Tuy nhiên, khi đề án được tổ chức lấy ý kiến rộng rãi thì sự phản biện xã hội lại không thuận chiều với những phân tích trên cơ sở thực tiễn. Diễn đàn: "Đổi mới thi tốt nghiệp THPT và ĐH-CĐ" thực hiện trên báo Lao Động từ 13.6 đến 2.7, đăng tải ý kiến tâm huyết của những người quan tâm xung quanh sự kiện quan trọng này. Lắng nghe ý kiến phản biện, Bộ GDĐT đã quyết định hoãn thời điểm thực hiện đề án.
Tại sao chỉ trình một phương án?
Dự thảo đề án "Đổi mới thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH-CĐ-TC" đã được Bộ GDĐT chỉnh sửa 20 lần. Ban soạn thảo (BST) đề án là Cục Khảo thí và kiểm định chất lượng đã đánh giá rằng, việc đổi mới thi tốt nghiệp THPT và ĐH-CĐ nhằm đạt được sự đánh giá đúng thực chất trình độ người học; kết quả thi đủ độ tin cậy để công nhận tốt nghiệp THPT, đồng thời đủ khả năng phân loại trình độ để làm căn cứ xét tuyển vào ĐH-CĐ-TC; tổ chức thi và tuyển sinh hiệu quả, thiết thực, đảm bảo sự khách quan, công bằng. Mục tiêu của đề án được nêu khá rõ ràng, những tưởng không có gì phải "bàn cãi" nhiều. Vậy vì sao, khi đề án được tổ chức lấy ý kiến lại không nhận được sự đồng thuận từ xã hội?
Quan điểm của BST khi trình chỉ giữ kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia: "Có thi thì mới có học, nếu không thi quốc gia thì không nhất quán chuẩn quốc gia, nếu bỏ thi tốt nghiệp THPT thì dẫn đến hậu quả người học chỉ tập trung vào các môn thi ĐH, dẫn đến sự thiếu kiến thức". Thế nhưng trong thực tế, Bộ GDĐT chưa lý giải việc tổ chức thi tốt nghiệp lần thứ hai có mâu thuẫn với quan điểm giữ kỳ thi THPT quốc gia. Mục đích của bộ là sẽ tạo điều kiện cho các HS được đỗ tốt nghiệp vì tấm bằng này chính là "tấm giấy thông hành" vào đời của các em. Như vậy, chủ trương tạo điều kiện cho HS có tấm bằng tốt nghiệp THPT là đáp ứng được nhu cầu thực tế. HS nào có trình độ mới lựa chọn con đường vào ĐH.
Hiện tượng tiêu cực trong kỳ thi tốt nghiệp THPT là sự lo ngại đầu tiên không đảm bảo tính công bằng, không đảm bảo mục tiêu như đề án đã đề cập, nếu lấy kết quả thi tốt nghiệp để xét tuyển vào ĐH-CĐ, dẫn đến tình trạng "sinh viên ngồi nhầm giảng đường" và đã không được sự đồng thuận của xã hội với những ý kiến phản biện dưới nhiều góc độ.
Việc BST - Cục Khảo thí và kiểm định chất lượng - chỉ trình trong đề án có một phương án "Tổ chức kỳ thi THPT quốc gia" đã đặt Bộ GDĐT vào tình thế "tiến thoái lưỡng nan". Thời gian qua, lãnh đạo Bộ GDĐT đã quả quyết sẽ thực hiện thi tốt nghiệp THPT quốc gia và chỉ xét tuyển ĐH-CĐ ngay trong năm học tới - 2009, nay dư luận lên tiếng bày tỏ quan điểm không đồng tình khi chỉ giữ kỳ thi tốt nghiệp THPT, bỏ thi ĐH thì bộ đành phải hoãn thời gian thực hiện vì chưa... chín muồi. Nếu trong đề án BST trình hai phương án: Vì sao giữ kỳ thi tốt nghiệp THPT, vì sao giữ kỳ thi ĐH để lấy ý kiến thì chắc chắn Bộ GDĐT sẽ có cơ sở cân nhắc lựa chọn giữ kỳ thi nào trong gian đoạn hiện nay và sẽ áp dụng được ngay trong năm học tới mà không cần phải lùi thời điểm thực hiện đề án, gây sự hoài nghi về tính khả thi của đề án và cao hơn là trách nhiệm của BST.
Ủng hộ chủ trương "2 trong 1", nhưng...
BST cũng cần phân tích trên cơ sở thực tế, vì sao các ý kiến của các nhà khoa học, quản lý ngành giáo dục, các giáo sư, nhà giáo và HS là đối tượng chịu điều chỉnh lại thiên về quan điểm "xét công nhận tốt nghiệp" giao quyền cho sở giáo dục địa phương và vẫn giữ kỳ thi ĐH-CĐ. Đến một giai đoạn khi nền giáo dục phát triển, trình độ dân trí cao, phổ cập giáo dục trung học thì việc "mở đầu vào, thắt đầu ra" bậc ĐH mới là vấn đề quan trọng, mới thực sự đảm bảo chất lượng đào tạo. Cho đến nay, chưa có đánh giá khoa học về chất lượng đào tạo bậc ĐH, trong khi ngành giáo dục lại siết "đầu vào" quá chặt, buông lỏng "đầu ra".
Bạn đọc Chu Huỳnh Thảo Anh bày tỏ: Ở nhiều nước trên thế giới, cụ già 70 tuổi vẫn có thể ghi danh học ĐH, đó là nhu cầu học tập của người dân đã được xác định trong Luật Giáo dục. Vấn đề là sau 4-5 năm học ĐH họ tiếp thu ra sao, có đủ năng lực, trình độ tốt nghiệp hay không? Tôi ủng hộ chủ trương "2 trong 1" vì chỉ có như vậy mới giảm được áp lực cho HS hiện nay, giảm được chi phí quá tốn kém mà hiệu quả chưa cao cho Nhà nước, nhân dân và xã hội. Nhưng để thực hiện tốt chủ trương trên, ta cần có lộ trình rõ ràng và hiệu quả hơn. Cụ thể cần đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy ở các bậc ĐH, song song với đó, bộ cần mạnh dạn đổi mới cách thức ra đề thi cử... Kiểu học của HS, SV, cách giảng dạy của giáo viên hiện nay sẽ ảnh hưởng vô cùng to lớn đến chất lượng lao động trong tương lai, sẽ không đáp ứng được nhu cầu hội nhập và phát triển đất nước. Đây cũng là quan điểm của nhiều bạn đọc tham gia diễn đàn "Đổi mới thi tốt nghiệp THPT và ĐH-CĐ" do Báo Lao Động tổ chức.