>> Đánh thức tháp cổ

2008, chỉ riêng 3 tháng đầu năm, DL Quảng Nam đón gần 455.000 lượt khách, trong đó khách quốc tế 207.117 lượt; doanh thu trực tiếp của ngành DL đạt 196 tỉ đồng, thu nhập xã hội từ DL lên đến 505 tỉ.

Những con số đó khiến người láng giềng môi hở răng lạnh lâu nay là Bình Định ao ước. DL "đất võ trời văn" quần quật suốt năm 2007 mà chỉ "dằn túi" hơn 142 tỉ đồng từ 560.700 lượt khách (42.000 lượt khách quốc tế). "Công nghiệp không khói" Bình Định đang vùng vẫy tìm đường hầu thoát khỏi thân phận "nhược tiểu", mà festival Bình Định được tổ chức ngay những ngày đầu tháng Tám tới đây là một sự nỗ lực mạnh mẽ.

"Ai về Bình Định mà coi/ Con gái Bình Định múa roi đi quyền". Sản vật của đất võ Bình Định không chỉ có thập bát ban võ nghệ và những đường roi quyền, đao gươm lấp loá. Dâu bể triền miên suốt mấy trăm năm mở cõi đã để lại "khúc cong địa lý" này những dấu ấn văn hoá - lịch sử vừa huy hoàng, vừa dữ dội.

Đó là dấu tích tồn tại 500 năm của vương triều Chămpa, là cuộc khởi nghĩa nông dân áo vải cờ đào dựng nên nhà Tây Sơn, là thủ đô kháng chiến của khu V, là đặc sản nghệ thuật như bài chòi, hát bội, dấu tích những chuyến tàu tập kết mở đầu chuỗi thời gian khắc khoải ngày Bắc đêm Nam...

Đó là hàng loạt điểm đến: Bảo tàng Quang Trung (Tây Sơn); cụm 14 tháp Chăm phân bố rải rác phía nam (tháp Dương Long, tháp Đôi, tháp Bánh ẹt, tháp Cánh Tiên...); những hiện vật lưu niệm gắn liền công tích, lao động sáng tạo của nhiều danh nhân văn hoá: Đào Duy Từ, Đào Tấn, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Hàn Mặc Tử, Yến Lan, Quách Tấn; những di tích chiến trường xưa ở Hoài Ân, An Lão, Hoài Nhơn; hệ thống các làng nghề châu tuần quanh thành Đồ Bàn và Hoàng Đế thành cũ, nay thuộc địa phận huyện An Nhơn...

Với 134km bờ biển chạy dài từ bắc xuống nam, Bình Định còn được thiên nhiêu ban tặng hàng loạt danh thắng như Gềnh Ráng, Quy Hoà, Phương Mai, Thị Nại, Nhơn Lý, Cát Tiến, Đề Gi, Lộ Diêu, Tam Quan và tất nhiên là Quy Nhơn đang sạch sẽ, tinh khiết, lộng lẫy hơn nhờ các hoạt động kiến thiết, chỉnh trang, tôn tạo hàng chục năm nay, nhất là khoảng thời gian "tiền Festival" khởi động từ 2006-2007.

Chưa hết, là lối ra ngắn nhất nối Bắc Tây Nguyên, Nam Lào, Đông Bắc Campuchia, Đông Bắc Thái Lan, Myanmar với biển cả, Bình Định có cánh cửa rộng khác để bấu víu: DL rừng - biển, tham quan nghĩ dưỡng bên cạnh hành lang kinh tế Đông-Tây.

Tiềm năng DL của Bình Định kể ra giàu là thế, nhưng ngành DL ở đây mãi vẫn chưa thoát cảnh nghèo...

Kẹt và cứng

Biển trung Lương, Cát Tiến.

Yếu tố trước tiên "bó giò" Bình Định là vị trí địa lý. Cách Hà Nội 1.065km, cách TPHCM 886km, đất võ gần như phải "đi chỗ khác chơi" khi tranh thủ dòng khách từ hai trung tâm DL lớn nhất nước, đặc biệt là với khách chỉ có nhu cầu tham quan ngắn ngày hoặc thư giãn cuối tuần. Sự bất cập, nhiêu khê, thưa vắng trên tuyến vận tải hàng không và đường sắt đến Bình Định càng khiến du khách có lý do ngán ngại.

Mười mấy chuyến bằng ATR-72 từ Tân Sơn Nhất đến Phù Cát, từ Nội Bài - Đà Nẵng đến Phù Cát không chỉ làm khách DL mà ngay cả các nhà đầu tư có lòng, có cơ hội ở Bình Định cũng phải trù trừ. Không ai quáng quàng chạy từ TPHCM ra vẫy vùng ở bãi tắm Hoàng Hậu (bãi tắm nổi tiếng từng được Hoàng hậu Nam Phương chọn làm nơi tẩy trần) ngày thứ bảy, chủ nhật để rồi vắt chân lên cổ khứ hồi cho kịp giờ làm vào sáng thứ hai.

Và thế là rơi vào vòng lẩn quẩn. Thưa vắng khách thì nhà cung cấp dịch vụ không tăng chuyến, không chuyển đổi phương tiện. Không tăng chuyến, không máy bay lớn, không tàu lửa hiện đại thì các hãng, các doanh nghiệp lữ hành lại tiếp tục... hẹn hò.  

Sản phẩm DL Bình Định hiện vẫn nghèo nàn, hoạt động quảng bá chưa đến đâu. Bao nhiêu năm, loanh quanh vẫn chỉ nem Chợ Huyện, rượu Bàu Đá, nón lá Gò Găng, nón ngựa Cát Tường... Hệ thống tháp Chăm thì im lìm, tách rời khỏi sinh hoạt cộng đồng và đời sống tâm linh đương đại.

Làng nghề dù độc đáo nhưng chưa được "cứu hộ" đúng mức; đường đi lối lại quanh co chật chội, chủ nhân cơ sở thủ công chỉ chăm chú vào công năng thực dụng của sản phẩm mà chưa có ý thức làm DL. Một trong những hậu quả của tâm lý ăn xổi ở thì là thương hiệu bị giành giật hoặc không ai giành nhưng sẵn sàng bán đứng thương hiệu.

Chuyện bản quyền rượu Bàu Đá bị "xí phần" chưa có hồi kết. Ông Nguyễn Phạm Kiên Trung - GĐ Cty DL Miền Trung - kể chuyện khác, mới tinh: Quá nửa số nón Huế bán ở Hội An, ở Huế là sản phẩm làm ở... Gò Găng. Những làng nón Gò Găng, Cát Tường, Nhơn Thành luôn dễ dãi cho một cuộc tráo đổi hồn nhiên để duy trì bạn hàng, tiêu thụ sản phẩm.

GĐ Cty TNHH DL Quy Nhơn Nguyễn Hữu Trọng góp ví dụ khác: "Hồi làm ở Cty DL Bình Định, chúng tôi từng liên kết với Gia Lai tổ chức các tour rừng-biển cuối tuần. Ngắn thôi, từ 1 ngày 1 đêm đến 3 ngày 2 đêm. "Bắt tay" suốt mấy năm, kết quả vẫn đầu voi đuôi chuột.

Lý do là "quảng bá yếu". Cũng "đổ thừa" cho hiệu quả quảng bá, giới kinh doanh DL giờ hãy còn chì chiết lẫn nhau chuyện Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam lần thứ nhất 2006, một sự kiện khá thành công nhưng phải đợi khi nó kết thúc, các Cty DL Hà Nội, TPHCM... mới biết qua báo chí. Nếu nói thêm, thì hạn chế của DL Bình Định còn ở chỗ: Xem xong, không biết... chơi đâu.

Giấc mơ trọng điểm quốc gia

Bình Định vừa tìm thấy "cây gậy chống lưng". Đó là sự đồng ý trên nguyên tắc của Chính phủ về việc kết nạp đất võ vào vùng DL trọng điểm quốc gia. Một đề án quy mô cho triển vọng hiện thực hoá chương trình này đang được hối thúc hoàn chỉnh để sớm trình HĐND tỉnh, trước khi được Thủ tướng chuẩn thuận.

Trước đó, quy hoạch tổng thể phát triển DL VN đến 2010 và định hướng đến 2020 đã chọn Phương Mai - Núi Bà làm tuyến DL chuyên đề quốc gia. Vài năm gần đây, chừng như quá sốt ruột khi ngóng nhìn qua vai "những người khổng lồ", Bình Định đã dốc sức chuẩn bị bệ phóng cho ngành DL phát triển.

Festival Tây Sơn - Bình Định 2008 là sự kiện văn hoá bề thế, mà để có nó, nhiều giới nhiều ngành, người Bình Định ở lại và người Bình Định xa quê, hằng tâm và hằng sản đã phải bàn thảo, sửa soạn suốt mấy năm trời. Đây là đợt quảng bá tổng lực, rầm rộ nhất từ tước đến nay, "cho vua biết mặt, cho chúa biết tên".

Việc ra đời Khu Kinh tế Nhơn Hội và cây cầu vượt biển dài nhất Đông Nam Á mang tên Thị Nại cũng là cú hích cho DL bởi nó nối thông hành lang DL biển, DL văn hoá-lịch sử phía bắc bán đảo Phương Mai. Tuyến đường Quy Nhơn - Tam Quan chạy ven mép nước, qua những danh thắng muôn hồng nghìn tía hứa hẹn một diện mạo tươi mới hơn cho DL đất võ.

Ngay thời điểm này, ở Nhơn Hội, bên cạnh các khu công nghiệp, thì đóng vai trò tiên phong vẫn là các dự án DL như Hải Giang, Vĩnh Hội, Trung Lương, trong đó, có dự án vốn đầu tư lên đến 250 - 300 triệu USD. Tại Quy Nhơn, tuyến đường DL Xuân Diệu và đường Quy Nhơn - Sông Cầu cũng là một thành quả ghi đậm dấu ấn tư duy mới. Nó phá vỡ thế quay lưng ra biển và tâm lý rẻ rúng "con gà đẻ trứng vàng".

Trên những tuyến đường đó, nhiều dự án đầu tư phát triển DL giá trị hàng ngàn tỉ đồng đang bắt đầu "quẫy cựa".

Ông Huỳnh Duy Nhất - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến DL Bình Định - cho biết: "Tỉnh đã có bước đi cụ thể nhằm cải thiện môi trường DL. Bên cạnh việc đầu tư hạ tầng, mở rộng sản phẩm, lộ trình đến và đi từ Bình Định cũng đã được nâng cấp. Mới đây, chuyến bay thương mại đầu tiên bằng A320 xuất phát từ Tân Sơn Nhất đã đáp xuống sân bay Phù Cát, tiếp theo sự xuất hiện của đường tàu cao cấp "Con Tàu vàng" chạy từ ga Gài Gòn về Diêu Trì và ngược lại.

Đối với ngành DL, chúng tôi tập trung cho hai trọng tâm chính: Đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến các hoạt động tuyên truyền, quảng bá". Ông Nhất nói đã thiết lập quan hệ hợp tác với một số trường đại học cùng ít nhất 10 tờ báo, hầu theo đuổi mục tiêu trên. 

Bãi biển Hoàng Hậu. Ảnh: Đào Tiến Đạt. Festival Bình Đếnh sẽ diễn ra từ 1 - 3. 8, với sự tham gia của 73 đoàn võ thuật, 10 đoàn nghệ thuật trong nước và quốc tế, cùng sự tham gia của rất nhiều doanh nghiệp, làng nghề truyền thống.  Ước tính, kinh phí cho festival này sẽ vào khoảng 40 - 50 tỉ đồng, trong đó phần lớn nguồn kinh phí là xã hội hoá. Đây là lần đầu tiên Festival Bình Định được tổ chức.