John Dewey mơ tưởng chấm dứt hiện tượng chiến tranh trong đời sống loài người bằng những cuộc thi đua thể lực, từa tựa như những cuộc tranh tài từ thời cổ đại Hy Lạp cho tới những Thế vận hội hiện đại.
***
Trên tờ Le Monde số ra ngày 11.8.2008 có bài "Laure Manadou thua cuộc. Bắt đầu cuộc thiêu sống cô gái đó". (Laure Manadou perd. Son lynchage débute của tác giả Birenbaum).
Tác giả đã điểm báo Le Figaro và lựa ra bài báo có tựa đề Manadou bị làm nhục. Bài báo này nói sỗ sàng "Hôm nay Laure Manadou bị ăn một cái tát". Sao vậy? "Cô gái Pháp này đã về cuối trong vòng chung kết 400 mét bơi tự do và bơi hết những 4 phút 11 giây 26".
Tác giả điểm tờ báo điện tử Pháp "20 minutes" với bài của đặc phái viên viết về "cuộc đại thất bại", mô tả kỹ cảnh sau cuộc thi khi cô gái mảnh mai kia từ bể bơi bước lên bờ: "Cô ta chuồn nhanh, hai hàm răng cắn chặt. Laure Manaudou không nói một lời với giới báo chí sáng nay ở Bắc Kinh (hồi 11 giờ 40, tức 5 giờ 40 giờ Paris). Không một lời giải thích để ta có thể hiểu vì sao lại để đến nỗi như vậy trong cuộc đua 400 mét bơi tự do.
Cái khoảng cách 400 mét đã đem lại Vàng cho cô ta ở Athènes, cái kỷ lục dường như chẳng ai phá nổi của cô, thế rồi hôm nay trên cái khoảng cách đó cô lại trở thành một người bơi lội tầm phào".
Cũng theo lược thuật của Le Monde, thì tờ báo Aujourdhui cùng với tờ Le Parisien đồng loạt nói tới "Nỗi thất vọng có tên Manaudou". Nhiều tờ báo khác tự cho mình cái quyền nói trước một cô gái đơn độc và trước những độc giả biết rõ mình bơi kém nên không hề đòi hỏi gì ở cô, mấy tờ báo đó nói đến "Manaudou bị chết chìm", đến "Manaudou đang chết trôi". Và tờ báo Le Post thì giật tít "Thất trận tan tành".
May sao, thời đại ngày nay còn có những trang blog. Trên trang blog tiêu đề Không đơn giản (chủ nhật 10.8.2008, hồi 18 giờ 26), Laure Manaudou nói thật giản dị "Ngày mai trận 400 mét sẽ là cuộc chung kết rất nhanh, các đấu thủ khác đều mạnh hơn tôi...". Nếu ta hiểu chữ "mạnh" (trong khẩu hiệu bằng tiếng Latin fortius) gồm cả hai mặt là vững vàng về tinh thần và mạnh mẽ về vật chất, hẳn ta sẽ thấy cô gái có những điều không nói ra hết được thành lời. Có những người không sao đủ tinh tế để hiểu. Đúng thế, sao lại cứ bắt buộc người ta phải thắng kia chứ?
Chuyện của cô Laure Manaudou chỉ là một tiểu tiết lòi ra từ toàn bộ câu chuyện dài có tên là nền thể thao nhiều khi mang tính ăn thua thời hiện đại.
***
Cái ranh giới "có văn hoá" và "không có văn hoá" trong mọi cuộc thi đấu nằm ở chỗ này: con người vượt lên được chính bản thân mình, chứ không phải con người vượt hơn lên kẻ khác. Và suy cho cùng, đó là vấn đề của một nền giáo dục.
Lĩnh vực giáo dục mà cũng tổ chức "thể thao thành tích cao" thì vô cùng tai hoạ. Tổ chức đó khiến cho trẻ con từ tấm bé đã học cách bằng mọi giá vượt lên hơn kẻ khác - những bạn học của mình. Suy cho cùng, nó nằm ngay từ cách cho điểm ở trong lớp học hàng ngày. Đứa nhỏ được 7 điểm ba phần tư vênh vang với đứa bạn 7 điểm hai phần tư.
Tai hoạ hơn nữa còn nằm chờ trong những phần thưởng của gia đình dành cho những "tài năng lớn" hơn bạn những một phần tư điểm! Cũng đứa nhỏ với tư duy ăn thua hơn kém chút xíu đó đi Hội khoẻ cấp huyện, cấp tỉnh, cấp quốc gia... Nó sẽ bắt chước người lớn, và tinh thần ăn thua ngày một được nuôi dưỡng.
Chữa như thế nào? Phải chữa từ trong nhà trường thôi! Phải chữa từ một sự nghiệp giáo dục thôi!
Trước hết, các môn học sẽ không cho điểm. Nhà giáo dục sẽ phải thiết kế ra cả một chuỗi việc làm để học sinh tự làm việc hoặc làm việc theo nhóm để tự tìm ra những tri thức cơ bản cần cho các em vào đời. Khi chiếm lĩnh được khái niệm đó, các em đều có điểm A như nhau. Khi trong lớp còn có em bị điểm B, đó là lỗi của nhà thiết kế hoặc của giáo viên tổ chức việc thực hiện thiết kế (việc học) còn có điều chưa đúng, và nhiệm vụ của các giáo viên là phải làm lại cho kỹ cái gì mình làm chưa kỹ.
Việc đánh giá học sinh ở đây thực chất là đánh giá nhà giáo dục, chứ không biến việc học thành cuộc chạy đua lấy điểm, tệ hơn, cuộc chạy đua để hơn bạn một phần mười điểm! Cái tâm lý "thua thầy một vạn không bằng kém bạn một ly" cần được tẩy rửa, vì nó sẽ biến tướng sang "thua thầy bao nhiêu cũng được, nhưng phải hơn bạn, dù là hơn chỉ một ly"!
Khi thi thể thao trong nhà trường cũng nên thế: những em nào đã đạt tới cùng một thành tích nào đó, thì nhà trường trao huy chương cho chúng, và tất cả các huy chương đều có giá trị như nhau, không cần hơn nhau cái một phần mười giây có khi dẫn tới chất kích thích doping, có khi dẫn tới ăn gian hoặc chơi đểu, khiến cho cái huy chương dù bằng vàng thì cũng chẳng khác gì những đống vàng tham nhũng khi trở thành người lớn.
Chúng ta quen kêu gọi trẻ em hãy lớn lên đi.
Lớn lên về tinh thần ấy, chứ đừng có lớn mà chẳng có khôn!
Nay tới lúc nên nghĩ lại và kêu gọi người lớn trong toàn khối người lớn - tức là nhân loại - hãy khôn lên đi!
Chứ đừng có lớn mà chẳng có khôn!