Như vậy, định hướng đã rõ ràng, mục tiêu đã được cụ thể hoá. Vấn đề còn lại là làm như thế nào? Và, thực hiện hai nhiệm vụ trọng điểm đó là đã đủ hay chưa?

Năm học 2008-2009 đã bắt đầu. Đây là năm mà xã hội đang kỳ vọng rất nhiều ở ngành giáo dục.

Trước hết, tín hiệu lạc quan nhất là bộ chủ quản đã nhìn rõ được vấn đề lõi của chất lượng giáo dục; nói một cách khác là đã khẳng định dứt khoát "hòn đá tảng" của "ngôi nhà giáo dục mới" mà cả nước dựng xây phải bắt đầu từ mầm non. Sự thả nổi hay quá coi nhẹ như lâu nay đối với giáo dục mầm non đã tạo nên một lỗ hổng lớn - và cứ lớn dần theo từng cấp học.

Vấn đề càng đáng quan ngại hơn là 75% dân số sống ở nông thôn - tức là ba phần tư trẻ em ở tuổi đến trường mà phần lớn trong số này bị thiệt thòi về cách dạy, cách học, cách quan tâm cũng như các điều kiện tương ứng theo nguyên tắc "trường học thân thiện, học sinh tích cực". Để thay đổi một cách căn bản sự bất cập ấy, sự đãi ngộ cho giáo viên mầm non và đầu tư lớn của Nhà nước là những điều phải đặt lên hàng đầu.

Nhà nước phải "đứng mũi", thì khi đó người dân mới có thể "chịu sào".

Còn giáo dục đại học hiện tại đang lạc hậu ở cấp độ báo động đỏ. Tình trạng đọc chép, học chay, học vẹt vẫn phổ biến, các trường đại học mở tràn lan thì làm sao có thể nâng cao chất lượng? Tại sao thi giáo viên dạy giỏi phải chọn ngày, chọn tiết học? Đã giỏi thì có thể dự giờ bất kỳ lúc nào, bất kỳ bài giảng nào.

Thậm chí - như Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân đã ghi nhận - có trường đại học ở Đồng bằng sông Cửu Long vừa thành lập đã mở ngay cao học, rồi mời giáo viên miền Trung về "dạy chập choạng dăm ba buổi rồi rút" (TT - 25.8.2008). Tình trạng đó không chỉ xảy ra ở mỗi trong Nam, mà hầu như đâu cũng thế.

Đã có trường hợp GS từ Hà Nội vào miền Trung dạy 60 tiết cho cao học, sinh viên chính quy trong... 3 ngày(!). Đó không phải là giáo dục mà chỉ là "đào tạo kiếm tiền". Sự thay đổi trong giáo dục là điều cực khó bởi vẫn chương trình ấy, những giáo viên ấy, sách vở chỉ có chừng ấy thì làm sao dạy tốt, học tốt?

Hai mũi nhọn mà Bộ GDĐT đặt ra trên đây là rất cần. Tuy nhiên, cái đáng lo hơn cả là giáo dục tiểu học. Lương giáo viên thấp, trình độ thì hầu hết là hậu quả của cách đào tạo vội vàng sau năm 1975 theo các hệ "10+2, 10+3", đã làm cho chất lượng giáo dục bị tổn hại ghê gớm. Tất nhiên không thể thay hàng vạn giáo viên trong một sớm một chiều.

Giải pháp tốt nhất là tuyển thêm giáo viên cho các trường, để bớt số tiết dạy cho các giáo viên không đạt chất lượng rồi từng bước "thay máu", có như thế thì giáo dục mới trở thành một cơ thể khoẻ mạnh. Cho dù cách làm này tốn kém, nhưng vẫn phải làm.

Mầm non, tiểu học và đại học là ba vấn đề đáng quan tâm nhất hiện nay. Hai cấp học đầu là nền móng của giáo dục, bởi suy cho cùng đó là hai cấp học quan trọng nhất để dạy cách làm người. Còn đại học quan trọng theo lẽ khác: Đó là cấp học cuối cùng để đào tạo ra những người thầy (trong mọi lĩnh vực); hay nói cách khác là để tạo nên những thế hệ biết cách làm việc.

Quan trọng và cần kíp như thế, tại sao không thay đổi mạnh mẽ và thắt lưng, buộc bụng thật sự để đầu tư lớn hơn, chất lượng hơn?

Năm học 2008 - 2009, Bộ GDĐT dự báo quy mô học sinh, sinh viên cả nước là gần 22 triệu. Trong đó, số lượng học sinh của giáo dục mầm non là 3,38 triệu, cấp tiểu học có 6,75 triệu, cấp THCS là 6,27 triệu, cấp THPT là 3,16 triệu HS. Năm học này, hệ TCCN được dự báo có khoảng 710 nghìn HS theo học; số sinh viên CĐ, ĐH là 1,65 triệu. Chủ đề của năm học 2008-2009 được xác định là: "Năm học đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới quản lý tài chính và triển khai phong trào xây dựng trường học thân thiện, HS tích cực" cùng với 6 nhiệm vụ trọng tâm. Đó là các nhiệm vụ: 1. Tiếp tục thực hiện ba cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", "Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục, và "Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo", đồng thời triển khai sâu rộng trong các trường mầm non, phổ thông phong trào thi đua "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực". 2. Đẩy mạnh công tác phổ cập giáo dục, tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ đổi mới phương pháp dạy và học. 3. Nâng cao năng lực của hệ thống quản lý giáo dục, đổi mới quản lý tài chính, huy động các nguồn lực phát triển giáo dục. 4. Phát triển mạng lưới trường, lớp theo yêu cầu phổ cập giáo dục. Hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch của chương trình kiên cố hoá phòng học và xây nhà công vụ giáo viên. 5. Chăm lo và đầu tư cho phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Triển khai đánh giá và bồi dưỡng giáo viên, hiệu trưởng. 6. Triển khai ở cấp quốc gia 3 chương trình: Phổ cập mẫu giáo 5 tuổi; xây dựng hệ thống các trường THPT chuyên; phát triển hệ thống các trường dân tộc nội trú. H.NG