>> Tu nghiệp ở xứ sở hoa anh đào
>> Cơ hội nghề nghiệp hấp dẫn tại Nhật Bản
>> Năm 2008, IMM sẽ đưa từ 500 - 1.000 tu nghiệp sinh sang Nhật Bản

Ngày 17.4.2008 là một ngày thật vui đối với nữ Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân. Tại Cty Ikeda (tỉnh Gunma, Nhật Bản - NB), Bộ trưởng đã bất ngờ gặp những người đồng hương Bến Tre của mình. Đó không ai khác, chính là những tu nghiệp sinh (TNS) đang tu nghiệp tại NB theo một chương trình hợp tác khác.

Xin nói ngay: TNS Việt Nam có thể đến Nhật Bản bằng 2 con đường: Qua các doanh nghiệp xuất khẩu lao động hoặc qua Trung tâm lao động ngoài nước theo thoả thuận giữa Bộ LĐTBXH và Nghiệp đoàn phát triển nguồn nhân lực quốc tế các doanh nghiệp vừa và nhỏ Nhật Bản (IMM Japan).

Mở thêm một con đường

Cty Ikeda chỉ là một DN hạng vừa và nhỏ của NB, nhưng khi tận mục sở thị cơ ngơi, chúng tôi đã thực sự choáng ngợp trước quy mô nhà xưởng và những thiết bị vô cùng hiện đại của nhà máy (công ty có 4 nhà máy).

Chuyên sản xuất các phụ tùng, thiết bị phục vụ cho ngành công nghiệp ôtô và môtô của NB, nhà máy không chỉ sở hữu những trang thiết bị, máy móc hiện đại mà còn sở hữu cả một đội ngũ công nhân thực sự lành nghề, có trình độ cao đến từ nhiều quốc gia trên thế giới.

Dễ hiểu cho tâm trạng vui mừng của bộ trưởng, khi bà gặp được những người đồng hương rất trẻ về tuổi đời giữa một nhà máy tiên tiến, hiện đại và bên cạnh những con người cũng tiên tiến và hiện đại như thế.

Ikeda hiện có 6 TNS VN đang tu nghiệp, thì 4 trong số đó quê ở Bến Tre, 2 người còn lại ở Tiền Giang. Các em đều mới ngoài 20 tuổi, đến NB 3 đợt, từ tháng 2.2007 đến tháng 1.2008. Tất thảy các em đều "đang làm việc rất tốt" (đánh giá của Chủ tịch Cty - ông Mitsuo Ikeda). Trợ cấp tu nghiệp đạt trung bình 80.000 - 100.000 yen (tương đương 1.000 USD). Điều đó càng khiến niềm vui của cả đoàn VN thêm trọn vẹn.

Các em đều nói tiếng Nhật thật lưu loát và kiêm luôn phiên dịch cho chúng tôi khi trò chuyện với chủ nhà máy và các đốc công người Nhật. Nguyễn Văn Tiến vui vẻ thông báo, để được đi tu nghiệp ở NB, gia đình em chỉ phải chi khoảng 16 triệu đồng (chủ yếu là tiền ăn, học). Như vậy là so với việc đi tu nghiệp qua các DN xuất khẩu lao động, chi phí trên nhỏ hơn rất nhiều...

Như đã nói, có hai con đường để TNS VN đến NB, con đường thứ hai bằng phẳng hơn nhưng là con đường mới mở, chắc chắn sẽ còn gập ghềnh...

Nếu như chương trình hợp tác với Tổ chức Đào tạo nhân lực quốc tế (JITCO) đã vận hành từ năm 1992 và đã có đến 30 nghìn TNS đến NB, thì chương trình hợp tác với IMM mới chỉ được khởi động từ đầu năm 2006 và đến nay mới chỉ có 230 người đi tu nghiệp, 30 người chờ xuất cảnh và 105 người đang được đào tạo tiếng Nhật - số liệu của ông Phan Văn Minh, GĐ Trung tâm LĐ ngoài nước, đơn vị thực hiện thoả thuận hợp tác.
 
Mặc dù đi sau, nhưng theo ông Minh, chương trình này có nhiều điểm ưu việt: Người LĐ VN không phải chi bất kỳ một khoản phí môi giới nào. Điều kiện đối với người LĐ là trong độ tuổi từ 22- 27, có trình độ THPT, sức khỏe tốt, chưa từng đi theo chương trình TNS nào trước đó.

Người LĐ phải trải qua các buổi kiểm tra thể lực, toán (chương trình phổ thông trung học), khả năng viết chữ cái bằng tiếng Nhật... Những LĐ được chọn sẽ được học tiếng Nhật trong 4 tháng và sẽ được làm việc tại các công ty vừa và nhỏ ở Nhật trong thời gian 3 năm ở nhiều ngành nghề với mức lương năm thứ nhất 80.000 yen (tương đương 800USD), năm thứ hai 90.000 yen và năm thứ ba 100.000 yen. Ngoài ra, TNS khi hoàn thành hợp đồng về nước còn được IMM trợ cấp 5.000USD, được hỗ trợ tìm việc làm trong các DN NB tại VN.

Bộ trưởng LĐTBXH Nguyễn Thị Kim Ngân gặp một đối tác Nhật Bản tại Tokyo, ngày 18.4.

Học để làm ông chủ

Tại thành phố Osaka (cách Tokyo gần 600km), chúng tôi được gặp một "người khai phá" - có thể gọi như vậy về ông Kamiya, Chủ tịch Cty Kyowa - DN đầu tiên của NB tiếp nhận TNS VN thông qua IMM Japan.

Kyowa là DN chuyên sản xuất các sản phẩm phục vụ xây dựng, từ năm 1995 đã tiếp nhận TNS nước ngoài và hiện có hơn 400 TNS Indonesia và Thái Lan. Đến năm 2006, DN này mới nhận TNS VN, và hiện chỉ mới có vỏn vẹn 24 người, cũng đến từ tỉnh Bến Tre.

Cái sự gắn bó với Bến Tre của Kyowa khác Ikeda. Từ năm 1994, Kyowa đã đầu tư xây dựng một nhà máy ở tỉnh này với 220 công nhân. Chính sự cần cù, thông minh của những công nhân bản địa đã khiến công ty quyết định lựa chọn thanh niên ở đây đưa sang Nhật tu nghiệp (theo ông Phan Văn Minh, các DN Nhật thường đưa ra yêu cầu chọn địa phương nơi đến của người LĐ. Hiện 230 TNS của chương trình chủ yếu đến từ Bến Tre, Tiền Giang, Thanh Hoá, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Tập đoàn Vinashin và một số trường nghề).

Chủ tịch Kyowa khẳng định, số TNS đang tu nghiệp tại các nhà máy ở Nhật, sau 3 năm hợp đồng, sẽ trở về và là trụ cột của nhà máy ở VN. Nói cách khác, họ đang đi học để làm ông chủ trong tương lai không xa.

Và thực tế, số TNS VN, dù đến sau nhưng tỏ ra không hề thua kém TNS Indonesia và Thái Lan đến trước (nhận xét của ông Kamiya). Thậm chí, trong kỳ kiểm tra tiếng Nhật cuối năm 2007, năm người trong số 24 TNS VN đạt đẳng 2 và đẳng 3 (trình độ tiếng Nhật chia làm 5 đẳng, đẳng 1 là cao nhất)...

Còn Chủ tịch IMM - ông Kyori Yanagisawa - thì vui mừng nói: Người LĐVN rất cần cù và thông minh, tiếp thu công việc cũng rất nhanh. Trong khi đó, tình hình chính trị - xã hội của VN rất ổn định. Đây là tiền đề quan trọng để thu hút đầu tư nước ngoài, trong đó có đầu tư từ NB. Ngày càng có nhiều hơn những DN NB đầu tư ở VN, và đó chính là nơi những TNS VN sẽ làm việc trong tương lai...

Lại lo nỗi lo không mới

Vẫn biết, con đường mới chắc chắn chưa hết gập ghềnh, thậm chí đã xuất hiện những vết nứt. Đó là đã có một số TNS VN (của Vinashin) bỏ trốn khỏi nhà máy, phá vỡ hợp đồng và những thoả thuận!

Như vậy là, ngay cả với một chương trình hợp tác phi lợi nhuận như chương trình IMM, chúng ta vẫn phải lo một nỗi lo không mới. Hơn thế nữa, nếu tình hình này còn tiếp diễn, chương trình có thể bị phá vỡ ngay khi mới được khởi động chưa lâu.

Cũng bởi nỗi lo canh cánh này, trong cuộc trò chuyện với TNS của Cty Ikeda, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân và Trưởng ban Dân nguyện Trần Thế Vượng đã nói rất lâu về việc này, rằng các em không được trốn, rằng việc đó không chỉ ảnh hưởng đến chính các em (bị bắt), mà còn ảnh hưởng đến cả một chương trình hợp tác hết sức nhân văn, ảnh hưởng đến những thanh niên VN đang chờ đợi để cũng được đi tu nghiệp như các em...

Liên quan đến việc TNS bỏ nhà máy, nhiều người lo ngại rằng, ngay cả với số TNS đi theo chương trình JITCO phải đặt cọc 7.000 - 10.000USD (để đảm bảo không trốn hợp đồng) cũng sẵn sàng vứt bỏ số tiền đó để phá hợp đồng, để ở lại làm thêm ở Nhật, thì liệu số TNS đi theo chương trình IMM không phải đóng một khoản đặt cọc và phí nào, khả năng họ bỏ trốn có thể cao hơn lắm chứ?

Thực ra, thật khó để khẳng định suy luận đó là đúng, tuy nhiên, hơn lúc nào hết, Trung tâm LĐ ngoài nước, IMM và các DN tiếp nhận phải hết sức chăm lo đến việc giáo dục và định hướng cho các TNS, bởi nguy cơ trốn hợp đồng đã xảy ra chứ không còn là tiềm ẩn nữa...

Một số tồn tại nữa của chương trình, theo Trung tâm lao động ngoài nước, đó là hiện nay TNS phải chờ xuất cảnh quá lâu sau khi đã đào tạo; việc dạy tiếng Nhật còn chưa tốt, chưa luyện được kỹ năng nghe và nói cho các em; số TNS chưa đảm bảo được tính kỷ luật, chấp hành nội quy còn chiếm một tỉ lệ không nhỏ, gây ảnh hưởng đến hình ảnh người LĐVN... Từ đó, trung tâm kiến nghị: IMM cần giới thiệu thêm công ty tuyển chọn TNS VN để tăng nhanh số lượng (hiện còn quá ít); IMM có kế hoạch sớm để chủ động trong tuyển chọn và đào tạo...

Dù sao, những tồn tại nhỏ đó không thể ngăn cản việc TNS VN sẽ đến NB nhiều hơn, có thể sẽ đạt 500 người vào cuối năm 2008. Nhận định trên là có cơ sở, bởi cuộc hội thảo về tiếp nhận TNS và đầu tư vào VN tổ chức tại Osaka hôm 16.4 đã bất ngờ được đón tiếp hơn 100 DN NB. Đó đều là những DN đang cần nhân công và đều muốn thông qua IMM tiếp nhận TNS VN. Riêng "người khai phá"  Kamiya thì khẳng định ngắn gọn: "Chúng tôi sẽ còn tiếp nhận TNS của các bạn"...