Một thị trường tiềm năng nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro cho cả NLĐ lẫn DN khai thác thị trường. Hiệp hội XKLĐ vừa có chuyến khảo sát thị trường này nhằm tìm hướng tháo gỡ. TS Nguyễn Lương Trào - Chủ tịch hiệp hội - cho biết:

- Ngoại trừ một số ít nghề như làm việc trong dây chuyền sản xuất điện tử, do chuyên môn hoá cao, NLĐ làm những bước công việc giản đơn, không nhất thiết phải có nghề trước khi đi, còn phần lớn những ngành nghề khác như hàn, cơ khí chế tạo, xây dựng, may mặc... đều đòi hỏi thợ có nghề thực thụ. NLĐ có nghề vững dễ được tuyển chọn, lương cao, công việc ổn định.

Qua khảo sát thực tế, chúng tôi thấy lao động VN sang Czech có 2 dòng chính: Đi theo visa kinh doanh và đi theo visa lao động. Những diễn biến gần đây từ 2 dòng này cho thấy những bất lợi cho việc đảm bảo chất lượng và tính bền vững của thị trường.

* Cụ thể như thế nào, thưa ông?

- Đi theo visa kinh doanh, NLĐ phải chấp nhận chi phí cao hơn và họ là nguồn dự trữ của các công ty môi giới, chờ đợi thu xếp việc làm trong các nhà máy, trong khi thực tế các nhà máy của Czech bao giờ cũng nhận LĐ ổn định theo kế hoạch SXKD, ngoài ra khi cần họ lấy LĐ dạng thời vụ, khi không cần họ thải ra.

Mặt khác, đi theo visa kinh doanh là con đường không chính thức, chủ yếu làm qua các cá nhân, không có DN chịu trách nhiệm bảo vệ quyền và lợi ích nên đã có nhiều người đi theo con đường này gửi đơn kêu cứu đến Hiệp hội Môi giới lao động tại Czech.

Rõ ràng, đi lao động bằng visa kinh doanh rủi ro hơn so với đi visa lao động và nếu cứ đà này, các nhà máy của Czech không được sử dụng nguồn LĐ có chất lượng, hình ảnh của LĐ Việt Nam tại Czech cũng xấu đi, vì thế thị trường chẳng mấy mà khép lại.

* Nhưng thực tế thì nhiều tháng nay visa lao động được cấp rất nhỏ giọt, còn visa kinh doanh lại rộng cửa hơn. Phía bạn qua các cuộc tiếp xúc với hiệp hội có lý giải như thế nào, thưa ông?

- Chuyến khảo sát vừa qua, chúng tôi chỉ tiếp xúc trực tiếp với các tập đoàn, chủ sử dụng và đại diện các địa phương có nhận LĐ Việt Nam. Tại các cuộc tiếp xúc, chúng tôi cũng chỉ đặt vấn đề là làm thế nào để đáp ứng yêu cầu của phía bạn về chất lượng. Tôi cũng cho các chủ sử dụng biết visa là vấn đề bức xúc của chúng tôi.

Tôi được biết phía Chính phủ Czech đang có những vận động rất tích cực và sẽ sớm tháo gỡ. Còn đúng là hiện lực lượng LĐ đi theo visa kinh doanh vẫn chiếm đến 80% tổng số LĐ VN sang Czech trong thời gian gần đây. Mấy tháng nay visa lao động chậm, khó khăn thì dòng đi theo visa kinh doanh vẫn tiếp tục tăng.

* Vậy để mở rộng, ổn định thị trường, tăng thị phần LĐ qua kênh chính thống, theo ông cần thực hiện những giải pháp gì?

- Có 5 giải pháp cần triển khai quyết liệt, trước hết DN cần phối hợp với chủ sử dụng Czech và trường đào tạo nghề của Czech để đào tạo bổ túc tay nghề cho NLĐ sát với công nghệ sản xuất ở Czech. Hiện đã có trường nghề của Czech đồng ý hợp tác với DN của Việt Nam, họ sẽ đưa giáo viên sang kiểm tra, nếu đi theo con đường này thì chắc chắn sẽ thành công và bền vững.

Đặc biệt, DN ta cần thận trọng trong lựa chọn đối tác, vì hoạt động môi giới cung ứng lao động tại Czech diễn ra rất đa dạng và phức tạp. Ở Czech có tới 180 công ty cung ứng lao động là người VN, có công ty hoạt động chuyên nghiệp, nhưng không ít những công ty thiếu chuyên nghiệp, chụp giựt và có cả những người Việt Nam chưa lập công ty cũng tham gia hoạt động môi giới lao động. DN ta cần chú ý việc thẩm định tư cách pháp nhân, năng lực hoạt động, tính chuyên nghiệp và trách nhiệm với NLĐ của các công ty môi giới.

Với các công ty môi giới hoạt động theo phương thức "thầu nhân công", thì ngoài việc xem xét kỹ các yếu tố trên, còn cần xem xét năng lực thực sự trong xếp việc cho NLĐ, điều kiện đảm bảo ăn ở, sinh hoạt, đưa đón lao động...

Mặt khác, cần lựa chọn các DN có chất lượng để tham gia thí điểm thị trường này, chứ không để làm ồ ạt theo kiểu phong trào.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý nhà nước hai bên cũng cần phối hợp để tháo gỡ dứt điểm những khó khăn trong khâu cấp visa lao động, siết chặt hơn việc cấp visa kinh doanh, không để tình trạng lợi dụng con đường visa kinh doanh để đi XKLĐ như hiện nay.

- Xin cảm ơn ông!