Báu vật của thiên nhiên ban tặng ấy được con người nâng niu gìn giữ, để đến bây giờ nó đang thực sự trở thành kho báu. Một huyền thoại mới, huyền thoại "thời @" đang được viết tiếp ở ĐTM.

Giữa bạt ngàn rừng tràm, ông Ba đất phèn tạo dựng một "thảo nguyên" rộng cả trăm ha. Đó là nơi "bảo tồn" tất cả các loại thực vật vùng ĐTM và cả ĐBSCL.

GS.TS Trần Văn Khuê trong một lần đến thăm Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn – phát triển dược liệu ĐTM (gọi tắt là Trung tâm, xã Bình Phong Thạnh, huyện Mộc Hoá, Long An), đã ngạc nhiên đến thẫn thờ về những điều mắt thấy tai nghe. Vị giáo sư không chỉ uyên bác trên lĩnh vực âm nhạc, mà còn nghiên cứu cả lĩnh vực ẩm thực và y tế, đã bị cuốn hút vào các khái niệm "ăn uống chữa bệnh", "du lịch chữa bệnh"… mà huyền thoại sống Ba đất phèn – Nguyễn Văn Bé, chủ nhân của Trung tâm, đang thực hiện và sẽ phát triển lên tầm quốc tế.

Về Đồng Tháp Mười
Từ thị xã Tân An theo QL62 về hướng biên giới Campuchia hơn 50km, xuống xuồng máy đi tiếp khoảng 40 phút dọc theo sông Vàm Cỏ Tây, chúng tôi đến "vương quốc" của ông Ba đất phèn. Suốt một ngày đêm trên "ốc đảo giữa rừng tràm" này, ông Ba cứ đều đều 1 giọng nam trầm kể chuyện về Trung tâm, như thể ông kể chuyện cổ tích.

Tiến sĩ Nguyễn Duy Cương và dược sĩ Nguyễn Văn Én cùng quê Long An, cùng đi kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ trên vùng ĐTM. Sau ngày giải phóng, khi ông Cương làm Thứ trưởng Bộ Y tế còn ông Én là Giám đốc Công ty dược liệu Trung ương II, trong một lần về Mộc Hoá thăm lại chiến trường xưa, các ông chú ý ngay đến khu rừng tràm gió. Một kế hoạch khai thác tinh dầu từ lá tràm đã ra đời. Từ dự án "nấu" tinh dầu ấy, trải qua 25 năm vô vàn gian khổ, ông Ba đất phèn cùng các cộng sự đã xây dựng thành "Trung tâm" như ngày nay. Đã có tới cả tỉ mét khối đất được đào đắp thành đê bao dài cả 100km.

Một "đảo quốc" rộng cả trăm ha, dù nước lũ lớn đến mấy vẫn ung dung, tự tại. Những "biển hồ" đón cá mùa lũ để nuôi con người quanh năm. Vùng đất hoang không một bóng người, nay đã có khoảng 400 hộ sinh sống. Hai trường học, một trạm y tế, khu vườn "trầu cau", đền thờ Hải Thượng Lãn Ông… lần lượt được xây dựng. Rồi trồng vườn thuốc, mở phân xưởng chế biến dược phẩm, xây khách sạn phục vụ du lịch… Hiện Trung tâm có 120 lao động. Trừ hết chi phí (phần lớn do Trung tâm đài thọ) 1 lao động phổ thông dư được 1,2 triệu đồng/tháng, riêng kỹ sư có thể tích luỹ 5 triệu đồng/tháng. Doanh thu của Trung tâm từ chỗ chỉ có 20 triệu đồng/năm, nay tăng lên 6 tỷ đồng/năm.

Dược sĩ Ba đất phèn
Ông gốc người Bến Tre, nhưng đi chiến đấu năm 16 tuổi ở vùng ĐTM. Ông Bé không nhớ hết bao lần chết hụt, được bạn moi lên từ trong đất… Thương tích và bệnh tật trong vùng ĐTM heo hút thường xuyên cướp đi sinh mạng của đồng bào, chiến sĩ. Cảnh bệnh tật, chết chóc đã thúc đẩy ông Bé tập tành học "nghề thuốc". Ban đầu là các bài thuốc cổ truyền, sau học sơ cấp, rồi trung cấp và đại học. Sau ngày đất nước thống nhất, dược sĩ Nguyễn Văn Bé là cán bộ giảng dạy ở Trường Đại học Dược TP HCM, cùng một gia đình yên ấm, ở nội ô Sài Gòn. Vậy mà chỉ sau một chuyến thực địa về vùng đất phèn Mộc Hoá, đời ông có bước ngoặt lớn. Ông tự nguyện rời trường, để vợ con lại Sài Gòn, một mình về ĐTM.

Thử thách thật sự đến với người cựu binh. Khi nước lũ đầu nguồn đổ về, các ông như lênh đênh giữa biển cả, chỉ biết bám vào rừng tràm. Các ông bắt tay vào đào đắp. Trụ lại được giữa rừng tràm nguyên sinh, thấy bao nhiêu là giống cây đặc trưng vùng ĐTM chen chúc trong rừng, máu ngành dược của ông trỗi dậy. Từ kiến thức tây y, ông mày mò nghiên cứu đông y. Đầu tiên là các bài thuốc dân gian trị rắn cắn. Nạn nhân bị rắn độc cắn từ chỗ 80% tử vong, khi ông Ba đất phèn về, hầu như không còn ai chết. Bây giờ người dân trong vùng khi bệnh ít chịu đi bệnh viện, mà tới Trung tâm để trị.

Có lẽ ông Bé là giám đốc một trung tâm (có tầm cỡ) hiếm hoi luôn đi chân đất và thích lội vô rừng tràm. Vì vậy mà dáng vẻ, màu da của ông còn "Hai Lúa" hơn những nông dân thực thụ. Thế nhưng, ông là người "ghiền" Internet có hạng. Nhờ thông tin trên mạng mà giữa rừng sâu heo hút, ông và các cộng sự không hề lạc hậu với các thông tin chuyên ngành trên thế giới. Chỉ từ nghiên cứu trên mạng, ông tự thiết kế, chế tạo và thi công xưởng chiết xuất tinh dầu theo công nghệ tiên tiến. Loại thuốc Garlic Film từ tỏi, nghệ đã được ông nghiên cứu và sản xuất nhiều năm qua dùng chống nhiễm trùng, huyết áp cao, tiểu đường, nhồi máu cơ tim, xơ vữa động mạch…

Gom cả 5 châu
Trong Trung tâm, giữa bạt ngàn rừng tràm, ông Ba đất phèn tạo dựng một "thảo nguyên" rộng cả trăm ha. Đó là nơi "bảo tồn" tất cả các loại thực vật vùng ĐTM và cả ĐBSCL, cũng là nơi trồng các loại thảo dược để tinh chế thành dược liệu. Ông gọi đó là khu bảo tồn nguồn gene. Tôi phải xuýt xoa trước những trái nhàu chín mọng tôi từng quen thuộc thời thơ ấu. Ông Bé cho biết người Pháp, người Mỹ đã có nhiều công trình nghiên cứu dược tính của cây nhàu. Nó có tác dụng trị tiểu đường, huyết áp cao và đau nhức. Kinh nghiệm dân gian ta thì dùng lá nhàu sắc uống trị tiêu chảy, kiết lị, hạ sốt. Kế bên là giàn dây leo lạ, dây xoắn vào nhau, từng chùm bông vàng nhỏ li ti.

Ông Bé cho biết đó là hà thủ ô đỏ. Hà thủ ô có tác dụng bổ máu, nhuận trường, an thần, làm cho tóc đen lâu bạc. Ông Bé khoe mái tóc của mình, nhờ hà thủ ô mà ở tuổi gần 60 tóc ông vẫn còn đen mướt. Trong Trung tâm đầy cây bông súng. Bà con vùng ĐTM chế biến bông súng thành các món ăn dân dã. Nhưng qua tay Ba đất phèn, bông súng giúp chữa trị các chứng bệnh di tinh, bạch đới, tiêu chảy, lị, ho, viêm đường tiết niệu. Ông Bé như hào hứng hơn khi đến bên đầm sen.

Ông dẫn lời của Hải Thượng Lãn Ông: "Cây mọc từ dưới bùn đen mà không ô nhiễm mùi bùn, đượm khí thơm trong lành của trời đất, nên củ, lá, hoa, tua, vỏ, quả, ruột đều là thuốc hay". Bông sen có thể chế biến thành trà sen, dùng làm hương liệu. Lá sen, hạt sen làm thuốc an thần… Ông đưa chúng tôi đến vườn rau "lớn nhất nước". Trên cánh đồng rộng mấy chục hecta có đủ các loại rau. Theo ông, rau chính là "thực phẩm sức khỏe" – món ăn để tăng cường sức đề kháng nhằm phòng, chống lại bệnh tật. Rau ngò om rất dễ trồng, khi bị sưng do té ngã, giã đắp lên chỗ sưng và dùng cây khô sắc nước uống sẽ khỏi. Bị sỏi thận thì giã ngò om, vắt lấy nước uống. Bị ngứa, ghẻ lở thì giã ngò om vắt lấy nước thoa hoặc nấu để lấy nước rửa vết thương. Còn rau đay thì giàu vitamin C, chữa táo bón, ho. Rau dền tía có tính mát, chữa kiết lị, cổ họng sưng đau và chữa đau nhức các đầu xương. Tía tô ăn giải cảm, trị ho. Rau sam luộc ăn có vị chua chua, nhân nhẩn, trị tiêu chảy… Chỉ cây mã đề, ông nói: "Cây này ăn giúp thanh nhiệt, lợi tiểu, giải độc, trị sỏi bàng quang, thấp khớp…".

Chỉ những luống rau má có lá "to bằng lá sen", ông cho biết đó là rau má Nhật Bản. Rau má Thái Lan, Đài Loan cũng lá to, cọng dài. Rau má ta thì lá nhỏ, cọng nhỏ, ngắn, bò thành dây… Có lẽ ông là "anh nông dân" (như ông tự nhận) đi nhiều nước nhất. Cứ mỗi lần có dịp đi nước ngoài, thế nào ông cũng tìm cách đem về một loài cây thuốc khả dĩ có thể trồng trong điều kiện vùng ĐTM. Trong "giang sơn" của ông có cây cỏ ngọt của Paraguay, cây tràm trà từ Úc, bạch đàn chanh từ Brazil và cả chục cây thuốc ngoại khác.

Bảo tồn và phát triển
Ông có một triết lý: Bảo tồn để phát triển. Chỉ vào khu đất 50 ha nằm cạnh nhà máy chế biến dược liệu hiện hữu, ông cho biết, đó là dự án hơn 80 tỉ đồng do công ty mẹ – TCty Dược liệu Trung ương II – đầu tư, để thành lập một cụm công nghiệp dược phẩm chế biến từ cây cỏ đạt tiêu chuẩn quốc tế. Hiện Trung tâm đã có một phòng thí nghiệm với đầy đủ trang thiết bị hiện đại. Đặc biệt đây là một trung tâm nghiên cứu khoa học bằng vốn tự có chớ không nhận nguồn tài trợ nào. Nhiều trường đại học, trung tâm khoa học các nước đang có quan hệ nghiên cứu, đào tạo với Trung tâm. "Các nhà khoa học nước ngoài tới đây như cơm bữa". Ông hóm hỉnh nói. Nhiều đoàn sinh viên nước ngoài được gửi đến nhờ ông hướng dẫn thực tập…

Ông còn đang ấp ủ một dự án táo bạo khác: Mở du lịch chữa bệnh. Nơi đây có nguồn dược liệu dồi dào, có thầy thuốc tốt, có nguồn "thực phẩm sức khỏe" (health food) phong phú, đặc biệt là môi trường thiên nhiên mà bất cứ vị khách quốc tế nào đến cũng thẫn thờ. Khách đến đây vừa "du lịch sinh thái", vừa chữa bệnh bằng thuốc thiên nhiên và các món ăn "cực sạch", thậm chí có thể lao động trên những cánh đồng rau… Những toan tính của ông Ba đất phèn nghe có vẻ xa xôi, nhưng nghĩ tới khoảng cách giữa vùng đất hoang sơ ngày trước với Trung tâm ngày nay, thì những kế hoạch bây giờ "khả thi" hơn nhiều. Còn mấy năm nữa ông tới tuổi về hưu, nhưng như ông nói "hưu hay chết thì cũng ở vùng đất này"…