Đâu là nguyên nhân chính? Ngày 8.7, phóng viên báo Lao Động có cuộc trao đổi với nhà thiết kế (NKT) Minh Hạnh - Viện trưởng Viện Mẫu thời trang Việt Nam.

Trước hết, một câu hỏi mang tính "bề ngoài": Thông tin về các NTKTT nổi tiếng nước ngoài (chủ yếu qua bản dịch) trên báo chí ở ta đều hiếm khi nói tới chuyện bằng cấp, việc các NTKTT ấy được đào tạo nghề tại đâu, ra sao? Có những trường hợp, một người có thể vẽ, thành danh và được gọi là họa sĩ mà chưa từng học qua hay tốt nghiệp xong một trường lớp mỹ thuật nào; nhưng với một NTKTT thì có thể như vậy? Bà có thể nói gì về các NTKTT của chúng ta?

- Các NTKTT nổi danh thế giới đều trải qua một quá trình làm việc rất khắc nghiệt. Thế hệ trước như Yves Saint Laurent (đã quá cố), không phải ai cũng được đào tạo, nhiều người đã học trong thực tế tại các xưởng may bởi thời gian trước cũng không có nhiều trường đào tạo nghề TKTT như hiện nay; thế hệ sau như Jean Paul Gaultier, Marc Jackob, hoặc những NTK gốc Châu Á như Issey Miyake... đều tốt nghiệp những trường thiết kế có đẳng cấp thế giới. Sau khi tốt nghiệp, họ có cơ hội phụ tá cho một số NTK có thương hiệu và làm việc trong môi trường chuyên nghiệp nên những sản phẩm làm ra có đẳng cấp.

Các NTKTT chúng ta, đa số đều "có học", thế hệ 7x, 8x chủ yếu là cử nhân các trường mỹ thuật, kiến trúc, hay từ các khoa được mang tên là TKTT. Tốt nghiệp ra trường, họ cần ngay nơi làm việc, nhưng kiến thức họ có không đáp ứng được yêu cầu. Một vòng lúng túng, luẩn quẩn. Thẳng thắn mà nói, trình độ, khả năng của nhiều em mới dừng lại ở chỗ biết vẽ đẹp những mẫu thiết kế nhưng thiếu hẳn sự tương quan, tương thích với cuộc sống, với công nghệ, chưa nói tới tâm lý người tiêu dùng.

Như vậy, nguyên nhân của tình trạng này là vấn đề đào tạo?

- Hiện nay, các trường đều muốn đào tạo ngành TKTT một cách bài bản, nhưng hiện lại thiếu hai điều kiện cơ bản: Giáo trình và giáo viên. Hầu như các trường hay khoa đào tạo TKTT ở ta đều không có phòng thực hành. Nếu có cũng mới chỉ dừng lại ở công nghệ may chứ chưa phải là công nghệ dành cho sản phẩm thời trang. Cần nhấn mạnh, hai điều này hoàn toàn khác nhau.

Sinh viên tốt nghiệp ngành TKTT, ra trường vẫn ngơ ngác, thậm chí thiếu cả kiến thức cơ bản về cấu trúc trang phục, về nguyên phụ liệu, về thông tin, định hướng mùa… Đó là những điều kiện bắt buộc với những ai muốn trở thành NTKTT. Một trở ngại khác, NTKTT chí ít cũng phải đọc được một số tài liệu mang tính kỹ thuật về thời trang bằng tiếng Anh để nắm được những thuật ngữ cơ bản chứ không thể xin vào làm một công ty thời trang nhưng không phân biệt được thế nào là T-shirt, thế nào là Polo-shirt, mà tất cả cứ "nôm na, dân giã" gọi chung là áo phông!

Định nghĩa cơ bản, đơn giản nhất của chị về NTKTT? Hiện, theo chị, chúng ta có được bao nhiêu NTKTT chuyên nghiệp?

- Định nghĩa một NTK chuyên nghiệp: một năm phải có được hai bộ sưu tập xuân hè - thu đông, mỗi BST phải có ít nhất 60 mẫu. (Không quan trọng là NTK đó làm việc cho công ty nào hoặc cho chính mình), BST có thể được hoặc không cần phải biểu diễn trên sân khấu, mà phải mang được ra thị trường bằng hơi thở của cuộc sống. Định nghĩa một NTK thành công: là mỗi ngày phải bán được vài sản phẩm do mình thiết kế. Ở ta, con số NTK được gọi là chuyên nghiệp khoảng 20 người, số còn lại là những người đang cố gắng trên con đường nỗ lực trở thành chuyên nghiệp.

Theo dự đoán của chị, ngành thời trang Việt đến năm nào chấm dứt tình trạng thiếu NTK chuyên nghiệp? Và đâu là giải pháp căn bản?

- Vấn đề đặt ra rất nghiêm túc, đó là lương tâm người đào tạo. Nhân mùa tuyển sinh, tôi xin có ý kiến riêng: Ở ta, TKTT vẫn là một nghề mới nên các trường có chuyên ngành đào tạo TKTT nên thận trọng, là một ngành hấp dẫn, nên tuyển sinh dễ dàng, trong khi đó lại thiếu giáo viên, giáo trình.

Những người tốt nghiệp ra trường nên được đưa vào môi trường công nghiệp để tự học và được... đào tạo lại, trước mắt bằng các khoá học ngắn hạn về kỹ thuật với những chuyên gia đến từ các nước có truyền thống thời trang như Pháp, Italia,.. FADIN, ba năm qua, chúng tôi đã kết hợp với TLSQ Pháp tại TPHCM đào tạo lại cho các NTK trẻ, và tôi cảm thấy an tâm khi các NTK trẻ có chút "vốn" sau những khoá học này.

Đó là kỹ thuật, vậy đâu là sáng tạo?

- Hiện nay, khi nói đến thời trang, người ta thường nhắc các NTK nhớ tới công thức: Truyền thống kết hợp hiện đại. Theo tôi đây là một công thức hoàn toàn đúng. Nhưng, tôi bổ sung thêm, truyền thống+hiện đại=văn minh. Mà muốn có văn minh thì NTK phải có nội lực văn hoá!

Xin cảm ơn chị!