Những con số cảnh báo
Từ năm 2001 đến năm 2005, tổng diện
tích đất nông nghiệp bị thu hồi là 366.000 ha (chiếm gần 4% đất nông nghiệp đang sử dụng), bình quân mỗi năm nông dân cả nước phải nhường 74.000ha đất sản xuất phục vụ cho các KCN, đô thị. Các vùng kinh tế trọng điểm chính là khu vực có diện tích đất nông nghiệp thu hồi lớn, chiếm khoảng 50% đất thu hồi cả nước. Một số địa phương có diện tích đất thu hồi lớn: Tiền Giang (20.308 ha), Đồng Nai (19.752 ha), Hà Nội (7.776 ha), Hà Tĩnh (6.391 ha), Vĩnh Phúc (5.573 ha).

Trưởng phòng Kế hoạch tài chính Cục Hợp tác xã & PTNT Ngô Thế Hiên, cho hay: Tại 16 tỉnh trọng điểm về thu hồi đất, diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi chiếm khoảng 89%, tập trung ở một số huyện, xã có mật độ dân số cao, có xã bị thu tới 80% đất canh tác. Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) là vùng có diện tích đất bị thu hồi lớn nhất (chiếm 4,4% tổng diện tích đất nông nghiệp); Vùng Đông Nam Bộ tỷ lệ này là 2,1%.

Tình trạng "đua nhau" thu hồi đất nhưng chính sách thu hút đầu tư không hấp dẫn ở một số địa phương dẫn đến đất bị bỏ hoang, còn nông dân thất nghiệp hiện vẫn chưa khắc phục được. Bộ Nông nghiệp & PTNT tính rằng: trung bình mỗi hộ nông dân thì có 1,5 lao động (LĐ) và mỗi hecta đất thu hồi ảnh hưởng tới việc làm của 10 LĐ. Như vậy, việc thu hồi đất nông nghiệp và đất ở đã ảnh hưởng tới đời sống của khoảng 2,5 triệu nông dân. Tại một số vùng ven đô ĐBSH, trước khi thu hồi đất chỉ có 10% LĐ đi làm thuê thì sau khi thu hồi đất tỷ lệ này là 17%.

Giải pháp việc làm: Vẫn loay hoay
Bà Phan Lệ Xiêm (Hội nông dân VN) nói rằng: "Nhiều nông dân thiếu việc làm có nguyên nhân từ sự thất hứa của các chủ sử dụng LĐ. Trước khi đầu tư, chủ DN hứa sẽ sử dụng LĐ địa phương nhưng tỷ lệ này rất thấp". Bắc Ninh là một ví dụ trong 5 năm (2001 - 2005), các DN chỉ thu hút được 60.000 LĐ, nhưng số LĐ tại các địa phương có đất bị thu hồi được tuyển dụng chỉ 3.200 người.

Đại điện của Tổng cục Dạy nghề (Bộ LĐTB & XH) nói rằng: Để đảm bảo có việc làm cho nông dân, các tỉnh phải hình thành, quản lý quỹ hỗ trợ đào tạo nghề, phát triển các mô hình đào tạo, liên kết chặt chẽ với các cơ sở đào tạo, đổi mới chương trình đào tạo phù hợp với LĐ nông thôn vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Như vậy, nông dân bị thu hồi đất mới không bị thất nghiệp ngay chính ở quê hương mình.

Một trong những bịên pháp Bộ Nông nghiệp  & PTNT đưa ra nhằm giải quyết việc làm cho NLĐ bị thu hồi đất là hỗ trợ chuyển đổi LĐ nông nghiệp sang các ngành nghề khác, phát triển khu đô thị - dịch vụ liền kề gắn với KCN, tăng cường công tác đào tạo nghề, ban hành chính sách khuyến khích KCN, DN lớn xây dựng cơ sở đào tạo nghề tại chỗ. Bộ chủ quản sẽ sớm cho nghiên cứu thành lập Quỹ hỗ trợ giải quyết việc làm. Quỹ này được hình thành từ một phần của khoản tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nộp ngân sách Nhà nước của DN khi sử dụng đất, tiền chênh lệch giữa giá đất đền bù đối với đất nông nghiệp trước khi bị thu hồi và giá đất chuyên dụng đã được chuyển đổi sau khi thu hồi.

Mặc dù vẫn loay hoay tìm giải pháp hữu hiệu, nhưng các cơ quan chức năng đã nhập cuộc là tín hiệu vui với hàng triệu LĐ nông thôn cần có việc.