Biết không an toàn mà vẫn phải ăn!

Ông Đỗ Gia Phan - Tổng Thư ký Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng VN - đưa ra kết luận: VSATTP vẫn đang là vấn đề nhức nhối. Người tiêu dùng (NTD) không có thực phẩm an toàn (TPAT) để tiêu dùng. Minh chứng cho bức tranh u ám về VSATTP là những nguy cơ hiển hiện hàng ngày.

Cục VSATTP - Bộ Y tế đã đưa ra những con số rất đáng lo ngại. Kết quả phân tích dư lượng kim loại nặng trong một số mẫu rau cho thấy: 10% mẫu rau có hàm lượng đồng cao hơn mức giới hạn tối đa cho phép, 1,9% mẫu rau có hàm lượng asen cao hơn mức cho phép (1 mẫu rau muống và 2 mẫu đậu đỗ trên thị trường Hà Nội). Dư lượng hoá chất bảo vệ thực vật có trong số mẫu rau quả, chè khô chiếm từ 30-60%, trong đó mẫu có dư lượng vượt quá mức cho phép là 16-25%...

Các sản phẩm thịt gia súc, gia cầm có tới 87,5% số  mẫu thịt không đạt tiêu chuẩn, 56% số mẫu nước tại các lò mổ bị nhiễm bẩn do vi sinh vật... Những nguy cơ mang đến sự mất an toàn thực phẩm có ở khắp nơi. Bàn tay người bán đồ ăn bẩn đến mức có tới trên 60% số bàn tay nhiễm E.coli (Hà Nội), 92% ở Thái Bình, 67% ở TPHCM...

Người bán hàng dùng tay bẩn bốc thức ăn chiếm 67%, không đeo khẩu trang chiếm 95%... Những đồng tiền ở các cơ sở dịch vụ ăn uống cũng bị lây nhiễm E.coli, 100% tiền mệnh giá 2.000, 1.000, 500đ đều có vi khuẩn E.coli, 94% mẫu tiền mệnh giá 5.000đ nhiễm E.coli... Từ đó E.coli đã lây nhiễm đến các loại TP chín bày bán tại chợ, vỉa hè. NTD lâu nay rất lúng túng không biết ăn gì cho an toàn.

Tìm đến các cửa hàng rau an toàn, siêu thị thì rau an toàn vẫn bày bán. Thịt có đóng dấu kiểm dịch, song vẫn chưa chắc đã an toàn. Nhận biết được TPAT thật là quá khó đối với NTD. Nhiều người dân đã than: "Biết là không an toàn, nhưng không thể không ăn (!?). Chẳng lẽ phải chung sống hoà bình với thực phẩm không an toàn (TPKAT)...".

Thanh tra xong, đâu lại vào đấy

Vấn đề VSATTP càng trở nên "nóng" hơn trong thời gian gần đây bởi các dịch bệnh tiêu chảy cấp, tay-chân-miệng... bùng phát mạnh. Ngành y tế đã "ra tay" mạnh mẽ bằng việc đóng cửa hàng chục cửa hàng kinh doanh TP không đảm bảo an toàn, song chỉ là "muối bỏ bể".

Lệnh đình chỉ đó chỉ có hiệu lực khi đoàn kiểm tra có mặt, sau đó mọi hoạt động vẫn như cũ. Sự rầm rộ ra quân của các đoàn thanh - kiểm tra cấp bộ, cấp thành phố tạm nghỉ thì chuyện mất vệ sinh lại diễn ra như cũ. Với hàng trăm nghìn cơ sở kinh doanh TP tại các thành phố lớn thì việc quản lý như hiện nay có thể coi như đã thả nổi.

Bán các loại TP không nguồn gốc, không đảm bảo chất lượng, cơ sở bán hàng chật hẹp, bẩn thỉu, người bán hàng mang bệnh truyền nhiễm... không hề được kiểm soát. "Với cách ăn uống tạp nham thế này thì không xảy ra bệnh dịch mới là chuyện lạ!" - một chuyên gia y tế nhận định.

Khi nói đến nguyên nhân của những tồn tại trên, Cục ATVSTP luôn đưa ra lý do rất chung chung là: Chưa có đủ một bộ máy quản lý chuyên ngành ở tỉnh, huyện, công tác quản lý VSATTP chủ yếu kiêm nhiệm nên không đủ khả năng làm hết công việc quản lý VSATTP. Đến nay, các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý VSATTP tương đối đủ để kiểm soát thực phẩm từ "trang trại đến bàn ăn", song việc thực thi các quy định đó chưa mạnh mẽ vì không có tổ chức và không đủ con người thực hiện.

Vậy lỗi tại ai? Cấp trên thì đổ cho cấp dưới không thực hiện, cấp thành phố đổ trách nhiệm cho chính quyền phường, xã. Không ít lần, các quan chức của Cục VSATTP lớn tiếng khẳng định, sẽ đề nghị cách chức các lãnh đạo địa phương để xảy ra thực phẩm mất an toàn, bùng phát dịch bệnh...

Song đến nay chưa có nhân vật nào bị mất chức vì lý do đó. Thực phẩm mất an toàn vẫn ngang nhiên tồn tại, chỉ có NTD là người thiệt thòi nhất mà chẳng biết kêu ai.

GS Lê Doãn Diên - Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ lương thực, thực phẩm VN: "Thanh - kiểm tra chẳng mấy kết quả" Việc thanh - kiểm tra các quy định về chất lượng VSATTP ở các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh TP phải làm thường xuyên, tránh tình trạng tiến hành từng đợt như thời gian qua đã mang lại kết quả không nhiều. Để xã hội hoá công tác VSATTP cần thành lập các tổ chức của những người tình nguyện tham gia việc giám sát chất lượng VSATTP ở các cơ sở chế biến, kinh doanh TP. Xây dựng các mô hình sản xuất các loại nông sản, TPAT để rút kinh nghiệm nhằm áp dụng sản xuất đại trà. Khuyến khích mở các phòng thí nghiệm tư nhân để kiểm tra chất lượng VSATTP...