Điều đó cho thấy công tác nghiên cứu khoa học đang là một trong những mối ưu tư của người lãnh đạo đất nước.

Gần đây, dư luận xã hội đã liên tiếp phát hiện hàng loạt dự án, đề án nghiên cứu khoa học của những tiến sĩ, thạc sĩ tại nhiều địa phương, đơn vị sao chép, đạo lẫn nhau... Và hơn hết là không ít công trình không có khả năng ứng dụng trong đời sống, hoặc nhiều dự án, luận văn đang trở thành "mớ giấy lộn" trong các thư viện...

Tôi cũng làm công tác nghiên cứu nên những chuyện trên chẳng lạ với ai cả. Họ dùng quan hệ, ảnh hưởng để dành đề tài chứ không phải vì chất lượng nghiên cứu. Nguyễn Khánh Lân

Xem tiếp

Đơn cử, cách đây vài ngày, dư luận Quảng Nam nổi cộm câu chuyện bốn ông cử nhân, một ông thạc sĩ lập hội đồng xét duyệt đề cương đề tài khoa học "Đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên trên địa bàn Quảng Nam" của hai ông tiến sĩ (một là phó giám đốc, một là trưởng phòng nghiên cứu khoa học), của Trường Đại học Quảng Nam. Trị giá đề tài nghiên cứu này lên đến 390 triệu đồng. Sự trái khoáy này đang diễn ra không chỉ ở Quảng Nam.

Cách đây không lâu ở một tỉnh lân cận đó, cũng có một hội đồng lập ra để nghiệm thu đề tài về cây xanh trong thành phố cho một quan chức, học vị tiến sĩ. Điều đáng nói là vấn đề khoa học rút ra từ nghiên cứu này thật không giống ai: "Cây cao, tán rộng thì thường dễ gãy đổ trong mùa mưa bão. Cho nên, trong thành phố phải trồng cây tán cao xen lẫn với cây tán thấp để tránh bị gãy đổ...". Vậy mà kết luận lãng xẹt này vẫn được đánh giá là "bản lề" cho công cuộc chỉnh trang đô thị của địa phương.

Điểm lại các công trình "rởm" được phát hiện ngày càng nhiều và công khai trên báo chí, và điều đáng nói là các tác giả thường là người giữ trọng trách ở các địa phương, đơn vị và có học vị, học hàm cao. Trong một phát biểu về thực trạng nghiên cứu khoa học nước nhà, GS Viện sĩ Đặng Hữu, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học-Công nghệ nhận xét: "Nghiên cứu khoa học của nước ta vẫn còn nặng cơ chế xin - cho, và không theo một quy tắc thống nhất, mạnh ai nấy làm".

Chính sự bất cập này tạo điều kiện để nhiều kẻ trục lợi bất chính, hoặc biến các dự án nghiên cứu khoa học thành "quà tặng" tiền và danh vọng cho nhau. Kinh phí đầu tư cho nghiên cứu khoa học từ ngân sách ở nước ta hiện nay bình quân đã vượt 400 triệu USD/năm. Thế nhưng theo báo cáo của Viện Thông tin khoa học - ISI, có trụ sở tại Mỹ tiến hành thống kê trên gần mười ngàn tạp chí khoa học tiêu biểu trong suốt 11 năm qua thì các nhà khoa học Việt Nam chỉ công bố được 4.667 công trình trên các tạp chí quốc tế (độc lập đứng tên chỉ có khoảng 800 bài), trong khi đó Thái Lan là 20.672, Malaysia 13.059 và Hàn Quốc là 203.637...

Một nghiên cứu của Đại học Harvard (Mỹ) nhận xét: "Sử dụng mọi thước đo khách quan, dường như nền khoa học và công nghệ của Việt Nam là một thất bại...".

Lấy làm lạ, theo Bộ Khoa học Công nghệ, cho đến nay chưa có một khảo sát nào chính thức đánh giá hiệu quả của con số hàng trăm triệu USD hàng năm do Nhà nước đầu tư cho các công trình nghiên cứu khoa học. Sự lỏng lẻo này tất yếu không chỉ làm lãng phí tiền của, tài nguyên của xã hội mà còn đang nảy sinh hiện tượng "mua - bán, cho - tặng" danh vọng.