Bộ rìu đá gồm 18 chiếc, được phát hiện tại xã Liêng Srol, huyện Đam Rông. Còn viên đá "lạ" được phát hiện tại xã Tân Văn, huyện Lâm Hà. Ngày 7.5, ông Vũ Nhất Nguyên - GĐ Bảo tàng (BT) Lâm Đồng - đã thông báo những phát hiện "mới và lạ" này đến các cơ quan chức năng và ngỏ ý mời những nhà chuyên môn vào cuộc.
Theo ông Nguyễn Xuân Dũng - cán bộ BT Lâm Đồng - thì bộ rìu đá do ông Nguyễn Văn Thoan (một người dân) - nhà ở xã Đạ Đờn (huyện Lâm Hà) cung cấp cho BT Lâm Đồng vào đầu tháng 5.
Ông Thoan cho biết, cuối năm 2007, trong lúc đào hố trồng càphê tại xã Liêng Srol (Đam Rông), ông và một người làm công nhìn thấy những "viên đá" không bình thường, nằm trong lòng đất ở độ sâu khoảng nửa mét. Điều đặc biệt, khi gạn hết lớp đất mặt thì toàn bộ 18 "viên đá" này được "chôn" theo hàng ngang (nghĩa là có chủ đích của bàn tay con người chứ không phải là sự chôn lấp tự nhiên).
Đến đầu tháng 5, sau khi nhận được tin báo, BT Lâm Đồng đã khảo sát thực địa và nhận thấy: Khu vực Đam Rông nằm bên bờ sông Krông Nô, chưa từng được phát hiện khảo cổ học.
Trong các hiện vật phát hiện lần đầu tiên tại khu vực Đam Rông, có 2 bộ rìu cần đặc biệt chú ý: Bộ rìu 2 chiếc dạng "răng trâu" từ trước đến nay rất hiếm, được phát hiện ở Lâm Đồng (trước đó được phát hiện nhiều ở Lung Leng, Kon Tum).
Tương tự, bộ rìu dạng "tam giác" hầu như cũng chưa được tìm thấy ở Lâm Đồng. Đặc biệt, trong bộ rìu này có chiếc rìu vai lần đầu tiên được tìm thấy ở khu vực Nam Tây Nguyên (dạng rìu "tam giác" được tìm thấy chủ yếu ở khu vực Đồng Nai).
Với viên đá, điều làm các nhà chuyên môn của BT Lâm Đồng thấy lạ là ở hoa văn thiên tạo nằm trong ruột của cả tảng đá. Cũng theo ông Dũng thì trong quá trình khai thác đá, những người thợ ở mỏ đá gần chùa Tân Văn - thuộc xã Tân Văn, huyện Lâm Hà đã phát hiện viên đá này.
Những người thợ đá kể: Trong quá trình chẻ một tảng đá lớn thành những viên đá xây dựng thì viên đá trong tảng đá ấy đã vỡ ra theo ý định của thợ đá. Viên đá có kích thước khoảng 25x22x7cm. Hoa văn có sẵn trên bề mặt viên đá gồm nhiều hình tròn có đường kính khác nhau, chồng lên nhau hoặc tiếp cận nhau một cách kỳ lạ.
Thấy vậy, những thợ đá đã mang bán cho một người chơi đá cảnh ở xã thị trấn Đinh Văn (Lâm Hà) là ông Nguyễn Văn Tám. Sau khi mua, thấy đây là viên đá khá đặc biệt, ông Tám đã báo lại cho BT Lâm Đồng. Sau khi mang về Đà Lạt, từ ngày 5 - 7.5, BT Lâm Đồng đã nhờ một chuyên gia khảo cổ học có uy tín xác định thông tin ban đầu về viên đá này, nhưng vị này phải thú thật: "Quá kỳ lạ! Không thể nhận định gì được!".
Từ những thông tin trên, chúng tôi nghĩ rằng đã đến lúc các nhà chuyên môn cần vào cuộc để làm sáng tỏ những giá trị về hai phát hiện khảo cổ học mới nhất ở Lâm Đồng; để qua đó làm sáng tỏ quá khứ của một vùng đất còn nhiều bí ẩn - vùng đất Nam Tây Nguyên.