Đủ các loại phí
Anh Huỳnh Văn Đấu - ấp Trà Hất, Châu Thới, Vĩnh Lợi - bức xúc: Nhà có 4 công ruộng, 5 nhân khẩu mà năm nào cũng bị ấp gửi giấy đòi đóng tiền ủng hộ, thu các loại phí gần 400.000 đồng. Năm 2007, gia đình chưa kịp đóng thì bị xã cho giấy mời lên để làm việc với Công an xã(?!). Chị anh Đấu khi làm thủ tục xin tạm vắng cho con để đi lao động tại TPHCM phải đóng các loại phí, quỹ ủng hộ gần 100.000 đồng mới được xác nhận. Các loại phí người dân buộc phải nộp cho chính quyền địa phương bao gồm: Hạ tầng cơ sở, lao động công ích, vì người nghèo, đền ơn đáp nghĩa...
Bà con nông dân ở thị trấn Châu Hưng, huyện Vĩnh Lợi cho biết cũng bị ép đóng quá nhiều phí từ khi "lên đời thị trấn". Hàng loạt các loại phí tăng lên gấp đôi, có loại tăng gấp 3 lần. Khi thắc mắc, cán bộ đi thu trả lời, lên thị trấn thì phải đóng tiền nhiều hơn. Hàng loạt các loại quỹ ủng hộ đền ơn đáp nghĩa, quỹ người nghèo, quỹ xây dựng giao thông nông thôn... cũng được "nâng cấp" theo "tiêu chuẩn"... thị trấn.
Ông Nguyễn Văn Hai Mươi Mốt - xã Phong Tân, Giá Rai (biên lai ghi Nguyễn Văn 21) - phải nộp 4 loại phí: Quỹ khuyến học, quỹ đền ơn đáp nghĩa, quỹ người nghèo và thuế nhà đất, tổng cộng 96.000 đồng. Hỏi ông có biết tại sao phải đóng nhiều loại như vậy không thì ông tỏ ra ngạc nhiên: "Hồi nào tới giờ ở đây thu như vậy không hà. Hễ cứ làm giấy tờ, thủ tục đầu tiên là phải đóng hết các khoản đó".
Mặc dù đã sang năm 2008, nhưng bà con nông dân ở đây vẫn phải đóng đủ loại quỹ, từ quỹ khuyến học, quỹ đền ơn đáp nghĩa, quỹ người nghèo, quỹ an ninh quốc phòng, thuỷ lợi phí, quỹ cơ sở hạ tầng, quỹ lao động công ích của năm 2007. Không ai bị bỏ sót, nhất là khi có việc phải cần nhờ chính quyền xác nhận, "xin mộc đỏ"... Đến nỗi nhiều người dân ngao ngán cho rằng, đây là quy định bất thành văn từ ấp đến xã, nhất là khi phải làm thủ tục như vay vốn, làm sổ đỏ, chứng giấy tờ để đi làm xa, buộc người dân đành phải chấp nhận các loại phí, quỹ đè nặng trên lưng, sao thoát khỏi cảnh nghèo khổ.
Anh Lê Văn Việt - ấp 16A, Phong Tân, Giá Rai - cho chúng tôi xem tới hơn 17 hoá đơn thu phí và các loại quỹ vận động trong nhân dân đóng góp từ tháng 11.2007 đến tháng 3.2008. Số tiền mà anh Việt phải đóng cho ngần ấy hoá đơn gần 1,5 triệu đồng. Chỉ trong ngày 1.11.2007, để được chứng nhận hồ sơ làm thủ tục chuyển quyền sử dụng đất, anh Việt đã đóng các khoản quỹ tổng cộng là 260.000 đồng. Đáng nói hơn, người đứng tên để đóng các loại phí đó lại được ghi là Lê Văn Thảo - anh ruột của anh Việt, đã qua đời hơn 7 năm nay. Do thủ tục còn phức tạp, địa phương yêu cầu anh Việt phải đóng tiếp quỹ cơ sở hạ tầng với số tiền 599.000 đồng (hoá đơn số 085578, ngày 11.1.2008).
Vì hoàn cảnh nghèo, khó khăn, vợ chồng anh Việt quyết định sang nhượng cho 2 người bà con 3 công đất chia làm 2 đợt. Để được sang nhượng đất, vợ chồng anh Việt phải nộp gần 3 triệu đồng cho địa phương bằng 8 loại phí và lệ phí. Anh Việt than thở: "Tôi nghèo mới sang bán đất, nhưng địa phương buộc đóng đủ loại quỹ, từ khi làm hồ sơ chuyển quyền sử dụng đất, tôi phải nộp phí cơ sở hạ tầng 4 lần, quỹ khuyến học 3 lần, quỹ người nghèo 3 lần..., tổng số tiền gần 3 triệu đồng. Bán xong đất, trả tiền vay nộp phí cho địa phương chẳng còn được bao nhiêu". Theo ghi nhận của chúng tôi, anh Việt chỉ là trường hợp điển hình.
Không thu không được
Ông Trần Văn Trạng - Chủ tịch UBND xã Phong Tân - thừa nhận, trước năm 2007, xã thu 8 loại phí, quỹ vận động, nhưng từ đầu năm 2008, chỉ còn giữ lại 4 loại là quỹ người nghèo, đền ơn đáp nghĩa, bảo trợ trẻ em và khuyến học.
Tuy nhiên, khi chúng tôi đặt vấn đề về trường hợp của anh Việt, ông Trạng nói rằng không biết và hứa sẽ kiểm tra lại, nếu có là do ấp làm sai trong cách vận động.
Do chỉ tiêu đề ra từ huyện, đưa xuống xã phân bổ về ấp. Âập muốn đạt chỉ tiêu vận động nên "đè dân ra" thu mà không phân biệt đâu là quỹ vận động, đâu là phí. Thậm chí nhiều nơi gửi thư mời đến dân có giá đóng góp hẳn hoi.
Ông Đỗ Văn Ninh - Phó Chủ tịch UBND xã Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi - thừa nhận thu quỹ do nhân dân đóng góp ở nông thôn không chỉ dân khổ, mà cả cán bộ cũng khổ, ngay cả chính quyền cũng thấy ngại. Nhưng không thu thì không được, vì chỉ tiêu của huyện giao, không hoàn thành càng không được.
Điều đáng nói là định mức để thu các loại quỹ do nhân dân đóng góp lại quá cao và được ấn định mức thu hẳn hoi. Cụ thể, thu hạ tầng cơ sở (tính chia đều hết toàn xã, hộ nào cũng phải có nghĩa vụ đóng góp) và được tính trên diện tích đất để thu, cứ 1ha thì thu 100.000 đồng; quỹ lao động công ích cứ 1 người phải đóng 100.000 đồng/năm; còn lại là quỹ vận động đền ơn đáp nghĩa, quỹ người nghèo, thuế nhà đất.
Người nông dân đã nghèo lại thêm nghèo khi "nai lưng" cõng các loại phí nhiều khi vô lý, nhưng không biết kêu cứu với ai.