Mỗi mùa trăng về bà lại khéo léo kết những chiếc đèn lồng độc đáo, đậm hồn Việt cho bữa cỗ trông giăng của trẻ nhỏ thêm phần lung linh...

Mùa kết đèn chơi trăng

Cả làng ven đô Hậu Ái (Vân Canh, Hoài Đức) duy chỉ mình nhà bà Tuyến làm đèn trung thu. Đó là nghề gia bảo đã được truyền dạy từ 4-5 đời.

"Nhà tôi có 8 sào lúa, 2 sào rau nên cả năm nhọc nhằn nghề nông, chỉ ngày 3, tháng 8 nhàn rỗi mới có thời gian tỉ mẩn ngồi đan cài, cắt dán được".

Mùa kết đèn trung thu (từ những ngày đầu tháng 7 âm lịch, cho tới mùng 10.8 âm lịch) cả gia đình bà chỉ lúi húi trong nhà làm đèn. Những đứa trẻ trong gia đình cũng làm quen với giấy màu, hồ dán, rồi biết kết đèn tự lúc nào không hay.

"Đây là nghề thủ công nên việc nào cũng đòi hỏi phải có sự kiên nhẫn và khéo léo" - bà vừa nong nả ngón tay vừa tiếp câu chuyện với khách. Những sản phẩm mộc mạc, kết hồn từ những thứ nguyên liệu thôn dã, nhưng đều phải trải qua hơn 20 công đoạn mới thành. Sản phẩm "ông đánh gậy" nhìn đơn giản nhất thì cũng lại tinh xảo nhất, phải qua đúng 32 công đoạn. Cả nhà lao động cật lực, tới 10.8, hàng trăm chiếc đèn thành phẩm được quẩy ra các ngõ chợ Trôi, Phùng, Đăm, Nhổn bày bán. Năm nào, số lượng đèn ấy cũng hết veo.

Từ năm 2000, bà Tuyến sản xuất nhiều với số lượng 500-600 đèn mỗi mùa trăng. Năm 2002, Bảo tàng Dân tộc học, triển lãm ở phố Mã Mây cùng nhiều trường dạy trẻ nước ngoài đặt đơn hàng bà Tuyến cho các chuyên đề giới thiệu văn hoá Việt. Cũng từ 6 năm nay, năm nào Bảo tàng Dân tộc học cũng mời đôi vợ chồng thợ thủ công Nguyễn Thị Tuyến, Nguyễn Đức Khôi tham gia các lớp hướng dẫn làm đồ chơi trung thu.
 
"Năm nay, chương trình kéo dài 3 ngày với rất nhiều tiết mục, đáng chú ý là giao lưu với người Hoa, người Khmer ở Bạc Liêu... Bảo tàng đề nghị chúng tôi làm 4.000 đèn, nhưng chúng tôi không dám nhận hết do lượng người làm không cáng đáng nổi".

Riêng chuyện tham gia lớp hướng dẫn làm đồ chơi thì bà Tuyến luôn hăng hái. Năm nay, bà phải đảm nhận dạy làm đèn "ông tiến sĩ", "ông đánh gậy" và rất nhiều loại đèn, nên đã bỏ ra 2 ngày 23-24.8 truyền đạt cách thức cho 15 tình nguyện viên của bảo tàng.

"Ông tiến sĩ" và "ông đánh gậy" thô mộc, nhưng tinh xảo, khiến nhiều trẻ em thích thú.

Bà mong muốn lại được nhìn thấy nụ cười say sưa của du khách khi tự tay kết những chiếc đèn hồn cốt thôn quê để vui lây. Vui vì bà cảm thấy quyết tâm gìn giữ nghề tổ chân truyền có nguy cơ hiu hắt, đã được thắp cháy lên những ngọn lửa. Ngọn lửa ấy sẽ tiếp tục toả sáng những ý tưởng mới. 

Ý tưởng không dừng lại

Ngày trước, đồ dung dăng dung dẻ vui rằm Tháng 8 vỏn vẹn chỉ có 4 vật phẩm: Ông trạng nguyên, ông đánh gậy, đèn ông sao và đèn con thỏ. Mặt hàng "ông trạng nguyên" rất được ưa chuộng. Người ta thường mua về cúng trăng, hai bên có hai ông đánh gậy với ước mong vào đầu năm học mới những đứa trẻ trong nhà sẽ đỗ đạt, có quân, có tướng theo cái lý "Cũng cờ, cũng biển, cũng cân đai; Cũng gọi ông nghè chẳng kém ai". Còn đèn thì lũ trẻ hò nhau đi rước khắp làng, thắp sáng bên trong ngọn lửa lung linh, tạo thành không gian rất riêng miền thôn dã.

Bây giờ, sản phẩm đồ chơi trung thu đa dạng hơn nhiều. Vẫn còn những ông trạng, ông tướng, nhưng đèn lồng thì có thêm những mẫu mã phá cách với những đèn con tôm, chuột túi, con cá, con thỏ, con công... dễ phải tới chục mặt hàng. Tất cả vật phẩm sinh động đó đều đi ra từ trong ý tưởng của ông Nguyễn Đức Khôi. Ông nói một cách hài hước: "Cứ xem trên tivi là hình ảnh linh vật khắc đậm trong đầu rồi ý tưởng tự khắc sẽ đến". Bà Tuyến thì bảo với thợ thủ công, ngoài đôi tay khéo léo, còn cần tinh thần bền bỉ tự học thì mới luôn có sáng tạo.

Năm nay, bà Tuyến nhận làm hơn 800 sản phẩm. Trung thu đang tới gần, thế nên cả nhà bà đang phải cấp tập đêm ngày để hoàn thành kịp tiến độ. "Có những hôm thức cho tới 1-2 giờ sáng! Thế nhưng, mỗi người mỗi ngày chỉ làm được 4-5 sản phẩm là nhiều". Cứ thế, bà Tuyến cần mẫn thắp những mùa trăng bằng những ngọn đèn hồn quê hồn cỏ, mang đậm sắc màu dân gian Việt, thắp sáng những ký ức của tuổi thơ dung dị...