>> Giữa những "người khổng lồ"

Hy vọng qua festival lần này, tháp Chăm ở Bình Định sẽ được lưu vào bộ nhớ của nhiều khách thập phương.

Gầy mòn vì mong đợi

Mong đợi được trùng tu, đó không chỉ là "ý nguyện" của các tháp Chăm ở Bình Định trước khi chúng biến khỏi mặt đất mà còn là nỗi canh cánh bên lòng của các nhà quản lý văn hoá ở địa phương này. tiến sĩ Đinh Bá Hoà, người "thuộc các tháp Chăm Bình Định hơn cả thuộc mặt con", cho hay: "Do đặc thù về kiến trúc và lịch sử của tháp Chăm nên mọi sự can thiệp của hậu thế vào các công rình kiến trúc này đều phải hết sức cẩn trọng".

Từ hai chục năm qua, khi các tháp Chăm ở đây được công nhận là di tích văn hoá quốc gia, ngân sách đã rót vào đây hàng chục tỉ đồng để "cứu" tháp. Nhưng, nói như Tiến sĩ Hoà, trùng tu tháp Chăm không giống như trùng tu ... lò gạch, mỗi viên gạch đặt lên tháp đều phải được soi xét của các nhà xây dựng, nhà kiến trúc và cả nhà điêu khắc nữa.

Chỉ mỗi một việc dùng gạch xây dựng không thôi đã thấy cả sự phức tạp của nó rồi. Cùng một kích cỡ nhưng gạch Chăm chỉ nặng bằng 60% gạch ta làm hiện nay. Hoặc như làm sao để "kết nối" các viên gạch mà không cần vữa như người Chăm đã làm,  vẫn là một ẩn số với các thợ xây hôm nay. Sự bí ẩn của các tháp Chăm khiến các nhà khảo cổ, các nhà kiến trúc hôm nay cứ loay hoay đi tìm lời giải thì đã ... hết giờ, nói gì đến chuyện trùng tu cho nhanh!

Kinh phí vẫn rót đều đặn hàng năm để trùng tu tháp, thậm chí kinh phí rất lớn nữa, như tháp Dương Long gần cả 9 tỉ đồng, vậy thì các tháp Chăm "mong đợi" điều gì? Với tốc độ chậm chạp và cẩn trọng-dù là cần thiết- trong việc trùng tu các tháp Chăm ở Bình Định như hiện nay thì không biết mấy mươi năm nữa mới đặt dấu chấm hết cho việc trùng tu này.

Không thể nhanh hơn vì sẽ vi phạm các qui chuẩn của trùng tu nhưng cũng cứ đà này thì "trùng tu không kịp với xuống cấp". Tuy nhiên, điều mà các tháp Chăm "mong đợi gầy mòn" nằm ở một khía cạnh khác.

Đánh thức tiềm lực

- Đến tháng 7.2008, Bình Định có 73 khách sạn, trong đó có 4 khách sạn đạt tiêu chuẩn 4 sao, 2 khách sạn 3 sao, 3 khách sạn 2 sao, 19 khách sạn 1 sao với số 1.814 phòng. - Một số dự án du lịch đang kêu gọi đầu tư: Khu du lịch Tân Thanh (Cát Hải, Phù Cát; diện tích 55ha; vốn đầu tư 100 triệu USD); Khu du lịch sinh thái đầm Thị Nại (TP Quy Nhơn, 800 ha, 120 triệu USD): Khu du lịch Nhơn Lý - Cát Tiến (TP Quy Nhơn, 500 ha, 250 triệu USD);  Khu du lịch Tam Quan (Hoài Nhơn, 50 triệu USD); Khu du lịch sinh thái hồ Núi Một (An Nhơn, 120ha, 100 triệu USD); Khu du lịch sinh thái Đề Gi (Phù Cát, 50 triệu USD); Khu du lịch sinh thái đầm Trà ÔÍ (Phù Mỹ, 40 triệu USD).... X.N tổng hợp

Nằm giữa hai người khổng lồ về du lịch là Khánh Hoà và Quảng Nam, Bình Định như một kẻ đứng ngoài cuộc chơi. Tuy nhiên, nói như thế không có nghĩa là Bình Định "không có cửa" để làm du lịch. Bình Định có tiềm năng như thế, song việc đánh thức nó là cả một quá trình. Các tháp Chăm ở Bình Định cũng vậy, chúng đã "ngủ" quá lâu trong quên lãng.

Festival Bình Định lần này, du khách sẽ có điều kiện chiêm bái những khu tháp vốn là báu vật thiêng liêng và kỳ vĩ của người Chăm. Các nhà tổ chức đã tỏ ra nhuần nhuyễn trong cách "bày trận" để khách du lịch có điều kiện xuyên Bình Định và đắm mình trong các không gian văn hoá độc đáo khác nhau.

Xem tháp Dương Long trong chiều xuống vùng gò đồi Tây Sơn, chiêm ngưỡng tháp Bánh ẹt từ xa trong thanh vắng hay trầm mặc cùng tháp Đôi trong nắng sớm mới thấm được sự kỳ bí của nó. Mỗi cụm tháp, ngọn tháp mang dáng vẻ riêng nhưng có chung một tiếng nói về sự trường tồn của mình. Khác với thánh địa Mỹ Sơn, các tháp Chăm ở Bình Định không sống biệt lập quá xa với khu dân cư.

Và như thế, nó cũng "đời" hơn. Bấy nhiều đó cũng đủ để nhiều người muốn quay trở lại... 

- Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định Lê Hữu Lộc: Mở được đường bay A 320 là một cố gắng lớn của cả địa phương lẫn Vietnam Airlines. Chúng tôi sẵn sàng bù lỗ mỗi năm 6 tỉ đồng để chia sẻ khó khăn với nhà  cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên khoản bù đắp này mới đây được Thủ tướng chính phủ giải quyết bằng cách điều tiết chung. Lâu dài, Bình Định sẽ cân nhắc phương án hỗ trợ, khuyến khích cán bộ công chức đi công tác bằng máy bay nhằm kích cầu  tuyến vận tải quan trọng này. Giám đốc Cty du lịch miền Trung (Quy Nhơn) Nguyễn Phạm Kiên Trung. Ảnh: Trần Đăng. - Giám đốc Cty du lịch miền Trung (Quy Nhơn) Nguyễn Phạm Kiên Trung: Môi trường kinh doanh thông thoáng dần lên. 6 tháng đầu năm nay, chúng tôi đón 800 khách, một con số đáng kể so với 900 khách của cả năm 2007. Các nhà quản lý du lịch cần tranh thủ sự ủng hộ từ lãnh đạo tỉnh để đẩy mạnh xúc tiến đầu tư, quảng bá sản phẩm. Thực trạng nhân lực hiện nay là đáng lo ngại, cả nhân lực quản lý lẫn nhân lực phục vụ. Cả một tỉnh mà chỉ có chừng chục người có thẻ hướng dẫn viên lữ hành là quá ít. Giám đốc Cty TNHH du lịch Quy Nhơn Nguyễn Hữu Trọng. Ảnh: Trần Đăng. - Giám đốc Cty TNHH du lịch Quy Nhơn Nguyễn Hữu Trọng: Hạ tầng du lịch thiếu thốn là một thực tế. Theo tôi trước khi có đủ thực lực đầu tư bài bản, thì việc tổ chức, vận trù là một yêu cầu cấp bách. Cty tôi chuyên đón khách du lịch tàu biển, mỗi năm 5-6 chuyến, mỗi chuyến từ 100-150 người, chủ yếu khách Đức, Mỹ. Tôi thấy chưa cần thiết phải có cảng riêng, cái chính là cơ quan hữu quan phải phối hợp cho nhịp nhàng tránh gây trễ nải hành trình và tạo tâm lý khó chịu cho khách. Nhìn chung, khách nước ngoài có ấn tượng tốt về cảnh trí tươi đẹp, môi tường lành mạnh, con người hiền hoà, thân thiện của Bình Định. Những khách đã đến đây chủ yếu để tìm hiểu, khám phá về văn hoá, lịch sử, phong tục tập quán bản địa, có người tìm về chiến trường xưa giải toả mặc cảm chiến tranh, họ không câu nệ nhiều chuyện tiện nghi, ăn ở. X.N ghi