Nhận mặt được nguyên nhân - những giải pháp ban đầu đã phát huy hiệu quả; song các chuyên gia cho rằng "Nước xa khó cứu được lửa gần" nếu như chỉ trông đợi vào chính sách vĩ mô, dài hạn trong bối cảnh kinh tế bất ổn. Vì thế, rất cần những biện pháp mạnh, tức thời ở "cấp độ vi mô" mới có thể kìm chế hiệu quả được LP.

Ba "vi khuẩn" gây bệnh mới

Lạm phát không chỉ nóng ở hội thảo, mà đang từng ngày đốt cháy không ít thành tựu kinh tế mà Việt Nam phải nỗ lực mới có được. Tuy nhiên, nếu lấy "tấm gương" thị trường và giá cả để "soi" vào lạm phát thì 6 tháng đầu năm 2008, các chuyên gia kinh tế đã phát hiện ra nhiều "vi khuẩn" gây bệnh mới. Cụ thể, cùng với việc nguyên liệu tăng cao, trong đó giá dầu thế giới tăng mạnh không có dấu hiệu dừng lại thì nguy cơ tiềm ẩn mới chính là từ thực tế đầu tư và tiêu dùng.

Theo một chuyên gia thì chưa bao giờ Việt Nam lại tiêu dùng, đầu tư lãng phí, xa xỉ nhiều như thời gian qua. Đồng thuận quan điểm này, PGS-TS Ngô Trí Long dẫn chứng Việt Nam đã tiêu dùng quá mạnh, với mức bán lẻ tăng hơn 3 lần so với tốc độ tăng trưởng GDP. Với kiểu tiêu nhiều hơn có và tiêu xa xỉ thì lạm phát cao là không thể tránh khỏi.

Một "vi khuẩn" khác được chỉ ra là lãng phí, thất thoát, đầu tư không hiệu quả trong đầu tư công và hành chính. Khi "vi khuẩn" này kết hợp với bội chi ngân sách đã tạo nên sự mất cân đối trong cán cân ngân sách và tương quan đầu tư kinh tế - xã hội. "Vi khuẩn" nguy hiểm cuối cùng được nhận mặt là hiện tượng "nhập khẩu" lạm phát do đôla hoá. Khi nguyên nhân này kết hợp với đầu cơ, găm hàng, trục lợi giá thì sẽ gây biến chứng giá tiêu dùng tăng cao, dù tiền không mất giá và hàng không khan hiếm...

Các chuyên gia phân tích: Nếu như việc giá nguyên liệu tăng cao là không thể tránh khỏi thì nguyên nhân tiêu nhiều hơn có, lãng phí đầu tư, đôla hoá... bắt nguồn từ chính sách lỏng lẻo và phi thực tế. So sánh hình ảnh chuyên gia Takeda Makoto (Nhật Bản) nêu ra "tàu giá dầu và tàu suy thoái kinh tế va vào nhau" thì kinh tế Việt Nam đang đứng giữa và buộc phải gánh chịu hệ lụy.

Cần tiếp tục "dập lửa"

Nếu lấy tháng 6.2008 làm mốc thì 8 nhóm giải pháp mà Chính phủ đưa ra đã phần nào giảm lạm phát. Tuy nhiên, với tốc độ tiêu dùng sẽ tăng cao khi vào năm học mới; khi các dự án đủ điều kiện tiếp tục triển khai; Việt Nam bước vào mùa xây dựng; tích trữ hàng hoá phục vụ Tết; thói quen tiêu dùng chưa có dấu hiệu giảm rõ rệt... thì "lửa" lạm phát vẫn đang âm ỉ cháy.

Nhìn vào đây sẽ thấy "lửa" đã rất gần. Vì thế, cùng với các biện pháp vĩ mô thì cần phải huy động ngay "nước gần để dập lửa tức thì". Cụ thể, kênh tiêu dùng cần tiếp tục được thắt chặt. Giải pháp này phải song hành gồm hạn chế tiêu dùng lãng phí, xa xỉ bằng công cụ thuế. Bên cạnh đó cần ngăn ngừa và xử lý triệt để tình trạng đầu tư, găm hàng, trục lợi giá qua các kênh phân phối và bán lẻ.

Ông Nguyễn Đức Thắng cảnh báo: Nếu không khắc phục được thì "lạm phát kỳ vọng" từ phía người dân tăng cao. Khi đó, người dân sẽ không đầu tư sản xuất mà tiêu dùng hoặc tích trữ ngoại tệ, vàng... gây nguy hiểm cho kinh tế. Tương tự, bài học sốt giá lương thực vẫn có thể xảy ra đối với mặt hàng thiết yếu nếu vai trò quản lý, kiểm soát thị trường lỏng lẻo.

Đối với nhóm chi tiêu chính phủ, việc cắt giảm đầu tư công, tiêu pha hành chính như mua sắm trang thiết bị, xây trụ sở, đi nước ngoài... cần phải được thắt chặt. Bên cạnh đó, song song với quản lý vốn đầu tư nước ngoài, thị trường chứng khoán là việc "xì bong bóng" bất động sản bằng quy hoạch, cắt giảm đầu tư công và hạn mức cho vay.

Cuối cùng với nhóm chính sách tiền tệ, TS Nguyễn Thị Mùi (Bộ Tài chính) cho rằng cần điều hành theo xu hướng giảm lãi suất và dần ổn định, tránh những xáo trộn chạy đua và huy động lãi suất không hiệu quả như thời gian qua. Thay vào đó, nguồn vốn cần tập trung vào dự án có hiệu quả, hoạt động xuất khẩu... Các chuyên gia nhận định: Mặc dù đây là biện pháp ngắn hạn, nhưng sẽ tạo tiền đề quan trọng để KT-XH "đi vào nền nếp" tức thời và tạo ra cơ sở cho giai đoạn tăng trưởng. 

Tình hình kinh tế đang được cải thiện Theo nhóm nghiên cứu của BIDV, việc toàn ngành NH áp dụng đồng bộ các chính sách tiền tệ thắt chặt đang tiếp tục phát huy tác dụng tích cực trong mục tiêu kiềm chế lạm phát. Với việc điều chỉnh lãi suất cơ bản (LSCB) lên 14%, NHNN hướng tới thực hiện chính sách lãi suất theo hướng lãi suất thực dương và thực tế mang lại hiệu quả ổn định tâm lý cho người gửi tiền, hạn chế được việc rút vốn ra khỏi NH, hỗ trợ đảm bảo khả năng an toàn thanh khoản của toàn hệ thống. Chính sách tỉ giá mang lại hiệu quả ổn định, thể hiện cụ thể vào cuối tháng 6.2008 khi mức chênh tỉ giá giữa thị trường liên NH và thị trường chợ đen là 2%. Tình hình kinh tế đang được cải thiện cũng được ghi nhận một cách khách quan trong các báo cáo của các định chế nước ngoài HSBC, Morgan Stanley và Standard & Poor’s. So với tháng 6.2007, lạm phát tháng 6.2008 tăng tới 26,8% và là mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây, song HSBC tin rằng, tốc độ tăng giá tại VN sẽ chậm lại do giá gạo sẽ giảm mạnh vì vụ mùa bội thu. Morgan Stanley và Standard & Poor's cũng cho rằng các nhà hoạch định chính sách của VN đi đúng hướng trong việc giải quyết vấn đề lạm phát và thâm hụt thương mại, đồng thời khuyến nghị Chính phủ VN tiếp tục sử dụng chính sách tiền tệ như một công cụ chính để xử lý những khó khăn vĩ mô trong thời gian tới. HSBC cũng nhất trí rằng, thâm hụt thương mại của VN sẽ được cải thiện trong thời gian tới và tăng trưởng NK của VN sẽ giảm từ mức 70% hiện nay xuống còn 25-30% trong 4 tháng tới và 15-20% cuối năm. Các nhóm nghiên cứu cũng đưa ra các dự báo: Khi chỉ số CPI đến cuối năm theo kịch bản 2 (27%) và 3 (30%) của Tổng cục Thống kê, cán cân thanh toán không còn thặng dư, trong đó thâm hụt thương mại không được cải thiện thì lãi suất cơ bản cần thiết được điều chỉnh tăng lên để phù hợp với diễn biến thị trường. Trước đó, Standard & Poor's cũng nhận định rằng, tỉ giá VND/USD cao sẽ giúp VN tăng sức cạnh tranh cho lĩnh vực xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu và qua đó sẽ hạn chế thâm hụt thương mại. Chỉ số giá tiêu dùng tháng 12.2008 so với cùng kỳ 2007, theo Tổng cục Thống kê, ở mức 25% là khả thi trong điều kiện giá dầu thế giới và các vật tư thiết yếu khác ổn định. Song trên cơ sở nhận định của các tổ chức quốc tế cũng như khả năng giá dầu và giá các nguyên - vật liệu khác vẫn ở mức cao, nhóm nghiên cứu BIDV cho rằng, khả năng trợ giá bằng nguồn vốn ngân sách cũng chỉ có hạn và khả năng tăng giá bán lẻ xăng dầu trong nước thời gian tới là hoàn toàn có thể xảy ra. Do vậy, nhóm này dự báo CPI năm 2008 sẽ tăng ở mức 24-26%.  C.V