Song trận "đại hồng thủy" lịch sử xảy đến hồi tháng 10 năm trước vượt ngoài suy đoán của những người nông dân chân lấm tay bùn. Nước từ thượng nguồn đổ về nhanh chóng nhấn chìm nhiều làng mạc. Thạch Định còn duy nhất quả đồi phía sau UBND xã nhô khỏi mặt nước, dùng làm nơi trú ẩn cho hơn 3.200 con người, gia cầm, gia súc, tài sản... Và nay, người dân vùng xả lũ đã có sáng kiến mới: Đan thuyền nan đối phó với thuỷ tặc.

Hai "nghệ nhân" đan thuyền

Đó là ông Lê Văn Thành và Trương Cao Thắng - cùng 55 tuổi, ở thôn Định Tân, Thạch Định. Gia đình ông Thành nằm trên thế đất thấp ngay sát mép bãi, nên thường bị lũ viếng thăm sớm nhất làng. Ông Thành dẫn tôi vào buồng để tận mắt chiêm ngưỡng cái "gác xép" đã suýt cướp đi sinh mạng của chính bản thân ông trong trận lũ lịch sử năm trước.

Chả là, sau khi gác những vật dụng giá trị lên trên "xép", ông Thành phải cố thủ ở lại để bảo vệ tài sản. Nào ngờ, giặc nước cứ thế ồ ạt đổ về nhanh khủng khiếp, khiến ông "tiến thoái lưỡng nan" đành phó mặc số phận cho thiên tai quyết định. Nước lũ ban đầu chảy róc rách vào trong nền nhà, dâng cao dần lên đến mép gác xép, sau đó thủy tặc từ từ lấy đi từng tải lúa, ông Thành đành bất lực ngồi thu lu và cầu nguyện cho anh chàng "Thủy Tinh" đừng lấy nốt mạng sống của mình.

Vợ chồng ông Trương Cao Thắng trồng tới một mẫu lúa, ngoài ra ông còn có vườn vải rộng mênh mông, 12 đàn ong, ổ lợn nái. Thóc thu hoạch, phơi khô quạt sạch cất trong nhà, miếng ăn đến mồm rồi mà giặc nước giật đổ đi, 12 đàn ong và con lợn nái thì bị vùi xuống lòng sông Bưởi. Lũ qua đi, 2 "nghệ nhân" ngồi lại phân tích, giá như mỗi gia đình có sẵn một chiếc thuyền nan thì hậu quả thiệt hại về tài sản sẽ được giảm thiểu.

Sẵn có chút vốn nghề nghiệp cha ông truyền lại, ông Thắng và ông Thành tìm gặp số ít các bậc cao niên có kinh nghiệm đan thuyền còn sống để hỏi thêm vấn đề kỹ thuật. Nguyên vật liệu đan thuyền là nứa, nhựa đường và mây. Ban đầu, 2 "nghệ nhân" cũng chỉ nuôi ý nghĩ đan vài ba chiếc để gia đình dùng và đan giúp cho anh em họ hàng.

Việc làm ý nghĩa của 2 ông nhanh chóng lan truyền ra khắp làng, khắp xã, lan ra các xã lân cận, lan sang cả UBND huyện Thạch Thành. Số lượng người dân đến đặt hàng ngày càng nhiều thêm, UBND một số xã thường xuyên bị ngập lụt, UBND huyện Thạch Thành cũng chỉ đạo các ngành, đoàn thể cần thiết phải mua thuyền nan vượt lũ mang nhãn hiệu "Thành - Thắng".

Từ nhu cầu trên, 2 người đàn ông này đã mở ra một cơ sở đan thuyền ngay tại quê hương. Những chiếc thuyền nan lướt lần lượt được hoàn thiện cung cấp cho khách hàng. Loại thuyền do 2 "nghệ nhân" Thành - Thắng đan có thể chở tối đa lên đến 9 người, thuyền dùng cho gia đình chở được 4 người.

Mới bắt đầu hoạt động từ đầu năm 2008 đến nay, song 2 ông đã đan được khoảng 300 thuyền, trong đó bán cho nhân dân xã Thạch Định gần 200 thuyền, UBND xã Thạch Định 2, Huyện ủy và UBND huyện Thạch Thành mua 4 thuyền nan loại chở 9 người, UBND và nhân dân thị trấn Kim Tân mua 10 thuyền, UBND xã Thành Kim 5, UBND xã Thạch Tân mua 2 thuyền...

Ông Lê Văn Thành cho biết, trước đây, các cụ nhà ta thường đan thuyền cân, nghĩa là người phải ngồi vào giữa thuyền, nếu không thuyền sẽ bị lật; đi một người thì phải bỏ thêm mấy cục đá ở mũi thuyền. Nhưng bằng kinh nghiệm và thực tiễn cuộc sống, hai ông Thành - Thắng cải tiến chiếc thuyền nan cân thành thuyền nan lướt. Ưu điểm của kiểu thuyền này là rất khó bị lật, phù hợp cho việc phòng, chống lụt bão.

Thuyền nan lướt bao giờ đầu mũi cũng nhọn và vểnh lên, phía đuôi được thiết kế rộng và sâu, cộng với chiều dài phù hợp làm cho thuyền đi lướt nhanh hơn, không bị tròng trành, ngồi 2 người ở cuối thuyền vẫn vô tư. Trong trường hợp xấu nhất, thuyền bị lật thì cũng không chìm hẳn mà nổi lập lờ, người có thể bám vào được".

Nhiều nhà sắm thuyền

Tôi về Thạch Định đúng ngày mưa dầm dề. Cây cầu bắc qua con sông Bưởi nối liền thị trấn Kim Tân với Thạch Định ọp ẹp, gập ghềnh tạo cảm giác nhọc nhằn khó tả. Thạch Thành nói chung, xã Thạch Định nói riêng luôn phải hứng chịu những trận thiên tai khủng khiếp trong mấy năm trở lại đây.

Trận "đại hồng thủy" xảy ra hồi tháng 10 năm trước đã nhấn chìm hàng trăm làng mạc của huyện này trong khoảng thời gian rất ngắn. Thạch Định là địa phương nằm trong vùng xả lũ. Người dân xã này không bất ngờ với cảnh ngập lụt. Song trận "đại hồng thủy" vừa qua là bất khả kháng, lũ đã "cướp" đi tổng giá trị tài sản của Thạch Định lên đến 15 tỉ đồng.

"Nghệ nhân" Lê Văn Thành mong muốn được  sự hỗ trợ để mỗi gia đình trong vùng lũ có được một chiếc thuyền nan.

Người dân vùng xả lũ lúc này mới nhận thấy việc mua sắm phương tiện để đối phó với lũ lụt là vô cùng cần thiết. Sau khi cơ sở đan thuyền "Thành - Thắng" ra đời, đã có rất nhiều đơn đặt hàng. Những gia đình khó khăn sống liền kề chung nhau 2-3 hộ mua một thuyền, gia đình khá giả hơn thì sắm riêng hẳn một thuyền. Mỗi chiếc thuyền nan do 2 "nghệ nhân" Thành - Thắng đan, tuỳ theo tải trọng có giá dao động từ 700 nghìn đồng đến 1 triệu 500 nghìn đồng.

Ông Thắng thật thà: "Mình lấy công làm lãi thôi, lũ đi qua san phẳng hết rồi, nhà nào cũng giống nhau. Anh em tôi làm, tính ra mỗi ngày công kiếm được 50 nghìn đồng. Thời điểm có nhiều người đặt mua thuyền thì gọi thêm mấy ông hàng xóm đến chẻ nan giúp, không phân biệt thợ chính thợ phụ, công xá bằng nhau tất".

Thuyền nan được đan bằng nứa, sau đó thả xuống nước ngâm khoảng một tháng thì vớt lên phơi khô, công đoạn cuối cùng là dùng nhựa đường sơn kín mạch nan, ngăn không cho nước ngấm vào trong. Nói đến việc sơn thuyền, các nghệ nhân làng Định Tân rất kiệm lời. Thì ra đây là bí quyết, nếu sơn không đạt yêu cầu, chỉ một thời gian nhựa đường sẽ bong tróc. Nhưng những chiếc thuyền nan do người Định Tân đan, nếu được bảo quản tốt có thể sử dụng trong thời gian khoảng 20 năm.

Thực tế, trước đây nhiều gia đình ở Thạch Định cũng từng mua thuyền, song đó là thuyền tôn bé. Loại thuyền này chỉ cần sóng vỗ đôi ba lần là lật úp chìm nghỉm. Anh Nguyễn Hồng Thái - trú thôn Định Tân - có mua một thuyền nan tại cơ sở của 2 ông "Thành - Thắng" kể rằng, nhà anh cũng có một chiếc thuyền tôn nhỏ, khi trận lũ lịch sử bắt đầu đổ về, anh nhanh chóng vận chuyển người thân, lúa, 1 ổ lợn nái và 9 con lợn thịt; ngoài ra, anh Thái còn chở được nhiều vật dụng khác cho các người em về khu đồi gần UBND xã tạm trú, nên thiệt hại không đáng kể.

Sau trận lũ, chiếc thuyền tôn bị thủng, anh Thái quyết định mua thuyền nan để thay thế. Anh Thái nói: "Nếu không có thuyền thì có thể gia đình tôi đã bị thiệt hại nặng nề, bởi nhà ở gần bờ sông, nước lũ vào nhanh lắm, lợn gà lại nhiều, biết nhốt vào đâu. Giờ mua được chiếc thuyền nan, yên tâm rồi, lũ về là chở tuốt mọi thứ lên đồi cao".

Không chỉ người dân, giờ đây chính quyền các xã nằm trong vùng ngập lụt, Huyện ủy và UBND huyện Thạch Thành đã chỉ đạo cho các ngành phải mua thuyền nan để lúc đụng dụng công việc, sẽ có phương tiện di chuyển thuận lợi hơn. Chủ trương của UBND huyện Thạch Thành được các ngành, đoàn thể đồng loạt hưởng ứng.

Ông Đỗ Minh Quý - Chủ tịch UBND huyện Thạch Thành - cho biết: Trận đại hồng thủy xảy ra, Thạch Thành là huyện bị thiệt hại nặng nề nhất về mặt kinh tế: Lên đến 500 tỉ đồng. Sau khi trận lũ lịch sử ập xuống, các ngành, các cấp, rất nhiều tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đã lần lượt đến với Thạch Thành, giúp đỡ nhân dân về lúa giống, thùng đựng nước, làm vệ sinh môi trường, hỗ trợ vật chất và hàng chục tỉ đồng cho bà con vượt qua cơn hoạn nạn. Những tình cảm đó, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Thạch Thành không bao giờ quên được.

"Song đã đến lúc, chính chúng tôi phải tự cứu lấy mình trước. Nếu gia đình nào trong vùng lũ cũng có một chiếc thuyền nan, tôi tin lũ có đổ xuống thì thiệt hại về mọi mặt sẽ được giảm thiểu" - ông Quý nói.

"Nghệ nhân" Lê Văn Thành khẳng định với chúng tôi rằng, khi biết tin có hai nông dân ở Thạch Định đan thuyền nan, UBND huyện Thạch Thành đã tạo điều kiện giúp đỡ cho 2 ông mua và vận chuyển 900 cây nứa từ trên rừng về. Song cơ bản, việc đan thuyền vẫn đang do người dân tự thân vận động. Ông Lương Xuân Thắng - Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Định - bày tỏ mong muốn: "Nếu có tổ chức hoặc cá nhân nào đó đứng ra giúp đỡ, hỗ trợ tiền mua nguyên vật liệu thì ước mơ mỗi gia đình sắm được một thuyền nan sẽ sớm thành hiện thực hơn rất nhiều".