Bộ Y tế vừa kết thúc đợt kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) tại HN và một số tỉnh lân cận. Ngay trong thời điểm phải cảnh giác cao độ về dịch tả, nhưng có tới 60% số cơ sở được kiểm tra không đảm bảo an toàn, buộc phải đóng cửa.

"Ngây thơ" trước dịch

Ngày 23.4, đoàn kiểm tra liên ngành VSATTP Hà Nội kiểm tra 4 cơ sở thức ăn đường phố tại quận Hoàn Kiếm: Bún chả 1 Hàng Mành, bún phở ở 32 Bát Đàn, cửa hàng bún miến của bà Hoàng Thị Mai ở 60 Bát Sứ và mỳ vằn thắn 22 Hàng Phèn.

Cả 4 cơ sở này đều bị đình chỉ, bởi các lý do: Bán rau sống không có nguồn gốc, không có tủ kính bảo quản thực phẩm, chưa được cấp giấy chứng nhận VSATTP. Chủ cơ sở bún chả số 1 Hàng Mành cho biết có 5 nhân viên được đi tập huấn kiến thức VSATTP. Nhưng khi PV LĐ hỏi chị Nga - một nhân viên khẳng định đã làm ở đây lâu năm - về các tiêu chí thức ăn đường phố thì chị bảo không hề biết tiêu chí là "cái gì".
 
Cửa hàng bún miến của bà Hoàng Thị Mai ở 60 Bát Sứ không có tủ kính bảo quản, thức ăn sống chín để lẫn, cũng chưa được cấp giấy chứng nhận. Chị Phượng, đã làm tại đây 3 năm, cho biết, chị đến đây làm thuê, chỉ biết làm và đến tháng nhận tiền công, chứ có biết tập huấn, học hành là gì đâu.

Chủ của cả 4 cơ sở này khi bị đoàn thanh tra hỏi giấy chứng nhận VSATTP đều khăng khăng hoặc được cấp rồi mà không tìm thấy, hoặc đã nộp hồ sơ và đang chờ cấp.

Có 10 tiêu chí quy định cho thức ăn đường phố: Nhân viên phải được khám sức khoẻ, xét nghiệm phân tìm vi khuẩn gây bệnh và tập huấn kiến thức về VSATTP; nguyên liệu có xuất xứ rõ ràng; phụ gia thực phẩm có nguồn gốc; vệ sinh cơ sở, dụng cụ, trang thiết bị sản xuất không đảm bảo; hàng hoá phải có sử dụng... Khi đoàn khẳng định là cơ sở không đảm bảo các tiêu chí thì không "ai" duyệt hồ sơ mà cấp đâu, các chủ cơ sở này mới thôi quanh co.

Xã Hữu Bằng (Thạch Thất, Hà Tây) đã bùng phát dịch tiêu chảy với gần 200 người mắc từ ngày 13-20.4, trong đó có 30 ca tả. Chủ tịch xã Hữu Bằng - ông Phan Lạc Sơn - cho biết: Khi xã mời các cơ sở kinh doanh, chế biến thực phẩm đến tập huấn, phổ biến quy định về thức ăn đường phố, họ đều cáo bận làm kinh tế. Do đó, xã chưa cấp được giấy chứng nhận cho bất cứ cơ sở nào.

BS Nguyễn Đắc Thọ - Phó GĐ Trung tâm Y tế dự phòng (TPHCM) - cho biết:  Ngay tại những địa bàn được coi là "cao cấp"của TPHCM như Q.1, Q.3, thức ăn, hàng quán vẫn bày bán tràn lan ngay vỉa hè, gần cống rãnh, không đủ nguồn nước sạch để vệ sinh chén đũa... Và những hàng quán bán rong như thế này thì ngành y tế vẫn chưa thể kiểm soát hết về mặt số lượng, chứ nói chi đến việc quản lý, cấp phép!

Cấp rồi cũng như không?

Tại không ít quán ăn nổi tiếng ở khu trung tâm Q.I TPHCM, dù  trong quán có "trương" giấy phép an toàn của cơ quan chức năng rõ to nhưng thực tế vẫn đầy rẫy những nguy cơ  thiếu ATVSTP - khuôn viên quán chật hẹp, nóng nực, người bán không mang bao tay hay khẩu trang trong khi chế biến thức ăn, và hầu như từ chủ quán đến "đầu bếp" đều "ú ớ" khi nghe hỏi có được tập huấn gì về an toàn vệ sinh thực phẩm không... 

Tại những hàng quán thức ăn chế biến sẵn ngay trong chợ Bến Thành, ruồi muỗi luôn trong tư thế sẵn sàng "ghé thăm" các món ăn được dọn ra cho thực khách, hầu hết người trực tiếp chế biến món ăn, nhân viên phục vụ đều chẳng ai được khám sức khỏe định kỳ...

Đó là chưa kể đến chuyện những quán chè thường dùng nguồn nước đá cây không bảo đảm an toàn vệ sinh và lại được xay ngay tại  khu vực bán những thức ăn sống khác như  cá, gà, rau xanh...

Ngày 16.4, khi đoàn kiểm tra của Bộ Y tế đi kiểm tra tại Q.Cầu Giấy (HN), PV LĐ đã phỏng vấn một số nhân viên tại quán bia Kim Oanh 1 (95 Hồ Tùng Mậu), đều được nhân viên khẳng định chưa từng biết tập huấn là gì. Vậy mà cơ sở này được cấp giấy chứng nhận ĐĐK từ tháng 9.2007.

Thực ra, "Quy chế cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao" đã được Bộ Y tế ban hành từ 9.3.2006. Nhưng gần 2 năm sau - tức là thời điểm trước khi bùng phát đợt 3 dịch tả hiện nay - trên cả nước mới có khoảng 10% cơ sở được cấp.

Trước sự bùng phát các ổ dịch tả tại 20 tỉnh thành và còn có nguy cơ lan rộng, Bộ Y tế đã đốc thúc các địa phương phải rà soát và tiến hành cấp giấy chứng nhận. Trên cơ sở đó, nơi nào không đảm bảo đủ điều kiện để được cấp sẽ phải đóng cửa. Nhưng chính bởi cách làm còn mang nặng tính đối phó, thậm chí chạy theo thành tích như hiện nay mà việc cấp giấy chứng nhận không đạt được hiệu quả nângcao mức độ VSATTP.

Làm việc với Bộ Y tế sáng 22.4, các chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đánh giá: "Bệnh nhân mắc tiêu chảy và tả ở VN đã có xu hướng giảm dần do công tác xử trí ổ dịch, cấp cứu điều trị bệnh nhân đã được làm tốt. Nhưng các ổ ô nhiễm thực phẩm khắp mọi nơi mới chính là mối đe doạ, là nguyên nhân khiến dịch tả còn dai dẳng và có thể xuất hiện những đợt mới trong thời gian tới".

Các thực phẩm nguy cơ cao gây lây lan dịch tả vẫn được xác định và khuyến cáo không nên ăn là rau sống, thịt chó. Nhưng qua 1 tuần, 5 đoàn thanh tra của Bộ Y tế đi kiểm tra tại Hà Nội và một số tỉnh lân cận, người kinh doanh thức ăn đường phố vẫn coi chuyện dịch tả còn ở đâu đâu, rau sống vẫn bán tràn lan, thực phẩm chín và sống vẫn để lẫn lộn và chưa có chuyển biến trong nhận thức về VSATTP.
 
Trong số 98 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm được kiểm tra, đã có 48 cơ sở bị đóng cửa. Chỉ khoảng 40% đạt tiêu chuẩn, trong đó chỉ có khoảng 20% cơ sở đạt tiêu chuẩn về con người.

Tính đến ngày 23.4, trên 20 tỉnh có dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm đã ghi nhận 2.490 bệnh nhân tiêu chảy, trong đó có 377 ca tả. Tỉnh ghi nhận bệnh nhân mới nhất ở Nghệ An. Đã có Quảng Bình, TPHCM, Thái Nguyên, Phú Thọ đã qua 14 ngày không ghi nhận bệnh nhân mới. Hà Nội vẫn là địa phương đứng đầu với 50% bệnh nhân mắc, đứng thứ 2 là Hà Tây với 691 bệnh nhân.