Theo dự thảo đề án, bộ sẽ tổ chức một kỳ thi, với tên gọi "Kỳ thi THPT quốc gia", thực sự nghiêm túc, khoa học, đảm bảo kết quả chính xác, tin cậy để công nhận tốt nghiệp THPT và làm một căn cứ quan trọng xét tuyển vào đại học, cao đẳng, trung cấp. Kỳ thi THPT quốc gia được thiết kế với 2 phần: Tổ chức kỳ thi THPT quốc gia và sử dụng kết quả kỳ thi THPT quốc gia.

Những điểm mới cơ bản

Dự thảo lần này sau khi bổ sung, chỉnh sửa từ ý kiến đóng góp của các cơ quan, đơn vị, cá nhân trong và ngoài ngành đã có một số điểm mới cơ bản. Đó là: Kỳ thi sẽ được tổ chức vào tuần thứ hai của tháng 6 hằng năm tại các tỉnh. Ngoài các điều kiện về học lực và hạnh kiểm theo quy chế quy định: 6 môn, bao gồm 3 môn công cụ chung bắt buộc đối với tất cả thí sinh (ngữ văn, toán và ngoại ngữ); 1 môn do bộ quy định hằng năm, 2 môn do thí sinh tự quyết định trong số các môn còn lại của kỳ thi...

Hình thức đề thi được giữ như các năm 2007, 2008. Sau năm 2011 sẽ tổng kết và có lộ trình phù hợp về hình thức đề thi cho từng môn thi.

Để đảm bảo cho kết quả kỳ thi THPT quốc gia vừa đánh giá được trình độ tốt nghiệp THPT, vừa đánh giá được khả năng vào học trường ĐH, CĐ, trung cấp, trong đề thi có khoảng 60% số điểm ứng với nội dung cơ bản trong chương trình THPT chuẩn, đảm bảo cho những thí sinh có học lực trung bình, nắm được kiến thức cơ bản có thể tốt nghiệp. Phần còn lại trong đề thi ứng với khoảng 40% số điểm có nội dung trong chương trình THPT chuẩn và chương trình THPT nâng cao... Không chia cơ học các câu hỏi thành 2 phần riêng biệt trong đề thi. 

Thang điểm bài thi là 10 điểm (6 điểm + 4 điểm ứng với 60% + 40%). Xếp loại tốt nghiệp (sơ bộ): Đạt tốt nghiệp: 18 điểm trở lên và không có điểm 0 (18 điểm là 50% của 36 điểm đối với 6 môn thi - phần để công nhận tốt nghiệp); loại trung bình: 18 đến 32 điểm; loại khá: Lớn hơn 32 điểm đến 46 điểm; loại giỏi: Trên 46 điểm.

Việc xét tuyển vào ĐH, CĐ lưu ý, đối với các ngành đòi hỏi phải thi những môn đặc thù, ngoài các môn văn hoá trong kỳ thi THPT quốc gia. Bộ GDĐT thống nhất với các trường để thống nhất các môn thi đặc thù...

Tại sao lại là một kỳ thi?

Bộ GDĐT cũng lý giải lý do tổ chức một kỳ thi 2 mục đích chứ không bỏ hẳn một trong hai kỳ thi như ý kiến của một số chuyên gia trong ngành. Theo bộ thì một số quốc gia có nền giáo dục khá phát triển, đã lựa chọn phương án đổi mới thi cử bằng cách không tổ chức thi tốt nghiệp mà chỉ tổ chức thi tuyển sinh vào ĐH, CĐ.

"Tuy nhiên, với đặc thù của nền giáo dục của nước ta, trong một số năm tới, chưa thể thực hiện việc công nhận tốt nghiệp cho người học mà không tổ chức kỳ thi đánh giá có tính chất quốc gia, bởi lẽ: Khi chưa triển khai áp dụng mô hình đảm bảo chất lượng trong quá trình đào tạo thì vẫn phải sử dụng mô hình kiểm soát chất lượng đầu ra; khoản 3 Điều 31 Luật Giáo dục năm 2005 đã quy định: "HS học hết chương trình THPT có đủ điều kiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ GDĐT thì được dự thi và nếu đạt yêu cầu thì được giám đốc sở GDĐT tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương cấp bằng tốt nghiệp THPT.

Trước thực tiễn là có thi thì mới học, nếu không thi quốc gia thì không nhất quán chuẩn quốc gia, nếu bỏ thi tốt nghiệp THPT, sẽ dẫn đến hậu quả: Trong suốt những năm học phổ thông, người học chỉ tập trung vào những môn sẽ thi tuyển đầu vào ĐH, CĐ, dẫn đến sự thiếu kiến thức phổ thông toàn diện khi bước vào đời, lập thân, lập nghiệp" (trích dự thảo đề án).

Do vậy, theo Bộ GDĐT, phải giữ kỳ thi quốc gia để công nhận tốt nghiệp THPT nhằm đảm bảo cho người học ngay trong nhà trường luôn phải cố gắng học tập, trang bị cho mình đầy đủ những kiến thức phổ thông, toàn diện.