Vào dịp 21.6, ông luôn có những lẵng hoa gửi mừng các cơ quan báo chí trong tỉnh và luôn gọi điện chúc mừng các nhà báo mà ông quen biết. Ông dành tình cảm sâu đậm cho báo chí, bởi chính báo chí đã làm thay đổi số phận của ông.

Sau 12 năm bị oan sai, cuối năm 2007, ông Trương Văn Tem - Chủ nhiệm HTX vận tải Vàm Cỏ - Long An đã chính thức được giải oan. VKSND tỉnh Long An công khai xin lỗi ông tại nơi ông từng bị bắt giam vô cớ 12 năm trước, cùng với số tiền gần 107 triệu đồng bồi thường oan sai cho ông. Ông Tem của năm 1995 và ông Tem ngày nay là hai số phận khác nhau một trời, một vực.

Ngày ấy, khi ông bị bắt đưa vào phòng biệt giam, vợ ông mới sinh đứa con thứ hai thiếu tháng, còn đứa con đầu đau bệnh triền miên, trong căn nhà mới "ra riêng" tuềnh toàng hở trước trống sau. Còn ngày nay, ông là chủ nhiệm một HTX đang ăn nên làm ra, nhà cửa khang trang, các con học giỏi và còn là đại biểu HĐND tỉnh. Sự thay đổi hoàn toàn một số phận có thể đã không diễn ra, cuộc đời ông có thể đã bị nhấn chìm trong vũng bùn oan nghiệt, nếu không có những nhà báo và những bài báo đứng về phía công lý.

Ông chủ nhiệm bị biệt giam

Một ngày giữa tháng 7.1995, phóng viên H.H của Báo Long An tình cờ nhìn thấy cảnh cụ ông dắt cụ bà (đều ở tuổi 70) chống gậy đi gõ cửa các cơ quan công quyền trong tỉnh. Lấy làm lạ, H.H đã tìm hiểu sự việc. Thì ra, 2 cụ già đang đi kêu oan cho con. Ông Trương Văn Tem bị bắt tạm giam ngày 4.7.1995 vì những lời tố cáo vu vơ rằng, HTX Vận tải Vàm Cỏ do ông làm chủ nhiệm có biểu hiện trốn thuế.
 
Không cần đợi cơ quan thuế kiểm tra kết luận vấn đề, các cơ quan tố tụng đã vội vã khởi tố và bắt giam ông. Ông Tem bị bắt khi vợ vừa sinh đứa con thứ hai, đứa con nhỏ đầu lòng lại luôn đau yếu... HTX Vàm Cỏ không có chủ nhiệm, lại bị các thế lực không tên chèn ép đủ điều, đã đứng trước nguy cơ sụp đổ.

Từ trong phòng biệt giam, ông Tem làm đơn kêu oan. Bên ngoài, cha mẹ già yếu của ông chống gậy đi kêu oan khắp nơi. Thế nhưng, tiếng kêu của ông từ trong phòng biệt giam và của cha mẹ già ít học ở bên ngoài đã bị chìm khuất giữa những lời buộc tội "đanh thép" của các cơ quan tố tụng.

Rất may cho ông, trước cảnh 2 cụ già chống gậy đi kêu oan cho con, một vài bài báo khá dè dặt đã xuất hiện trên báo địa phương, rồi những bài viết sâu hơn xuất hiện trên các báo TPHCM và trung ương. Một may mắn khác đã đến với ông Tem khi tình cờ có đoàn kiểm tra trung ương về tỉnh Long An công tác và họ đã đọc thấy các bài báo viết về vụ án của ông. Tác động của công luận và sự quan tâm của đoàn kiểm tra trung ương đã đưa đến kết quả ngày 11.9.1996, vụ án được đình chỉ.

Tuy nhiên, người ta cho rằng việc đình chỉ vụ án là do "diễn biến tình hình", chứ không phải ông Tem bị bắt oan. Từ lập luận ấy, họ đã cấm ông làm chủ nhiệm HTX cho tới tháng 12.1997 và mãi đến năm 2007 mới chịu "giải oan".

Ông Tem vừa đi đòi công lý cho mình, vừa cùng bà con xã viên ra sức đưa HTX vượt qua sóng gió. Ông đăng ký học hàm thụ đại học luật (ông đã có bằng cử nhân kinh tế), vừa để giúp cho hoạt động kinh doanh của HTX, vừa để đòi công lý cho mình. Báo chí luôn đồng hành với ông trong suốt 12 năm đi tìm công lý, dù đã có lúc, nhà báo H.H bị yêu cầu không được viết tiếp vụ Trương Văn Tem.

Trở lại làm chủ nhiệm HTX cuối năm 1997, ông đã đưa HTX Vàm Cỏ vượt qua sóng gió, nhanh chóng vươn lên lớn mạnh, ngay trong năm 1998 đã được UBND tỉnh Long An công nhận đơn vị thi đua xuất sắc. Bằng kiến thức của mình, ông đã chứng minh chẳng những HTX Vàm Cỏ không "trốn thuế" mà trái lại ngành thuế còn phải "hoàn thuế" cho HTX trong giai đoạn mà các cơ quan tố tụng bắt giam ông về tội "trốn thuế".

Năm 1999, ông Tem được tín nhiệm bầu vào HĐND tỉnh và trúng cử nhiệm kỳ tiếp theo cho đến nay. Năm 2004, cả HTX và cá nhân chủ nhiệm Trương Văn Tem đã vinh dự đón nhận Huân chương Lao Động hạng Ba. Thế nhưng, việc xin lỗi và bồi thường oan sai cho ông lắm lúc tưởng như đã "chìm xuồng". Công lý tưởng như đã quay lưng với vị đại biểu HĐND tỉnh.

Khi pháp luật bị lợi dụng

HTX Vàm Cỏ được thành lập năm 1978, trực thuộc Sở GTVT Long An, với nhiệm vụ vận chuyển hàng trên sông theo kế hoạch của Sở GTVT. Khi chuyển sang cơ chế thị trường, HTX bị mất phương hướng và ngày càng rệu rã. Đến năm 1989, nhiều xã viên bỏ HTX nhảy ra làm ăn riêng. HTX rơi vào khủng hoảng, nợ nần chồng chất.

Trong khi đó, Ban chủ nhiệm HTX có dấu hiệu tham ô, mạnh ai nấy bòn rút tài sản tập thể. Cơ quan thanh tra tỉnh đã vào cuộc và chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để khởi tố vụ án, nhưng sau đó vụ án đã bị "chìm xuồng". Đến năm 1992, ông Tem (đang là cán bộ của Sở GTVT Long An) được tăng cường về làm kế toán trưởng HTX để củng cố tình hình tài chính HTX thời hạn 2 năm.

Và rồi, Đại hội xã viên nhiệm kỳ 1992-1994 đã tín nhiệm cao bầu ông Tem làm chủ nhiệm mới. Từ đó đã hình thành một thế lực ngầm muốn loại bỏ ông và làm cho HTX Vàm Cỏ sụp đổ.

Tại buổi "xin lỗi" cuối năm 2007, cũng như trong nhiều đơn thư trước đó, ông Tem đều tố cáo rằng ông bị ám hại. Việc khởi tố và bắt giam ông không phải do cán bộ non yếu về nghiệp vụ, mà là một âm mưu cố tình hại ông và làm sụp đổ HTX Vàm Cỏ.

Theo tường trình của ông, sau khi bị khởi tố vì chuyện vô lý, ông đã "được" quan tâm rất đặc biệt: Biệt giam trong phòng dành cho tội phạm đặc biệt nghiêm trọng; cán bộ điều tra công khai nói với ông: "Vấn đề thuế đối với anh không có gì cả, đó chỉ là cái cớ để bắt anh"; họ bỏ đói ông, không cho ông đi trị bệnh theo chỉ định của bác sĩ...

Công lý mới một nửa

Viện phó VKSND tỉnh Long An - bà Trần Thị Nhanh đã xin lỗi tập thể xã viên HTX Vàm Cỏ vì những thiệt hại mà HTX phải gánh chịu do việc ông chủ nhiệm Tem bị bắt oan. Dù vậy, những thiệt hại của HTX từ vụ bắt oan đã không được tính đến để bồi thường.

Trong ngày ông Tem được giải oan đã không có mặt hai người tốn nhiều công sức nhất để kêu oan cho ông, đó là 2 cụ thân sinh ra ông. Hai cụ đã dồn hết sức lực cuối đời cho việc đòi lại công bằng cho con. Nhưng bất công thay, cả hai ông bà đã qua đời tròn 1 năm trước khi đứa con được minh oan.

Tại một kỳ họp HĐND tỉnh Long An trước đó, các đại biểu đã yêu cầu xử lý những cán bộ vi phạm pháp luật trong vụ oan sai kéo dài 12 năm này. Viện trưởng VKSND tỉnh Long An lúc đó là ông Nguyễn Lâm Sơn, người đã từng phê duyệt lệnh bắt tạm giam ông Tem, đã trả lời các đại biểu: "Những cán bộ đã tiến hành tố tụng vụ án ông Trương Văn Tem đã nghỉ hưu. Tuy nhiên, VKSND tỉnh sẽ thực hiện kiểm điểm trong trường hợp cụ thể này để xác định mức độ sai phạm và có hình thức xử lý thích hợp".

Nay ông Lâm Sơn cũng đã nghỉ hưu mà chưa có ai bị "kiểm điểm xử lý thích hợp". Trả lời báo chí, Phó Viện trưởng VKSND tỉnh Long An Trần Thị Nhanh cho biết, số tiền gần 107 triệu đồng bồi thường cho ông Tem trước mắt lấy từ ngân sách nhà nước. Cho đến nay vẫn không có cá nhân nào bị truy cứu trách nhiệm hoặc bị phạt tiền (bồi thường cho ông Tem).

Một ngày sau khi được giải oan, ông Tem đã mời các nhà báo từng có bài viết về vụ oan sai của mình về thị xã Tân An "nhậu" mừng cho ông. Trong buổi gặp mặt, ông đã không cầm được nước mắt phát biểu rằng, nếu không có báo chí đứng về phía người thế cô bị hàm oan, thì có lẽ, cuộc đời ông và cả HTX Vàm Cỏ đã bị vùi dập trong oan khuất. Với ý nghĩa đó, Ngày Báo chí Cách mạng 21.6 hàng năm đối với một người "ngoại đạo" như ông vô cùng có ý nghĩa, như là ngày của sự hồi sinh!

Để phục vụ tuyên truyền kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, báo Lao Động số này có thay đổi nhỏ về cơ cấu trang báo. Kính mong bạn đọc thông cảm.  L.Đ