Hàng loạt tàu cá ở Đà Nẵng bỏ biển hiện nay phần lớn do thiếu lao động, khó khăn tạm thời về kinh tế chỉ là giọt nước tràn ly. "Bắt đúng mạch" căn nguyên "ốm yếu" nghề biển của địa phương, quận Thanh Khê (Đà Nẵng) đã đưa ra nhiều giải pháp khả thi để ổn định nguồn "bạn"...

"Bạn" phải là "người lao động"

Trưởng phòng Kinh tế quận Thanh Khê, ông Lương Hữu Trúc nhắc lại câu chuyện đau lòng sau bão Chanchu - 10.2005: "Bão lớn đi qua, ngư dân chết nhiều, song không ngành, địa phương nào nắm rõ danh sách người bị nạn. Ngay cả nơi sử dụng LĐ, chủ tàu, đến địa phương cư trú của họ cũng không chắc chắn. Hàng ngàn LĐ biển xưa nay ra biển đánh bắt thuỷ hải sản đều chỉ qua "hợp đồng miệng" với chủ tàu rồi trôi dạt hành nghề. Họ có tên chung là "bạn".

Bởi vậy mới có chuyện đau lòng là sau bão, người chết thì không có danh sách, người sống thì lại có tin báo đã qua đời... Danh sách bộ đội biên phòng một đường, chính quyền nẻo khác... Cũng chính bởi chỉ ràng buộc với nhau bằng những "hợp đồng miệng", uy tín cá nhân nên lâu nay quyền lợi và cả trách nhiệm của "bạn" đi biển bị bỏ quên. "Tăng cường quản lý LĐ biển không chỉ là trách nhiệm hành chính với bà con ngư dân. Trước mắt, giúp ổn định LĐ nghề biển của địa phương, đồng thời tạo điều kiện hỗ trợ thiết thực nhất cho họ"- ông Lương Hữu Trúc nói.

Giải pháp liên kết liên tỉnh

Thống kê của quận Thanh Khê, trong số 150 tàu công suất trên 90CV của cả Đà Nẵng, có đến 90 tàu thuộc quận này. Quận Thanh Khê sử dụng trung bình trên 2.300 "bạn", nhưng có đến 1.320 "bạn" thuộc các địa phương khác, chiếm 58%. Trong đó nhiều nhất là người ở huyện Thăng Bình, Quảng Nam (1.010 người). Ngư dân Phạm Thuận, phường Thanh Khê Tây - chủ của 6 tàu cá và tàu câu mực xa bờ - cho biết: "Đến mùa biển là chúng tôi phải đi tuyển dụng "bạn" theo kiểu năn nỉ, cầu cạnh. Vào tận từng nhà ngư dân ở Thăng Bình, ứng trước tiền công, hỗ trợ cho vợ con họ..., nhưng cũng chỉ nhận được lời hứa. Chủ tàu nào cũng phập phồng khi đã chuẩn bị vài ba trăm triệu đồng "tổn" -(chi phí cho chuyến đi biển)- nhưng nguồn LĐ vẫn bị động".

Để giúp cho cả chủ tàu lẫn "bạn" có trách nhiệm với nhau, mà nhà nước cũng tăng cường quản lý, giám sát hoạt động nghề biển, tháng 7.2008, Phòng Kinh tế quận Thanh Khê đã có đề án "Phát triển và quản lý LĐ nghề biển". Theo đó, quận Thanh Khê (nơi có nhiều tàu sử dụng LĐ) và huyện Thăng Bình (nơi cung cấp "bạn") tổ chức nhiều hội thảo chuyên đề để tìm giải pháp chung. Theo ông Lương Hữu Trúc: "Thành công đầu tiên là chính quyền địa phương đã cam kết quản lý "bạn" bằng những hợp đồng LĐ mẫu, ký kết bằng văn bản có tính pháp lý với chủ tàu.

Quảng Nam sẽ từng bước quản lý "bạn" bằng cách cấp thẻ thuyền viên nghề cá. Theo đó ràng buộc trách nhiệm chủ tàu, địa phương trong vấn đề mua bảo hiểm, trang bị phương tiện an toàn ra khơi, hỗ trợ gia đình ngư dân. Ngược lại, ngư dân cũng phải cam kết tuân thủ pháp luật, thực hiện đúng hợp đồng LĐ. Địa phương tăng cường quan tâm hỗ trợ các chính sách xã hội cho gia đình ngư dân...

Đề án này của Phòng Kinh tế quận Thanh Khê sẽ được thông qua, triển khai vào cuối năm 2008. Với hướng đi đúng đắn bằng nhiều biện pháp xuất phát từ thực tiễn, từ quyền lợi của người LĐ, chắc chắn đề án này sẽ nhận được sự ủng hộ của đông đảo người LĐ, chính quyền các địa phương. Quan trọng hơn sẽ giúp ổn định nguồn LĐ, đảm bảo phát triển bền vững nghề biển - vốn là nghề "mũi nhọn" của quận Thanh Khê.