Và điều này cũng đang là mối đe doạ làm ngừng trệ sự phát triển hệ thống xe buýt của cả thành phố.

Nhà xe hoạt động cầm chừng

Theo tính toán của Trung tâm Quản lý và điều hành vận tải công cộng (VTCC), riêng đợt tăng giá dầu từ ngày 25.2 (từ 10.200 lên 13.900 đồng/lít, tức tăng 36%), đã đẩy chi phí nhiên liệu trên tổng chi phí vận doanh của mỗi chuyến xe buýt từ 36% lên đến hơn 42% (xe loại 80 chỗ).

Ngay sau khi giá dầu tăng, nhiều đơn vị HTX xe buýt - mà trực tiếp là hàng nghìn xã viên - đứng trước nguy cơ ngừng hoạt động. Tại các HTX vận tải với hàng nghìn xe buýt đang hoạt động, mỗi ngày xã viên tự bỏ tiền túi khoảng 300.000 - 400.000 đồng/xe để bù truợt giá xăng dầu...

Giải quyết khó khăn hoạt động kinh doanh xe buýt, thành phố đã đồng ý về chủ trương và giao các cơ quan chức năng tính toán lại tất cả các chi phí đầu vào để làm cơ sở ban hành đơn giá mới, trợ giá cho các đơn vị vận tải xe buýt. Song, đã gần 2 tháng kể từ khi giá dầu tăng, thành phố vẫn chưa ban hành đơn giá mới.

Trong thời gian chờ đơn giá mới, ông Phùng Đăng Hải - Tổng GĐ Liên hiệp HTC vận tải TP - cho rằng, nhiều xã viên không đủ tiền để đổ nhiên liệu, liên hiệp phải sử dụng nguồn quỹ dự phòng, tạm ứng cho xã viên hoạt động cầm chừng, tuy nhiên, nguồn quỹ của liên hiệp có giới hạn, nếu thành phố không sớm tính toán hỗ trợ bù trượt giá xăng dầu của đợt tăng vừa qua, thì khả năng hàng loạt xe buýt ngừng hoạt động có thể xảy ra. Được biết, TPHCM hiện có hơn 3.000 xe buýt các loại và trong đó có đến 80% số xe buýt thuộc các xã viên HTX.

Hàng năm, TP phải chi hàng trăm tỉ đồng để bù lỗ cho hành khách đi xe buýt.

Tiền ngân sách trợ giá xe buýt tăng chóng mặt

Tổng số tiền ngân sách thành phố chi trợ giá xe buýt năm 2008, dự kiến tăng thêm ít nhất 50% so với mức dự toán được duyệt ban đầu. Trong khi số tiền ngân sách trợ giá ngày càng tăng chóng mặt, thì những giải pháp được xem là "liều thuốc vạn năng" để san sẻ gánh nặng từ ngân sách lại triển khai quá chậm.

Theo dự toán chi ngân sách về trợ giá xe buýt năm 2008, tổng số tiền là 450 tỉ đồng. Trên thực tế, thành phố đã quyết định chi bổ sung thêm 122 tỉ đồng vào tháng ba vừa qua, nâng tổng số tiền ngân sách trợ giá xe buýt 2008 khoảng 572 tỉ đồng. Chắc chắn không dừng lại ở con số 572 tỉ đồng, vì tổng số tiền trợ giá trên chưa gồm phần trượt giá xăng dầu tăng từ 25.2.

Lãnh đạo Sở GTCC nhận định, với mức giá xăng dầu hiện nay và kéo dài đến cuối năm 2008, số tiền ngân sách TP phải chi thêm cho xe buýt ước khoảng trên 130 tỉ đồng. Như vậy, tổng số tiền ngân sách trợ giá xe buýt trong năm 2008 sẽ vượt 700 tỉ đồng, tăng 50% so với dự toán ban đầu...

Vấn đề đặt ra là để đạt được mục tiêu đến năm 2010, xe buýt đáp ứng được 10%-15% nhu cầu đi lại của người dân thì số tiền ngân sách trợ giá xe buýt sẽ tăng kinh khủng đến mức nào, và liệu ngân sách TP có gánh nổi không?

Đánh giá của một số chuyên gia về giao thông, đấu thầu luồng tuyến xe buýt và cho quảng cáo trên xe buýt là những "liều thuốc vạn năng" nhằm giải quyết bài toán giảm tiền trợ giá xe buýt. UBND thành phố và ngành GTCC đã nhìn thấy hiệu quả của việc đấu thầu luồng tuyến từ cách đây 4-5 năm, nhưng khi triển khai vào thực tiễn lại quá chậm.

Mãi đến cuối năm 2007, thành phố mới có 5 tuyến xe buýt có trợ giá đầu tiên đưa vào đấu thầu khai thác. Hiệu quả thực tế từ đấu thầu 5 tuyến trên đã giúp thành phố giảm được số tiền trợ giá gần 1 tỉ đồng/tuyến/năm.

Lý giải về sự chậm triển khai đấu thầu, ông Lê Trung Tính - Trưởng phòng Quản lý vận tải - Sở GTCC cho biết, do còn một số tồn tại: Thiếu đơn vị tư vấn về xe buýt, hậu đấu thầu - đơn vị không trúng thầu - đi về đâu, giải quyết như thế nào?...; do vậy, không thể triển khai đấu thầu đại trà, mà phải thực hiện từng bước.

Với hình thức quảng cáo trên xe buýt để tạo thêm nguồn thu cho ngân sách, một nghiên cứu cho thấy, số tiền thu được quảng cáo trên xe buýt khoảng 2.000 - 3.000USD/xe/năm. Với khoảng hơn 2.000 xe buýt loại lớn hiện nay, mỗi năm TP sẽ thu được 4-6 triệu USD/năm (60-90 tỉ đồng). Tuy vậy cho đến nay, khi được hỏi triển khai đến đâu, các cơ quan quản lý viện lý do: "Đang chờ thành phố xem xét"!

>> "Bán vé tận tay" cho hành khách sử dụng xe buýt
>> "Cởi trói" cho quảng cáo
>> TPHCM chưa tăng giá vé xe buýt vào thời điểm này
>> TPHCM: Nhiều xe buýt đã bắt đầu ngừng hoạt động