GS-TSKH Tô Ngọc Thanh đã phát biểu như vậy tại buổi giới thiệu nội dung và kết quả hoạt động của dự án thực hiện kế hoạch hành động quốc gia do Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế tổ chức mới đây.
Một dự án mẫu mực
Ngay sau khi nhã nhạc được UNESCO công nhận là kiệt tác di sản phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại, VN đã xây dựng ngay chương trình hành động quốc gia nhằm bảo tồn, phục hồi và phát huy các giá trị nhã nhạc. Chương trình này được UNESCO lựa chọn và chấp thuận tài trợ, nguồn từ quỹ uỷ thác Nhật Bản và đối ứng của phía VN (hơn 300.000USD). Sau 3 năm thực hiện, dự án đã thu được kết quả rất khả quan ở nhiều phương diện và được Văn phòng UNESCO Hà Nội đánh giá là mẫu mực trong khu vực về tính hiệu quả.
Cụ thể, theo KTS Phùng Phu - GĐ Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, Phó Trưởng ban điều hành dự án nói trên - thì về hoạt động đào tạo và truyền dạy, dự án đã đào tạo phương pháp luận cho cán bộ dự án; đào tạo nhạc công, nâng cao kỹ năng biểu diễn nhã nhạc. Về nghiên cứu, sưu tầm, lưu trữ, dự án đã hoàn tất nhiều bước.
Không chỉ bảo tồn, dự án còn quảng bá và phát huy các giá trị của nhã nhạc khi thường xuyên tuyên truyền, biểu diễn nhã nhạc cho công chúng trong và ngoài nước thưởng thức. Ngoài ra, dự án còn tổ chức các buổi nói chuyện có minh hoạ của GS Trần Văn Khê dành cho học sinh, sinh viên trên địa bàn thành phố nhằm nâng cao nhận thức của lớp trẻ về các giá trị nhã nhạc.
"Lâu nay, chúng ta tuyên truyền sai"
Theo KTS Phùng Phu, để khắc phục những mặt còn hạn chế của dự án, nhằm tiến tới một chương trình bảo tồn dài hạn tiếp theo có quy mô và bền vững hơn, trước hết, cần có chính sách quản lý bảo tồn đặc thù dành cho nhã nhạc; có chế độ ưu đãi đặc biệt đối với các nghệ nhân nhằm khuyến khích họ đóng góp, truyền đạt kinh nghiệm và bí quyết nghề nghiệp cho thế hệ trẻ.
Cần tổ chức và mở rộng thêm một số đợt nghiên cứu thực tế tại các nước (Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản...) để khai thác và tìm kiếm các nguồn tư liệu tại các viện bảo tàng, tàng thư và trên thực tế nhằm bổ sung nguồn thông tin tin cậy phục vụ công tác nghiên cứu và phục hồi nhã nhạc sau này.
Tại buổi giới thiệu, GS-TSKH Tô Ngọc Thanh than: "Lâu nay, các phương tiện thông tin đại chúng đã tuyên truyền sai khi đánh đồng giữa nhã nhạc và âm nhạc cung đình. Thực tế, nhã nhạc là nhạc nghi thức, nghi lễ và chỉ là một phần của âm nhạc cung đình".
GS Trần Văn Khê cảnh báo về xu hướng biểu diễn vô hồn của những nhạc công nhã nhạc trẻ tuổi, cũng như xu hướng thêm vào các nhạc cụ, bài bản vốn không phải của nhã nhạc để tạo sự hoành tráng, phong phú. "Chúng ta chỉ nên phát triển nhã nhạc bằng cách sáng tác những bài bản mới trên cơ sở của những giai điệu nhã nhạc. Và khi trình diễn, chúng ta cần có sự công khai, minh bạch, phải nói cho người nghe biết đâu là nguyên gốc, đâu là những bài bản được làm mới" - ông nói.