Nhưng, mỗi lần trở về, tôi vẫn thấy thiêu thiếu rồi băn khoăn: Phía sau những cán bộ ở các bệnh viện, trung tâm - trong hậu trường của cái thế giới dễ khiến người ta phát điên kia, đã và sẽ cần quá nhiều sự hy sinh, ở đó phải có những tín đồ của lời thề Hyppocrates (lời thề của ngành y) chứ.
Đến một ngày, người ta đã giới thiệu tôi tìm gặp ông Lại Xuân Hương.
Nhặt rơm rạ về cho người "điên" sưởi ấm
"Anh nghĩ gì, khi mà thỉnh thoảng vẫn gặp những người bệnh tâm thần (chúng ta cứ gọi tắt là "điên", "rồ") đi lang thang khắp hang cùng ngõ hẻm, có khi tràn cả ra phố sá thênh thang? Có khi họ "mình trần đi giữa nhân gian", họ bới rác rưởi ở nơi ô uế, họ bị lạm dụng, cưỡng hiếp và âm thầm đẻ con trong bệnh viện mà vẫn không biết mình đang... làm mẹ" - ông Lại Xuân Hương đay đả "chất vấn" tôi.
Ngoại lục tuần, mới về hưu có vài năm, mà giọng nói, con người, những câu chuyện của ông cứ xa xôi như cổ tích. Căn nhà tuềnh toàng ở ngay cổng Bệnh viện Tâm thần Trung ương (huyện lỵ Thường Tín, tỉnh Hà Tây), chỉ có hai ông bà già và rất nhiều bằng khen, huân chương, ghi công trạng của ông trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, trị bệnh cứu người. Thỉnh thoảng lại có người bệnh tự đẩy liếp cửa xồng xộc vào nhà ông. Vài người, họ quay ngoắt ra khi thấy sự xuất hiện của tôi.
Ông Hương thở dài: "Người nhà bệnh nhân tâm thần đấy. Chữa khắp nơi không khỏi, lại tìm đến tôi. Họ phải lén lút đưa thân nhân đi chữa bệnh, kẻo mang tiếng "nhà có mả... điên!".
Phòng "chẩn trị" bệnh "điên" của ông Hương chỉ có một giường bệnh, ông đã chạy chữa cho không biết bao nhiêu người, khắp trong Nam, ngoài Bắc, ông chữa bệnh cứu người ta, bằng tâm trạng của ông bác sĩ 20 năm trực tiếp sống với người điên. "Tôi cho họ (người bệnh tâm thần) uống thuốc, họ còn nhổ nước bọt vào mặt tôi. Tôi bón cho họ ăn. Họ trốn khỏi trại, tôi phải chạy theo, đưa họ về...".
Người ta bảo, lòng tốt của ông Hương với bệnh nhân điên là thứ tử tế không điều kiện, tốt thường trực. Bởi, hơn ai hết, cả đời nghiên cứu về bệnh tâm thần, ông Hương hiểu, người "điên" chính là người "tỉnh" chúng ta, đến một ngày đẹp trời, ta lạc vào cái vòng quay không "kinh điển" của phần đa cộng đồng. Bất kỳ ai cũng có thể điên, càng lắm chữ, càng lắm ham hố, càng dễ điên.
Năm 1986, một tờ báo lớn đã đăng bài về tấm gương ông Hương cứu nhiều người tâm thần lang thang, chữa bệnh cho họ khoẻ lại, nhắn tin lên tivi để người nhà tìm đến. Có anh tên là Bảy, người nhà tưởng là đã chết mất xác, ông đã chữa để Bảy nhớ ra đường sá, cho Bảy tiền lộ phí về tận nhà. Sau đó, anh đã cùng người nhà, đem gần 1.000 đồng (bấy giờ, ông Hương bán cả gia tài được có 11.000 đồng), xuống tận nhà, vừa khóc, vừa xin được tạ ơn "độ mạng" của ông bác sĩ nghèo nhà lá, phên tre. Kiên quyết không nhận tiền, ông khuyên người nhà Bảy hãy mua một gói chè, vài bao thuốc vào khoa cảm ơn toàn bộ các y - bác sĩ.
BV Tâm thần T.Ư đã ám ảnh tôi rất nhiều, bởi sự điên loạn không thể hình dung được của các bệnh nhân. Một anh chàng tên Đ bị bệnh ảo thanh, lúc nào cũng có một người xa xôi xui khiến, nỉ non liên tục, rằng anh phải ăn đôi con mắt của cái cậu ở cùng buồng. Cơm xong, đợi cậu kia ngủ, dùng cái thìa sắt đã mài sắc, anh ta lao vào đè bạn điên ra, khoét mắt. Và Đ đã khoét xong con mắt của cậu bạn xấu số, lúc máu me lênh láng ngập sàn nhà, cán bộ mới vào "giải cứu" được.
Có anh chàng điên đến nỗi leo lên đỉnh núi, xẻo dương vật của mình ném vào... mây.
Có anh nhiều lần huỷ hoại thân thể mình ở ngay trong BV tâm thần, tự cắt lưỡi, cắt chân tay; tự rúc mũi xuống cái bể nước chỉ sâu 20cm để... chết đuối bằng mọi giá.
Có nhiều sinh viên, trí thức, với căn bệnh hoang tưởng muốn làm thay đổi thế giới.
Khi được điều về làm Trưởng khoa 7, thấy bệnh nhân nhếch nhác, sa sút, tư duy của họ tan rã, bắt cóc, bắt chuột hoặc bốc bất cứ cái gì ở gần tay mình cho vào mồm mà ăn, ông Hương đã mất cả một buổi chiều để ngồi... gạt nước mắt.
"Tôi bảo, đem cái giường trưởng khoa của tôi ra cho họ nằm. Tôi vào nhà vệ sinh quét dọn, chỗ nào họ phá, tôi phải đi trộn vữa chít kín, quét vôi lại toàn bộ nhà cửa. Rét mướt, tôi bắt cán bộ ra cánh đồng ngoài kia, vơ rạ khô về đốt lửa cho bệnh nhân sưởi. Có khi đói quá, tôi và anh Quang - Giám đốc Bệnh viện phải đi ra sông, ra ruộng kéo vó kiếm con tôm, con tép về ăn.
Một hôm, tôi bỗng gặp bệnh nhân của mình lững thững đi bên kia con mương nước lớn. Tôi nhớ mặt, nhớ tên từng người. Bèn gọi tên họ, dỗ dành, rồi cho trẻ mục đồng mấy đồng tiền lẻ, "thuê" chúng cho ngồi lên lưng trâu, lội nước sang, đón về bờ bên này. Vừa đi, vừa dỗ dành, mày ngồi im về bố sẽ cho hai cái bánh mì và một bao thuốc lá..." - ông Hương kể.
Khoa 7 bấy giờ đi đầu, cán bộ và những bệnh nhân điều trị ổn còn tham gia trồng ớt xuất biên, mỗi chuyến hàng tạ ớt. Tiền ấy, đem vào tăng khẩu phần ăn cho người bệnh, làm tiền lộ phí cho những người khỏi bệnh trở về quê.