Tuổi thơ nhọc nhằn

Sinh ra trong gia đình nghèo tại Ba Chúc, ngôi làng heo hút trong dãy Thất Sơn, nên tuổi thơ của cậu bé Võ Tòng Xuân gắn liền với cơ cực, thiếu thốn. Vì vậy để có thể học trung học đệ nhứt cấp (nay là THCS), chàng thanh niên xứ núi này phải lên Sài Gòn ở đậu nhà người quen và làm đủ thứ nghề nhọc nhằn mà nếu không có lòng kiên trì thì không bao giờ vượt qua được. Bởi chỉ riêng khoản “phí trọ” cũng đã đủ vắt kiệt sức.

Ngoài việc đảm trách nhiệm vụ dạy kèm con chủ nhà, dọn dẹp nhà cửa, tối phải ra ngoài ngõ giữ xe ôtô cho chủ. Mãi đến năm lên lớp đệ tứ (lớp 9), cậu học trò Xuân mới thoát được kiếp nạn này khi được thầy Đỗ Thiếu Lăng dạy Việt văn cho về nhà ở đậu với điều kiện giúp chấm bài kiểm tra Việt văn để thầy cho điểm. Đổi lại, mỗi tuần 3 lần, Thầy dạy thêm Hán văn bằng sách Minh tâm bửu giám.

Khi vào học trường trung học Kỹ thuật Cao Thắng, do cuộc sống gia đình quá khó khăn nên hàng ngày ông phải thức từ 4 giờ sáng đến tổng phát hành báo chí nhận báo về, cùng hai đứa em kế bán báo kiếm tiền nuôi ba đứa em nhỏ.

Làm việc quá sức nên giữa năm cuối của bậc trung học, ông bị bệnh lao phổi quật liệt giường mấy tháng trời nên đã thi rớt tú tài II năm 1960. Thổ huyết mấy lần, người còm nhom, nhưng ông nhất quyết không bỏ cuộc.

GS Võ Tòng Xuân khi còn làm nhân viên phát thanh chương trình văn hóa Việt Nam tại Đài phát thanh Philippines.

Vừa khỏi bệnh, là lao ngay đi xin vào làm công nhật cho Nha Hàng không Dân sự, vẽ thiết kế các trụ phát tuyến cho sân bay Tân Sơn Nhất. Nhờ đó có thu nhập ổn định để học ôn, ông thi đỗ tú tài II kỹ thuật, đồng thời đậu luôn phần thi viết tú tài II Toán.

Gian truân du học

Như nhiều học sinh hiếu học khác lúc ấy, ông khao khát được đi du học, vì trường đại học Việt Nam lúc ấy còn kém. Biết phận nghèo, không thể đua đòi theo con nhà giàu để có học bổng đi các quốc gia lớn như Mỹ hoặc Đức, Pháp và Anh, nên ông chỉ có một lựa chọn duy nhất là thi lấy học bổng của trường đại học ít được ai chú ý: Đại học Nông nghiệp tại Los Banos (Philippines).