khó khăn vì không quy được trách nhiệm về ai cụ thể.

Nói về cái lợi của XHH TH,  ông Nguyễn Quang Minh, TGĐ Cát Tiên Sa giải thích: "Thứ nhất, huy động được nguồn ý tưởng, chất xám ở ngoài xã hội. Nhà nước không phải bỏ vốn từ ngân sách. Thứ hai, các chương trình trở nên phong phú và hấp dẫn hơn vì các Cty đều phải năng động, sáng tạo làm ra các chương trình mới đáp ứng nhu cầu người xem".

Cạnh tranh khốc liệt

Kể từ 2004 trở đi, cuộc cạnh tranh mua sóng TH thực sự gay gắt, khi xuất hiện đài TH kỹ thuật số VCTC, HTVC, TH cáp Saigon tourist và sắp tới là Đài Tiếng nói VN cũng cho ra mắt kênh VOVTV. Các tập đoàn, Cty lớn, như Viettel, Tập đoàn Dầu khí, FPT bên cạnh việc mở trang web, còn  có tham vọng lấn sang TH. Ngoài ra còn phải kể đến các tập đoàn đầu tư mua sóng để sở hữu tạm thời kênh TH như Cty truyền thông Đại Dương (VCTV9 - Info TV), IMC (VCTC7), VIT (VCTC8), Cty Thiên Phú Hưng (VCTC2)...

Nếu nói về uy tín và chất lượng, thì sự chênh lệch giữa đơn vị có thâm niên, sản xuất chương trình hàng loạt và đơn vị mới ra lò rất lớn. Cũng có trường hợp đơn vị sản xuất hàng loạt game show, dù đã quen tay, nhưng chất lượng vẫn thấp, thậm chí gây phản cảm, thiếu tính giáo dục (như chương trình "Thế giới vui nhộn"). Cho nên, khi chỉ mua sóng TH với mức khá tốn kém, các đơn vị vẫn giữ tâm lý ăn xổi và bị động, không đầu tư máy móc thiết bị hiện đại để đi đường dài được. Chính vì thế, kéo theo đội ngũ làm nghề chưa thực sự chuyên nghiệp.

Cần lưu ý là, nếu không bổ sung vào luật những quy định về sản xuất chương trình, thời lượng quảng cáo, chất lượng... thì rất có thể, người xem là nạn nhân bị bội thực bởi các chương trình quảng cáo mà không biết kêu ai. 

Mô hình "2 trong 1" Mô hình bộ đôi Cty tổ chức sự kiện và Cty truyền thông đang dần phổ biến vì tính đắc dụng của nó. Ở phía Bắc, điển hình nhất có lẽ phải kể đến Le Group với hai Cty Le Bros - chuyên về tổ chức sự kiện và Le Media - chuyên về truyền thông. Tương tự như khi tư nhân tham gia xuất bản, bằng việc phối hợp với các tờ báo có giấy phép, hiện Le Media đã tham gia sản xuất  4 tờ báo và tạp chí: Đẹp, Thể thao văn hoá và đàn ông, Thế giới vàng, Doanh nhân cuối tuần... Trong đó, 2 tờ Đẹp, Thể thao văn hoá và đàn ông gây ấn tượng mạnh về cách trình bày đẹp cùng nội dung phong phú, hiện được đánh giá là hai tờ báo giải trí thuộc hạng sang và được bán với giá cao nhất, nhì trên sạp báo. Hay như Cty Thiên Ngân bên cạnh lĩnh vực phát hành phim cũng không quên để mắt đến lĩnh vực làm báo bằng việc tham gia sản xuất 2 đầu báo: Mốt và cuộc sống, Nhịp cầu đầu tư... Cái thuận lợi của các Cty truyền thông khi tham gia làm báo là họ vừa chủ động được một kênh  riêng phục vụ cho công tác PR mỗi khi  tổ chức sự kiện vừa dễ bề thu hút, mời gọi quảng cáo, cũng như nhờ đó, mà có kinh nghiệm quảng bá thương hiệu cho tờ báo của mình hơn. Điển hình là tạp chí Đẹp với chương trình trình diễn thời trang thường niên gây được tiếng vang "Đẹp Fashion show"... Cùng với sự sáp nhập của Jestar với Pacific, người ta lại thấy có thêm tờ Jestar của Jestar Pacific, với mục đích là tờ báo phát không trên các chuyến bay của Jestar Pacific, nhằm tạo diễn đàn riêng đồng thời tự nuôi sống bằng thu hút quảng cáo.   B.A

Nên danh chính ngôn thuận Ông Dương Xuân Nam - TBT Báo Tiền Phong:  "Góp phần cho báo chí phát triển". Theo tôi, nên cho các thành phần XH khác nhau tham gia vào hoạt động báo chí. Việc XHH đó sẽ góp phần mở rộng cơ hội cho báo chí phát triển để trở thành những tổ hợp, tập đoàn truyền thông lớn mạnh. Hiện nay, báo chí VN còn khá vất vả trong việc tự nuôi sống chính bản thân mình, chứ chưa nói đến việc mơ đủ tiềm lực để phát triển mạnh và có sức cạnh tranh trong khu vực. XHH hoạt động báo chí có thể phần nào đem lại sức mạnh này. Ông Bùi Đức Khiêm - TBT Báo Công thương: "Nên chỉ ở mức độ liên kết". Tôi cho rằng, sự tham gia của các thành phần XH chỉ nên ở mức độ liên kết, nhằm nâng cao sức mạnh kinh tế cho báo chí. Hiện "nỗi lo" kinh tế đang khiến báo chí khó bật lên được. Liên kết với các thành phần XH khác sẽ giúp báo chí giảm bớt "nỗi lo" này để chuyên tâm phát triển mạnh mẽ và phong phú hơn về mặt nội dung lẫn hình thức. Ông Nguyễn Anh Tuấn - TBT Báo Đầu tư: "Luật nên quy định rõ". Tôi hoàn toàn hoan nghênh việc mở rộng các thành phần XH tham gia vào hoạt động báo chí. Trên thực tế, lâu nay báo chí lấy rất nhiều thông tin từ cộng tác viên - những người thuộc nhiều thành phần XH khác nhau như kinh tế, chính trị v.v chứ không đơn thuần chỉ từ những người làm báo chuyên nghiệp. Theo tôi, Dự thảo sửa đổi Luật Báo chí cần phải quy định rõ, cụ thể trách nhiệm của báo chí trong vấn đề này. Bà Phạm Chi Lan - Chuyên gia kinh tế: "Từ đó, nội dung sẽ hay hơn". Theo tôi, việc XH hoá báo chí là tốt. Nhiều thành phần tham gia vào báo chí hơn sẽ giúp tăng tính cạnh tranh, phản ánh được đầy đủ hơn về đời sống của người dân, đồng thời giúp Nhà nước nắm bắt thông tin đa chiều hơn, đặc biệt là những thông tin như phản ánh tham nhũng... Báo chí khi đó sẽ được tăng tính phản biện cho các vấn đề XH, nhất là các vấn đề liên quan tới cuộc sống của người dân. Ngoài ra, việc XH hoá báo chí còn là một cách giúp huy động tốt hơn các nguồn lực của XH.  Bà Nguyễn Anh Thi, GĐ phát triển dự án (HNPR) Cty truyền thông Hoà Nhan - TPHCM: Có thể học hỏi kinh nghiệm các nước. Nếu dự thảo luật này được thông qua và mang tính khả thi thì quả là một bước tiến mới tốt đẹp cho ngành báo chí và truyền thông VN. Để có thể XH hoá báo chí và truyền thông, điều đầu tiên phải làm là phải đào tạo nhân sự, nếu không sẽ bị chia sẻ nguồn nhân lực dẫn đến các chương trình bị giảm chất lượng, manh mún, vụn vặt Chúng ta nên tham khảo kinh nghiệm XHH truyền thông mà các nước phát triển đang làm, học hỏi kinh nghiệm chuyên nghiệp hoá và nâng cao chất lượng chương trình của họ cũng như các bước đi phù hợp với VN... Uyên Minh - Minh Thi  thực hiện