USD giảm giá liên tục đã đặt ra nhiều vấn đề trong kinh doanh ngoại hối của ngân hàng (NH), giao dịch tài chính của dân cư và doanh nghiệp.

Cùng xu hướng giảm giá, nhưng giá USD trên thị trường tự do luôn thấp hơn tỉ giá do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố và giá mua-bán của các ngân hàng thương mại (NHTM). Diễn biến giá USD từ 18.2.2008 đến 3.3.2008 như sau: Tỉ giá do NHNN công bố giảm từ 16.077 đồng xuống 16.046 đồng/1USD; giá USD bán của Vietcombank thời gian tương ứng từ 15.960 đồng xuống 15.926 đồng/1USD; giá bán thị trường tự do từ 16.000 đồng xuống 15.750 đồng/1USD.

Độ hấp dẫn của USD bị giảm

Thông tin dai dẳng từ cuối năm 2007 đến nay về tình trạng suy thoái và những diễn biến xấu của thị trường nhà đất, tín dụng, tài chính của Mỹ đã khiến USD luôn trong xu hướng giảm giá. Tuần qua, các thông tin về mức tăng GDP quý IV/2007 của Mỹ ở mức quá thấp (chỉ 0,6% trong khi quý III/2007 tăng 4,9%); thị trường chứng khoán (TTCK) Mỹ mất điểm; khả năng FED tiếp tục cắt giảm lãi suất trong kỳ họp 18.3 tới... khiến USD tiếp tục giảm giá so với euro và các đồng tiền mạnh khác. Đó là nguyên nhân từ thị trường thế giới.

Còn trong nước, do nguồn vốn nước ngoài và kiều hối (chủ yếu bằng USD) vào VN rất mạnh trong năm 2007 nên lượng USD thương mại trong nước tăng cao. Cung lớn, cầu không tăng tương ứng cộng thêm tình hình giá vàng và các ngoại tệ khác như EUR, CHF, AUD... tăng mạnh cũng là nguyên nhân khiến USD tại thị trường VN xuống giá. Còn lý do tại sao giá USD trên thị trường tự do luôn thấp hơn của NH, theo một chuyên gia NH thì do độ nhạy cảm của thị trường với các thông tin về tình hình kinh tế (thế giới, trong nước) và dự báo các chính sách về tỉ giá nhanh hơn. Tỉ giá do NHNN công bố thường có tính định hướng, còn tỉ giá của các NHTM lại phải tuân thủ theo biên độ do NHNN công bố (+-0,75%) nên cao hơn thị trường tự do.

DN xuất khẩu lo ngại

Theo phản ánh của các NH, giá USD giảm mạnh khiến các DN xuất khẩu rất lo lắng vì mua hàng xuất khẩu (chủ yếu nông - thuỷ - hải sản) trong nước bằng VND với giá cao, XK thu được USD về bán lại giá thấp. Bên cạnh đó, nhiều NH cũng hạn chế cho DN XK vay vốn vì sau vài tháng các DN này mới nhận được thanh toán tiền hàng. Hơn nữa, DN XK khi vay ngoại tệ thường có nhu cầu bán lại cho NH lấy VND để mua hàng trong nước, nhưng NH đang thiếu nguồn VND và kinh doanh USD không có lãi nên NH ngại cho DN XK vay.

Một điểm trao đổi ngoại tệ tại phố Trần Nhân Tông (Hà Nội).

Dân cư có USD thì chuyển sang mua vàng hoặc bất động sản. Một số người có USD đã chuyển sang mua ngoại tệ mạnh, đặc biệt là EUR vì đồng tiền này trong thời gian qua tăng giá rất nhanh. USD đã gửi tiết kiệm thì muốn chuyển đổi sang VND để hưởng lãi suất cao. Chi nhánh NHĐT&PT Thăng Long phản ánh: "Trong thời gian này, kinh doanh ngoại hối rất nhạy cảm do tỉ giá luôn biến động. Khách hàng đổ xô bán ngoại tệ cho NH để có tỉ giá cao hơn".

Tuy nhiên hiện nay một số NH hạn chế tối đa việc mua USD, một số NHTMCP ngừng mua USD của khách vãng lai mà chỉ mua cho các khách hàng có tiết kiệm USD muốn chuyển đổi sang VND để gửi lại chính NH mình. Có thông tin một số NH, trong đó có NHTMNN tạm ngừng không mua ngoại tệ của bàn thu đổi ngoại tệ, NH nào vẫn mua thì mua với số lượng rất hạn chế nên một số bàn thu đổi ngoại tệ cũng tạm ngừng mua ngoại tệ.

Hiện tượng này cho thấy có khả năng các NH vẫn đang trong tình trạng thiếu tiền đồng và biên độ giao dịch của NHNN mới quy định (+-0,75%) cũng vẫn chưa phù hợp với tình hình thị trường. Các NH tiếp tục đề nghị NHNN xem xét tiếp tục nới rộng biên độ giao dịch đối với USD để NH có thể mua USD với giá rẻ hơn, tạo điều kiện cho luồng vốn ngoại tệ lưu chuyển dễ dàng hơn.

USD sẽ còn xuống giá

Giải pháp điều hành tỉ giá hối đoái 2008 của NHNN theo hướng VND không mất giá hoặc tăng giá quá mức so với USD bằng việc điều hành linh hoạt biên độ mua, bán USD phù hợp với độ mở của thị trường tài chính và năng lực kiểm soát của NHNN; can thiệp mua ngoại tệ ở mức độ thích hợp để hỗ trợ ổn định tỉ giá và tăng dự trữ ngoại hối nhà nước. Tuy nhiên, trước tình hình mức độ lạm phát đã cao (chỉ số giá tiêu dùng 2 tháng đầu năm tăng 6,02%, trong khi mục tiêu đề ra cho cả năm là dưới 8,5%/năm) thì đến nay NHNN đã có những điều chỉnh nhất định trong điều hành CSTT.

Có vẻ như mục tiêu kiềm chế lạm phát đã được đặt lên hàng đầu thay vì chủ yếu tập trung vào ổn định tỉ giá để hỗ trợ xuất khẩu như trước đây. Điều hành tỉ giá của NHNN trong 2 tháng đầu năm 2008 đang theo hướng để VND lên giá nhẹ so thời điểm đầu năm. Đến nay, tỉ giá bình quân liên NH đã lên giá trên 0,3% so đầu năm. Dự đoán nhiều khả năng sắp tới NHNN sẽ tiếp tục để VND lên giá, vì nếu can thiệp bằng cách mua ngoại tệ thì rất khó điều hành chỉ số lạm phát, mà mục tiêu kiềm chế lạm phát đang là mục tiêu hàng đầu hiện nay của VN.

Lên giá VND sẽ ảnh hưởng đến xuất khẩu, nhưng theo nhiều phân tích thì hàng XK của Việt Nam chủ yếu là nguyên liệu thô, mà XK nguyên liệu thô thì phụ thuộc nhiều vào nhu cầu của thế giới. Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang có nguy cơ tăng trưởng chậm lại và lạm phát tăng cao thì cầu NK của thế giới sẽ giảm. XK của VN phụ thuộc vào các hợp đồng XK, do vậy nếu VND lên giá sẽ không ảnh hưởng nhiều đến XK.

Xem xét các yếu tố tác động, trong đó có ảnh hưởng của tình hình tài chính thế giới, một số chuyên gia tài chính dự báo tỉ giá trên thị trường tự do VN thời gian tới sẽ lớn mức từ 15.300 đồng-15.500 đồng/1USD.