Chất xám nông nghiệp cũng bị "chảy máu"?

GS Nguyễn Lân Dũng cho biết, ông rất lo cho nông nghiệp trong cuộc "cải cách" này. "Khi có dịp ra nước ngoài công tác, tôi đều tranh thủ thời gian tìm hiểu về ba vấn đề "tam nông" của Trung Quốc. Nhìn lại mình, quả thật chúng ta vừa thiếu, vừa thừa các kỹ sư nông nghiệp".

Ông Dũng nói và khẳng định, các trường ĐH đào tạo ra hàng năm rất nhiều kỹ sư nông nghiệp, nhưng các viện nghiên cứu đều đã hết biên chế. Về làm việc trực tiếp trên ruộng đồng thì các kỹ sư lại không muốn. Ngay những người về làm việc tại cơ sở cũng rất lúng túng, vì nông dân đòi hỏi giống mới, kỹ thuật mới, chiến lược mới mà người kỹ sư mới ra trường đâu đã có nhiều kinh nghiệm về các vấn đề này (!). Rốt cục đã có hàng ngàn kỹ sư nông nghiệp phải đi làm trái ngành nghề. Chẳng khác gì "chảy máu chất xám".

Theo GS Võ Tòng Xuân, trong đào tạo ngành nông nghiệp, các trường nông nghiệp lại thuộc Bộ GDĐT hoặc thuộc tỉnh, chứ không thuộc Bộ NNPTNT. Trong khi đó, các viện nghiên cứu nông nghiệp có nhiều trang thiết bị hiện đại, có nhiều nhà khoa học tiếp cận nhiều chương trình hợp tác quốc tế lại thuộc Bộ NNPTNT. Tính cục bộ của dân ta lại rất cao, vì thế, trừ một ít hợp tác viện - trường cá lẻ, đại bộ phận các trường đại học nông nghiệp không tranh thủ được gì những tài nguyên vật chất và chất xám của các viện, trung tâm nghiên cứu.

Kinh nghiệm "chữa bệnh" của thế giới?

Qua email, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Trọng Bình - một Việt kiều Mỹ (tiến sĩ sinh hoá và vi sinh, người có 4 bằng sáng chế tại Mỹ và Châu Âu, trên 40 báo cáo khoa học tại các hội nghị quốc tế, từng nhiều lần về Việt Nam giảng dạy, đào tạo, giúp đỡ nhiều cán bộ trẻ kể cả cán bộ ngành nông nghiệp).

Theo ông Bình, tại các nước nông nghiệp tiên tiến, họ đều có những cơ quan "đá bao sân" cho các nhà nông; hoặc là cơ quan tư (dưới dạng Cty) hoặc là cơ quan của chính phủ làm các khâu tổ chức, "đá bao sân" như khâu nghiên cứu thị trường, cung cấp con giống, chuyển giao công nghệ sản xuất hiện đại, phòng, chống dịch bệnh, thu mua và thay nhà máy đưa hàng vào thị trường. Người nông dân ở các nước này họ chính là các "công nhân nông nghiệp".

Các trí thức ra trường sẽ làm việc tại các cơ quan nghiên cứu về chiến lược nông nghiệp, hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, thời vụ gặt hái nhịp nhàng và thích ứng nhanh với tình hình sản xuất trên toàn cầu và giá cả trên thị trường quốc tế...

Từ đó, ông Bình cho rằng khâu quản lý và tổ chức nông nghiệp hiện đại sẽ quyết định cách đào tạo nhân tài cho ngành nông nghiệp và tương tự cho nhiều ngành nghề khác.

Hiện nay, cư dân nông thôn đang chiếm đến 73,7% dân số và chiếm 67% lực lượng lao động của cả nước. Cho đến nay 90% sản phẩm nông nghiệp còn được bán ra ở dạng thô và 60% sản phẩm bị bán ép với giá thấp. Sản xuất còn rất manh mún, nhỏ bé. Bình quân mỗi hộ nông dân chỉ có 2,5 lao động (phần lớn là lao động nữ) và chỉ có khoảng 0,7ha canh tác. Chỉ có khoảng 25% nông dân tiếp cận được với các thông tin thị trường.