Trong khi thuốc ngoại không ngừng tăng giá, thì một đợt kiểm nghiệm thuốc của Viện Kiểm nghiệm trung ương (Bộ Y tế) cho thấy số lượng thuốc nhập khẩu không đạt chất lượng cũng... tăng theo (3,08% vào năm 2003 - 3,30% vào năm 2007).
Có loại thuốc đã ngừng sử dụng ở Mỹ... 20 năm, bác sĩ VN vẫn "hồn nhiên" kê đơn. Không chấn chỉnh được tình trạng này, VN sẽ sớm là điểm đến lý tưởng của những loại thuốc ngoại nhập đã bị ngừng sử dụng tại nhiều nước khác.
>> CHUYÊN ĐỀ: QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TÂN DƯỢC
Người bệnh bị "ép"?
Chị Ngọc Mai - nhân viên của nhà thuốc Thiện Bảo (khu vực BV Nhân dân 115, TPHCM) - cho biết: "Phải cả nửa tháng trời mới thấy một toa thuốc có sử dụng một số loại thuốc nội, còn hầu hết các toa đều là thuốc ngoại. Thậm chí, những toa điều trị kèm thuốc bổ, BS cũng kê loại thuốc bổ đúng tên thương mại của thuốc ngoại".
Chị Thiên Hương - chủ tiệm may tại phường Tân Kiểng, Q.7 - tâm sự: "Mỗi lần con tôi bị bệnh đột xuất, phải đi khám tại phòng mạch của BS tư là y như rằng, bệnh thì sơ sơ mà toa thuốc không dưới 150.000 đồng cho chừng 2-3 ngày, vì BS cho toàn thuốc ngoại, thế hệ mới, nên rất đắt tiền. Trong khi đó, những lần đưa con vào BV Nhi Đồng 1 khám, mỗi toa thuốc chỉ có giá vài chục ngàn đồng cũng sử dụng trong ngần ấy thời gian và sau khi uống thì bệnh tình của con tôi cũng ổn.
Thiết nghĩ, nếu một bác sĩ có lương tâm và trách nhiệm, trước khi kê toa cũng nên hỏi han một chút về điều kiện kinh tế gia đình của bệnh nhân để biết mà kê toa thuốc vừa an toàn, đảm bảo hiệu quả trong điều trị lại vừa hợp khả năng kinh tế của người bệnh".
Tình trạng kê thuốc tràn lan, trong đó không ít các loại thuốc vô thưởng vô phạt và "ưu tiên" sử dụng thuốc ngoại không chỉ xảy ra ở phòng mạch tư của nhiều BS. Theo một đợt kiểm tra về quy chế ra toa thuốc tại các BV năm 2007 của Sở Y tế TPHCM cũng cho biết tại một BV chuyên khoa, ban kiểm tra đã phát hiện một toa thuốc điều trị cho bệnh nhân bị nhiễm siêu vi mà BS kê đến 13 loại thuốc, trong đó có rất nhiều loại thuốc bổ, và hầu hết đều là thuốc ngoại nhập.
Trong khi trị giá tiền sản xuất thuốc trong nước năm 2007 chỉ hơn 600 triệu USD thì trị giá tiền thuốc nhập khẩu lên tới 810,7 triệu USD. Rõ ràng, thuốc ngoại đang là con "át chủ" cho việc chữa bệnh tại các cơ sở y tế. Bởi, thuốc ngoại là những thuốc chuyên khoa, thuốc điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, trong tổng số 8.459 số đăng ký thuốc ngoại đang còn hiệu lực thì có không ít loại thuốc không cần phải nhập khẩu.
Giám đốc một DN dược trong nước bức xúc: "Vì sao các doanh nghiệp trong nước đã sản xuất được các nhóm thuốc giảm đau, hạ sốt, một số loại kháng sinh... với giá rẻ thì cơ quan quản lý còn cho nhập thuốc cùng loại đó. Như vậy, DN không những không phát triển được mà người dân sẽ càng phải tốn tiền cho việc mua thuốc ngoại...".
Theo thống kê của Cục Quản lý Dược VN, trong tổng số 8.459 số đăng ký thuốc ngoại đang lưu hành trên thị trường thì có tới hơn nghìn số đăng ký là thuốc giảm đau, cảm cúm, thuốc ho, thuốc bổ...
 |
| Minh hoạ của Choai. |
Kê thuốc đã ngừng sử dụng 20 năm
Một thực tế nữa là thuốc nhập khẩu từ các nước Châu Á vào VN ngày một tăng khi mà nền công nghiệp dược của các nước đó cũng không hơn gì nhiều so với VN. Kết quả kiểm nghiệm thuốc mới đây của Viện Kiểm nghiệm T.Ư cho thấy, số lượng thuốc nhập khẩu không đạt chất lượng đã tăng khá cao. 29 lô thuốc ngoại đã bị đình chỉ lưu hành, trong đó chủ yếu là thuốc của Ấn Độ và Hàn Quốc.
Ngay cả những loại thuốc ngoại mang nhãn các hãng nổi tiếng trên thế giới khi vào thị trường VN chỉ là thuốc sản xuất ở nước thứ 3. Thuốc ngoại đã có thế mạnh rõ rệt hơn bởi sự "chiều lòng" các thầy thuốc. Từ cây bút, quyển số, máy tính xách tay của các bác sĩ sử dụng hàng ngày cũng do các hãng thuốc tặng. "Đậm" hơn là những chuyến du lịch, hội thảo nước ngoài cũng do hãng dược tài trợ. Từ đó, thuốc ngoại đã không thể thiếu trong kê đơn của bác sĩ.
Còn người bệnh thì cứ phải tuân theo bác sĩ. Một chuyên gia thần kinh của Mỹ nhân chuyến về VN đã rất ngạc nhiên khi thấy bác sĩ VN đã kê cho tôi một tên thuốc chữa thiếu máu não mà ở Mỹ đã không sử dụng cách đây 20 năm. Thuốc ngoại đã "chạy đua" vào VN ngày một nhiều và VN đang có nguy cơ trở thành nơi đổ "rác thải y tế".
Giải thích từ giới chuyên môn
Theo BS Nguyễn Văn Chức - BV Thủ Đức - thì: Lý do khiến bác sĩ khi kê đơn thường sử dụng thuốc ngoại đắt tiền không chỉ bị tác động bởi yếu tố tiêu cực là do hoa hồng, mà còn do chất lượng thuốc nội chưa ổn định, chưa tạo được niềm tin với người tiêu dùng. Khi mở phòng mạch riêng, kê toa thuốc nội rẻ tiền, nếu hiệu quả thấp, bác sĩ sẽ bị cho là tay nghề kém và mất khách.
BS Đặng Văn Quỳ - Trưởng phòng Quản lý y tế tư nhân, Sở Y tế TPHCM - cho biết, nhiều khi BS cho toa buộc phải sử dụng thuốc ngoại vì đối với những bệnh nhân bị các bệnh mạn tính và đã điều trị ở nhiều nơi và đã sử dụng những loại thuốc thế hệ mới, có tác dụng mạnh. Nếu không tiếp tục sử dụng liều tương đương hoặc cao hơn nữa (đa phần là thuốc ngoại) thì điều trị sẽ không hiệu quả...
Còn BS Nguyễn Thu Trang - BV Gia Định - lại có ý kiến: BS phòng mạch tư thường kê toa thuốc ngoại vì dù có muốn kê toa thuốc nội thì BS cũng khó, bởi rất ít khi họ có được thông tin về những sản phẩm dược sản xuất trong nước. Trong khi đó, trình dược viên của các hãng dược phẩm nước ngoài liên tục cập nhật thông tin, giới thiệu sản phẩm mới cho bác sĩ...
Đó là chưa kể đến tâm lý của không ít người dân là "sính ngoại", nếu BS cho thuốc nội, rẻ tiền là nghĩ rằng BS kém. Thiết nghĩ, nạn này chỉ được giải quyết khi các doanh nghiệp dược trong nước chịu khó quảng bá sản phẩm của mình nhiều hơn để tạo niềm tin cho cả giới BS lẫn người tiêu dùng.
Một dược sĩ từng giữ chức vụ trưởng khoa Dược tại BV Chợ Rẫy cho biết: Không chỉ có phòng mạch tư, ngay trong BV thuốc nội cũng khó tìm. Năm 2004, trong tổng số trên 186 tỉ đồng tiền thuốc của BV, giá trị mua thuốc nội chỉ chiếm xấp xỉ 17%. Chủng loại thuốc nội được sử dụng cũng cũng chỉ chiếm chưa đầy 20% (247loại /1.476 loại).
Hay trong 6 tháng đầu năm 2005, số tiền dùng mua thuốc nội để sử dụng trong BV cũng chỉ có 6%. Gần đây, tình trạng thuốc nội vào BV cũng đã được cải thiện hơn song vẫn chưa đáng kể và cũng chưa thể vượt được tỉ lệ 30%
Một thống kê của Vụ Điều trị - Bộ Y tế sau đợt khảo sát tại khoảng 600 BV trong toàn quốc cho kết quả: Tỉ lệ toa dùng thuốc nội chiếm khoảng 20% tổng số tiền dùng để mua thuốc điều trị và xấp xỉ 40% chủng loại thuốc được dùng.