Càng chưa vui khi độ giảm giá có vẻ khiêm tốn: Lần trước là 500đ/lít, còn lần này 1.000đ/lít. Dĩ nhiên là người bình thường nhất sẽ so bì ngay: 3 tuần trước khi tăng thì tới 4.500đ/lít, nay giảm sao chỉ có 1.000đ/lít? Cái sự "tăng nhiều, giảm ít" này khiến dư luận cứ xầm xì, rằng "ông Nhà nước" luôn nắm đằng chuôi, rằng có gì đó chưa sòng phẳng(!?).
Nhưng bản chất thực sự của câu chuyện tăng, giảm lại không đơn giản như vậy. Với sự giải thích khá thuyết phục từ hai ông thứ trưởng của hai bộ: Tài chính và Công Thương vào sáng qua (14.8) đã khiến nhiều người vỡ lẽ. Giảm 1.000đ/lít là để DN còn có lãi 1.400đ/lít- bù cho cái lỗ khổng lồ của 7 tháng đầu năm. Kèm theo sự giảm giá này thì Nhà nước cũng chưa tính đến chuyện tăng thuế.
Thế nghĩa là trong cái tam giác quyền lợi "Nhà nước - doanh nghiệp - người tiêu dùng" hiện tại mới chỉ có 2 đối tượng được lợi (DN và người tiêu dùng), còn Nhà nước thì mới thoát một phần cái nạn "bù lỗ" chứ chưa thu được đồng thuế nào. Câu chuyện đến đây cũng đã khá rõ. Người dân nên thông cảm với Nhà nước.
Song sẽ không còn chuyện mỗi lần tăng, giảm giá XD, các quan chức Nhà nước lại phải lên tiếng "giải thích, kêu gọi sự chia sẻ, thông cảm của người dân" nếu chủ trương "đưa giá xăng dầu tiệm cận với giá thị trường" được thực thi một cách triệt để hơn nữa. Cũng đã có nhiều thời điểm chuyện tăng vài trăm đồng/lít xăng đã gây những cú sốc lớn cho người tiêu dùng.
Nhưng những cú sốc ấy lại được tạo ra từ chính thói quen dựa dẫm vào bao cấp. Rất không ít người vẫn cứ cho rằng vì xăng dầu là mặt hàng nhạy cảm nên đương nhiên Nhà nước không thể thả nổi. Mặc dù động thái bao cấp với mặt hàng chiến lược trong một nền kinh tế "đang lớn" là cần thiết nhưng nó cũng nảy sinh mặt trái có hại. Trong đó nguy hiểm nhất là nó làm cho người dân dễ bị tổn thương, khó tự bảo vệ được mình trước những cơn... sốc!
Tuy nhiên, cú sốc tăng giá XD rất mạnh vào ngày 21.7 vừa qua được các chuyên gia kinh tế cho là liều thuốc thử hiệu nghiệm. Người tiêu dùng đã dần quen với màu sắc "thị trường" của mặt hàng này. Nhiều người đã bình tĩnh chấp nhận và chấp nhận một cách khôn ngoan (hạn chế tiêu dùng, thay thế phương tiện...).
Nay giá dầu thế giới giảm, giá trong nước giảm- người dân cũng vô tư đón nhận như một lẽ tất nhiên. Vậy thì, câu chuyện tăng, giảm bao nhiêu hãy để cho thị trường thực sự điều chỉnh. Lúc ấy sẽ không có chuyện bàn tán rằng tăng 5.000đ, thậm chí 10.000đ/lít xăng có là quá cao hay giảm 500- 1.000đ/lít có là quá thấp? Cao hay thấp là do thị trường, chứ không từ những cái lệnh hành chính!