Bỏ công nhiều

Hoà Lộc cùng với Hải Lộc là 2 xã làm muối có tiếng của huyện Hậu Lộc, Thanh Hoá. Trong 70 tỉ đồng tổng thu ngân sách năm 2007 của xã Hoà Lộc, số tiền thu được từ muối chỉ chiếm vẻn vẹn gần 2 tỉ đồng. Nhưng số hộ làm muối chiếm một phần năm số dân toàn xã. Nói như vậy để thấy, thu nhập làm muối ít ỏi như thế nào.

Làm muối phải có nắng, tức là phải trông chờ vào thời tiết. Chính vì vậy mà diêm dân nơi đây một năm chỉ có thể làm muối nhiều nhất là 170 ngày, muốn hơn cũng không được. Ơ Hoà Lộc, người làm muối cực hơn nơi khác nhiều. Để có được nước đủ độ mặn, diêm dân phải mua cát biển về phơi trên ruộng sau đó xả nước từ lạch vào, rồi phải lọc cát ấy để lấy nước cho vào ruộng. Sáng sớm ra ruộng cho nước vào ô, trưa ra đồng chạt cát (phơi cát) rồi đến chiều lại thu hoạch muối. Chính vì vậy, sức lực con người vẫn là chủ yếu.

Mỗi ô muối 10m2 vào ngày nắng từ sáng đến chiều có thể thu hoạch được gần 1kg muối. Với giá muối như hiện nay, mỗi ngày, một hộ diêm dân có được gần 30.000 đồng. Nhưng số tiền ấy phải dùng trang trải chi tiêu cho cả gia đình khoảng 5 khẩu. Gần 160 ngày còn lại không sản xuất được muối, diêm dân nơi đây cũng không biết làm gì vì nghề muối là nghề độc canh. Khi đó, công việc chính của diêm dân là đi bán muối mà họ đã tích trữ để đổi lấy những thứ cần thiết cho sinh hoạt gia đình hoặc lên thành phố đi làm thuê. "Để bán được giá, chúng tôi phải mang muối đi thật xa, đặc biệt là miền núi. Ơ đấy họ mới cần đến muối", chị Thanh cho hay.

Nhưng chưa chắc đã đủ ăn

Mỗi một ô ruộng có diện tích 10m2. Nếu muốn cải tạo một ô ruộng như vậy mất 250.000 đồng. Tính ra bình quân muốn làm mới lại hoàn toàn phần ruộng của một hộ diêm dân mất 7 triệu đồng. Trong khi đó thu nhập trung bình một năm của một hộ là 2 triệu đồng. Nhưng sau 5 năm, phải đầu tư làm mới nếu không, sẽ không sử dụng được. Bên cạnh đó, hàng năm vẫn phải sửa sang lại những phần xuống cấp.

Là một người gắn bó với nghề, có sự theo dõi trong thời gian dài, ông Lê Hữu Thông, Chủ nhiệm HTX muối Tam Hoà, thực sự trăn trở. "Đã rất lâu rồi chúng tôi không nhận được sự hỗ trợ nào từ Nhà nước trong việc đầu tư cải tạo cơ sở hạ tầng cho nghề muối. Ruộng muối nơi đây đã xuống cấp rất nhiều vì bà con không có tiền để đầu tư. Gần đây, chúng tôi có nhận được sự hỗ trợ của một tổ chức phi chính phủ với số tiền 160 triệu. Số tiền này chỉ đủ để cải tạo 1ha ruộng, nhưng cũng đã được hơn 5 năm, diện tích này cũng đã bắt đầu xuống cấp. Trong khi đó chúng tôi có tới 74ha trực tiếp sản xuất".

Vốn đã không có tiền để đầu tư nhưng muốn vay vốn cũng không được, đó chính là cái khó của dân làm muối Hoà Lộc. Mặc dù xã cũng muốn giúp nhưng nguồn vốn được cấp không dành cho nghề muối. Để có tiền cho xã viên vay cải tạo ruộng muối, đích thân ông chủ nhiệm HTX muối Tam Hoà đã phải cầm giấy tờ nhà để vay vốn tín dụng. Nhưng số tiền 30 triệu vay được cũng chẳng thấm tháp vào đâu. Ruộng muối chỉ cần một mùa bỏ hoang thì mùa sau không thể sản xuất được. Muốn sản xuất được phải đầu tư nhưng diêm dân thì lại không có tiền.

Mặt khác,  sản phẩm của bà con làm ra đa số là muối thô nên giá bán không cao. Do đó, ông Thông muốn tìm vốn và cách thức sản xuất muối iốt sạch để nâng giá thành sản phẩm. Tuy nhiên, chính ông cũng không biết khi nào mới thực hiện được ước muốn đó.

Nếu chỉ trông chờ vào mỗi mình hạt muối thì không diêm dân nào ở xã này đủ ăn cả. Chính vì vậy, những người khác trong gia đình phải tìm cách làm việc khác để tăng thu nhập cho gia đình. "Đã làm muối thì không bao giờ giàu được, nhà tôi 6 người chỉ mong đủ ăn là tốt lắm rồi. Mong sao muối cứ được giá như hiện nay để chúng tôi đỡ khổ", chị Lực, một diêm dân làm muối tâm sự.

Giá muối nhập khẩu hiện nay là 450.000 - 500.000 đồng/tấn (chưa kể thuế nhập khẩu), cao hơn giá muối nội địa (200.000 - 260.000 đồng/tấn), nhưng các DN vẫn không "mặn mà" với muối trong nước. Trong khi đó, nếu khai thác tốt, ngành muối Việt Nam có thể sản xuất 2 triệu tấn một năm, thừa đáp ứng nhu cầu nội địa.