Hành hương về địa chỉ đỏ
Cuộc hẹn hò lịch sử sau bốn mươi năm đi qua đang xích lại gần. Dường như nhắc tới cái tên "Ngã ba Đồng Lộc" ai cũng bồi hồi xúc động và tự hào. Bao nhiêu người đã ngã xuống và những nhân chứng lịch sử vẫn còn đây. Còn đây anh hùng La Thị Tám người đứng trên đỉnh núi Mòi "đếm từng loạt bom rơi".
Còn đây dũng sĩ lái máy gạt Uông Xuân Lý. Còn đây những cựu thanh niên xung phong, những công nhân giao thông vận tải san lấp hố bom vác đá vá đường, những chiến sĩ pháo thủ, những lái xe "ngẩng đầu cao trong sáng tuyệt vời". Về với Đồng Lộc, tất cả cùng ngước lên tượng đài để soi lại mình, soi lại những kỷ niệm còn tươi rói, nụ cười đồng đội, chân dung đồng đội và có quyền kiêu hãnh "nhân loại ghi tên ở ngã ba này".
Khu mộ 10 cô gái thanh niên xung phong -10 vầng trăng trinh nữ, cứ mỗi đoàn khách xa gần đến thăm viếng lại dày thêm những vòng hoa trắng, những nén hương khấn nguyện. Bao nhiêu cuộc chia ly màu đỏ bây giờ trở lại Đồng Lộc ai chẳng có một nỗi niềm riêng, nhiều người vẫn nhắc tới Vương Đình Nhỏ, tới Nguyễn Tri Ân, Nguyễn Tiến Tuẩn... Dòng người như dòng sông xanh cuồn cuộn đổ về Đồng Lộc ngày mỗi dài thêm. Có những người đã một thời chiến trận khi trở về với miền ký ức, họ chỉnh trang lại quân phục cũ, gắn trên ngực mình đầy huân huy chương. Tuổi trẻ cũng trong trang phục màu xanh vành mũ tai bèo. Họ hát lại bài ca một thời đã hát, băng qua những ngọn đồi con suối một thời đã qua.
Sáng nay tôi vừa đặt chân tới Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc đã gặp ngay trước cổng hai chiếc ôtô một thời nhiều lần qua ngã ba này chở hàng ra mặt trận, toàn xe phủ kín màu lá ngụy trang bằng chất nhựa. Kỷ vật thiêng liêng này do một đơn vị bộ đội đã dày công gìn giữ và gửi tặng. Người lái xe qua "cửa tử" Ngã ba Đồng Lộc tóc phủ dầy bụi đỏ năm nào nay đã ngoài tuổi bảy mươi, dẫu con ngựa chiến và ông trở về nguyên vẹn, nhưng những giấc mơ linh hồn đồng đội ông đã hoà tan trong đất vẫn hiện về. Ông trở về đây như nhắn nhủ tuổi trẻ rằng không ai có quyền vong ân, bội nghĩa với lịch sử.
Quên sao được Ngã ba Đồng Lộc một con đường chiến lược vận tải quan trọng bậc nhất mà kẻ địch tìm mọi cách bao vây hòng làm tắc nghẽn huyết mạch này. Không lực Hoa Kỳ đã dùng đủ mọi thứ bom, huy động hàng loạt máy bay tối tân nhất để biến Đồng Lộc thành "túi đựng bom" khổng lồ... Người cựu chiến binh trong bàn tay thô ráp choàng vai tôi còn phảng phất mùi mồ hôi chiến sự và khi nhắc tới sự tàn sát của kẻ thù trong chiến tranh, đôi mắt ông bỗng đỏ ngầu lên như lửa. Ông bảo tôi rằng: "Chú tính thử xem bình quân mỗi tháng chúng đến rắc bom tới 28 ngày, có ngày phản lực Mỹ nhào tới 103 lần và thả 800 quả bom thì đá cũng bị xay thành bột chứ nói chi khoai lúa ở trên đồng. Chỉ riêng trong 7 tháng năm 1968 chúng đã ném xuống Đồng Lộc gần 5 vạn quả bom".
Vinh quang nào trong chiến trận mà không phải đánh đổi bằng xương bằng máu. Trung đoàn 210 pháo cao xạ liên tục 148 ngày đêm bám trụ ở Ngã ba Đồng Lộc quần nhau với lũ giặc trời. Dẫu chiến tranh binh lửa đã tắt lâu rồi nhưng khẩu pháo của các anh nằm trong nhà bảo tàng vẫn chưa nguôi hận quân thù với 122 đồng chí ngã xuống. Không ít người trước khi nhắm mắt ngực còn ấm nồng bức thư người yêu gửi tới. Để trả thù cho đồng đội mình, các khẩu pháo của Trung đoàn 210 đã "một tấc không đi, một ly không rời". Những đôi mắt mang hình viên đạn ngắm quân thù không chệch hướng và đã lập nhiều chiến công hiển hách. 14 chiếc máy bay rơi đã dậy tiếng hò reo nhân dân cả nước.
Xã Đồng Lộc và các xã phụ cận Trung Lộc, Mỹ Lộc, Thượng Lộc đâu đâu cũng dày đặc hố bom tội lỗi của quân thù. Riêng xã Đồng Lộc sức chịu đựng tang tóc thật ghê gớm 403 người chết 192 người bị thương và hàng trăm ngôi nhà đã cháy thành than. Đáng thương nhất trong một buổi chiều tháng 2 năm 1968, 12 em học sinh cấp 1 đang say sưa nghe thầy cô giáo giảng bài đã bị giặc Mỹ cướp mất mạng sống.
Khi chủ nghĩa anh hùng cách mạng đã ăn sâu vào tâm khảm thì không một người dân nao núng. "Xe chưa qua nhà không tiếc" - nhiều gia đình sẵn sàng dỡ nhà, đưa ván lát đường cho xe qua. Quân và dân cùng một ý chí tiến công, hàng vạn người đã được huy động ra những điểm nóng bỏng nhất để làm nhiệm vụ giải toả giao thông, tiếp tế lương thực, thực phẩm đạn dược và chăm sóc thương binh. Nhiều gia đình đã nhường nhà, nhường vườn để làm kho, mở đường tránh , làm nơi cứu thương.
Màu xanh Đồng Lộc
Tôi tìm về địa chỉ anh hùng xã Đồng Lộc cảm thấy lòng mình mát mẻ thêm khi nhìn ngọn đồi thoai thoải đã phủ đặc màu xanh của cây trái. Những dòng nước ngọt theo mương về với ruộng, bỏ lại đằng sau luỹ tre làng một quá khứ đói nghèo, bỏ lại đằng sau bóng dáng những người dân với đôi mắt lo âu khi gió Lào hầm hập quạt lửa, đôi mắt trũng sâu với trăm điều toan tính chống chọi với thiên tai. Thế là sau năm khởi đầu của thế kỷ 21 xã Đồng Lộc đã vững vàng thế mới trong một tư duy sáng tạo, một niềm tin mãnh liệt vào chính sách đường lối đổi mới của Đảng. Con đường bùn lầy nước đọng lỗ chỗ dấu chân trâu ngày xưa từ các lối xóm nay đã được rải thảm nhựa. Đồng Lộc đã có một cuộc cách mạng hoá về giao thông và thuỷ lợi.
Tôi hỏi đồng chí Bí thư Đảng uỷ xã Võ Đức Phương "Khôi phục lại chiến tranh, đi lên từ hai bàn tay trắng, chắc dân vất vả lắm"? Anh Phương nói: "Tháng tư năm 1975, sau khi nước nhà thống nhất, những người dân xã tôi mới từ vùng quê sơ tán trở về sinh sống. Đây là một thời kỳ mọi người đều chung nỗi khổ như nhau. Tiền không, nhà cửa không, trâu bò không. Các gia đình dựng lều tranh ở tạm, trong lúc này cả nước thiếu lương thực nghiêm trọng, chi viện cho Đồng Lộc không đủ, nhiều người phải lầm lũi vào rừng tìm củ mài".
Đồng chí Chủ tịch xã Võ Đức Lợi khẳng định: "Đau thương và mất mát nhiều thật nhưng lòng nhân nghĩa tình làng nghĩa xóm được giàu lên gấp bội vì lẽ đó mà họ gồng mình trước những thử thách mới". Từ năm 1976-1979, xã Đồng Lộc mở đầu "mũi đột phá" quy hoạch lại đất đai, thôn xóm cải tạo đồng ruộng. Việc "phẫu thuật" và "chỉnh hình" và cho đất, người dân phải đổ mồ hôi tới 3 năm ròng rã. Xe húc xe ủi và đội công binh lại tiếp tục thăm dò, phá dọn bom mìn còn âm ỉ trong lòng đất. Cuộc tiến công vào "xoá đói giảm nghèo" mọi người hăm hở xắn cao tay áo: Đất chua mặn tìm cách tẩy trừ chua mặn. Đất bạc màu thiếu nước cấy lúa phải tìm ra nước.
Chính những lúc cam go này lãnh đạo huyện Can Lộc đã có quyết định sáng tạo và đúng đắn, dồn sức xây dựng công trình thuỷ lợi Cửa Thờ - Trại Tiểu với trữ lượng 19 triệu mét khối đủ cung cấp nước tưới cho hơn 190 ha lúa Đồng Lộc và hàng trăm hécta lúa của 4 xã vùng phụ cận. Năm 1997, xã Đồng Lộc là một trong những địa phương đầu tiên của huyện Can Lộc từ sản xuất 2 vụ lúa chuyển sang 3 vụ lúa. Xoá đi những tầm nhìn hạn hẹp trong làm ăn manh mún, người nông dân Đồng Lộc đã có những cung cách làm ăn mới trên thửa ruộng khoán của mình.
Mạnh dạn thay đổi ngay những bộ giống lúa năng suất thấp bằng bộ giống mới có năng suất cao. Mạnh dạn vay vốn ngân hàng đầu tư thâm canh. Không ai có thể ngờ rằng vùng đất đồng khô cỏ cháy, nặng nề hậu quả chiến tranh ở xã Đồng Lộc đến thời điểm năm 2008 này đã cố gắng đạt được năng suất bình quân 5 tấn/ha bình quân, lương thực 490kg/người. Không chỉ có lúa từ núi đồi, nương bãi ở đâu đất cũng được bàn tay siêng năng cần mẫn thức dậy. Nhà nhà trồng thêm ngô, người trồng thêm lạc. Mùa về thóc dát đầy sân phơi, ngô, lạc, đậu, vừng... ăm ắp chum vại. Có được nguồn lương thực ổn định nhiều gia đình không chỉ ăn no mặc ấm mà còn tự tìm cho mình một con đường làm giàu chính đáng bằng chăn nuôi, bằng kinh tế trang trại, bằng mở dịch vụ...
Tôi đã gặp anh Nguyễn Quang Cương (xóm 4-Đồng Lộc) - một chủ chăn nuôi lợn nái mát tay nhất xã. Hiện nay trong chuồng anh chỉ có 15 con lợn nái thôi, nhưng mỗi năm anh cho xuất chuồng từ 150 - 200 con lợn con, thu nhập từ 30 triệu đến 40 triệu đồng. Anh Cương bảo: "Thú thật với bác, nhờ địa phương khống chế được dịch tai xanh từ xa nên nhà em có cơ may làm ăn".
Còn anh Nguyễn Đức lại lợi dụng hình khe thế núi để thiết lập trang trại. Ngắm nhìn đàn bò béo mộng lông vàng rực như ráng chiều hôm và màu xanh của cam của bưởi chanh đậm đặc với giá trị hàng trăm triệu đồng đủ biết nghị lực của anh thật cao cả. Anh chấp nhận nắng mưa dầu dãi, chấp nhận nộp thuế máu cho vắt, muỗi và chấp nhận cả những đêm nằm buồn tẻ để đất nở hoa kết trái. Cơ chế mới của Nhà nước đang lay thức vẫy gọi Đồng Lộc những người biết làm giàu cho mình và cho xã hội.
Trở về Đồng Lộc hôm nay tôi ngây ngất trong màu xanh của lúa dưới chân ruộng, nôn nao trong những bài ca đi cùng năm tháng nhà ai đang mở... Dẫu trong sổ tay tôi đã la liệt những trạm y tế xã chăm sóc bệnh nhân, những trường học chuẩn. Những cô giáo đang vì "một thế giới ngày mai" chăm sóc dạy dỗ các em nên người. Xin chào các em môi hồng chúm chím, những chủ nhân tương lai đất nước, tôi muốn nhắc lại các em một điều rằng: Mỗi tấc đất của Đồng Lộc thấm máu hôm qua để các em có được hạnh phúc huy hoàng ngày hôm nay...