>>> Di dân thủy điện Sơn La: Nhiều kẽ hở và sự dung túng (kỳ 1)
Bà con không được "thóc mách"!?
Theo đơn tố cáo, mấy chục năm qua, xóm Tân Hưng chỉ có 30 hộ sinh sống; bản làng heo hút, đất đai cho chả ai lấy, bỗng dưng khi có chính sách đền bù di dân, số hộ vọt lên tới con số 90 (!?).Và bà con tính sơ sơ (những gì bài viết này ví dụ đều đã được công an điều tra kết luận) có tới 29 trường hợp gian dối nực cười.
Ông Phạm Bá Mích là công nhân giao thông, đi khỏi Chăn Nưa từ năm 1993 nhưng xã đã "hợp pháp hoá" cho ông Mích được hưởng chế độ di dân tái định cư (một khoản tiền rất lớn). Khi bà con kiện thì anh Lò Văn Lý - Phó Chủ tịch xã (nay đã bị bắt giam) thét lác bảo rằng: Bà con không có quyền... thóc mách. Khi ba mặt một lời, thì thấy: Sổ hộ khẩu của ông Mích được cấp từ năm 1995 (?), "do anh Lò Văn Huế đóng dấu, không có chữ ký". Vô lý nữa là: Bấy giờ anh Huế chưa làm trưởng công an xã. Và, mẫu sổ hộ khẩu thời năm 1995, theo điều tra là có màu vàng, nhưng sổ của ông Mích lại có màu xanh, dấu hiệu làm giả là rất rõ ràng.
Khi cơ quan công an có kết luận thì người ta mới tin rằng, lời tố cáo của chị Lợi là đúng: Bí thư Chi bộ bản - ông Tuệ, là đảng viên có "thâm niên", cũng nghiễm nhiên chạy cho bà thông gia suất di dân tái định cư, rồi ông Tuệ đích thân đi nhận tiền. Bà Bồ Thị Thái - thông gia của ông - đã về quê dưới xuôi sau quá trình công tác ở nhà máy đường trong khu vực từ năm 1991! Có chuyện còn bi hài tới mức này. Bà Nguyễn Thị Hoa là công nhân giao thông ở Sìn Hồ đã nghỉ hưu, bán nhà cho ông Bính ở Chăn Nưa, chuyển lên Pa Tần, rồi lại bán nhà ở Pa Tần chuyển lên Tả Ngảo, không hề có hộ khẩu tại địa phương.
Chả hiểu bằng cách nào rồi có chế độ di dân tái định cư, bà Hoa được nhận đất, nhận tiền tại Pa So, Phong Thổ. Sau khi nộp 1 triệu đồng cho xã, bà Hoa không có một tấc đất ở Chăn Nưa để cho ban dự án đo đạc đền bù, bà bèn mượn đất của bà Hường cho người ta đo lấy lệ. Còn Bùi Văn Trường, Nguyễn Văn Tuyến, Phạm Thế Tùng là công nhân giao thông ở tận Lai Hà (cách xã 30km), cũng được xã duyệt cho vào diện di dân tái định cư nhằm "ăn" tiền đền bù. Cô Ngô Thị Bình, là em gái ông Trung, trưởng thôn, nên dù đã lấy chồng ở tận cửa sông Hồng dưới Thái Bình đã 8 năm vẫn cứ được nhận đất nhận tiền đền bù.
Còn có rất nhiều câu chuyện tày trời ở xã vùng cao Chăn Nưa mà nếu kể ra đây thì độc giả sẽ tin là tôi kể chuyện... tiếu lâm. Đơn tố cáo gửi Văn phòng Chính phủ do 4 công dân quả cảm của Chăn Nưa đứng tên có kể tội, ví dụ như việc ông Páo (nay là Trưởng công an xã Chăn Nưa) đã "ngậm miệng ăn tiền" ký hồ sơ cho một số hộ gia đình có hộ khẩu ở Chăn Nưa từ 1.4.2004, trong khi 1.4.2004, ông Páo vẫn chưa hề "nhậm chức" (bấy giờ ông Huế vẫn làm Trưởng Công an xã). Chị Trần Thị Lợi bị đè ép quá, mới tuyên bố là dù phải bán nhà, chống gậy vừa đi ăn mày vừa đi thưa kiện tìm công lý, chị cũng phải đi.
Sau khi ông Tướng bị xử tù giam, chị Lợi vẫn đi kiện, vì chị biết, "đường dây" này dĩ nhiên là còn nhiều đối tượng cần lôi ra ánh sáng nữa. Ông Tiếp tuổi cao nhưng vẫn lọm khọm đi kiện. Khi nhà báo đến làm việc với uỷ ban xã, ông Tiếp chầu chực ở cổng cả buổi sáng để xin... gặp. Ông tố cáo chủ tịch xã đưa cô Xuyên goá chồng, bán bánh rán (tạm trú ở nhà bà dì ruột tại xã) vào diện nhận đất nhận tiền cả trăm triệu. Đặc biệt là trường hợp ông T., dù là bí thư chi bộ thôn, vẫn lo lót cho mấy trường hợp anh em con cháu "mạo nhận" có hộ khẩu ở Chăn Nưa để nhận chế độ đền bù, di dân tái định cư.
Ông Tướng, khi là Chủ tịch UBND xã còn họp bà con được di dân theo hệ... chui ở một "khách sạn" cách xã 20km để bàn kế "an dân". Ông bảo, hoa thơm mỗi người ngửi tí, tiền của Nhà nước nghìn năm mới rót về nhiều đến vậy, ta chia nhau chứ đừng kiện cáo mà khổ.
Làm ruộng cách nơi ở 50km
Anh Đàn - Bí thư, anh Dán - Chủ tịch; và thiếu tá Châm - bộ đội cắm xã cùng kể với chúng tôi rằng một số cán bộ của ban di dân tái định cư cứ gặp bà con là... bỏ chạy. Vì bà con đem toàn những chuyện chướng tai gai mắt ra "tố", họ không giải thích được. Việc cán bộ Th., trong ban dự án di dân tái định cư nghe đâu được cử về thanh kiểm tra việc lập hồ sơ của ông Tướng và "triều đại" của chủ tịch xã cũ, nhưng lại toàn đi đêm với cánh đang bị tố cáo. Bà con buồn.
Chủ tịch xã Lò Văn Dán kể: "Họ còn lừa dân thế này mới khổ. Có hai hộ gia đình người già, được vận động đi theo con cháu về khu tái định cư Huổi Luông, cách xã 50km sinh sống. Cán bộ bảo, ông cứ dỡ nhà đi theo con cháu, làm lý (lễ) mang ông bà tổ tiên đi, rồi khắc được 30 triệu tiền di dân cho một người già (hai ông bà là 60 triệu). Ông bà Lò Văn Thiểm ở bản Chiềng Nưa lên đường đi theo con trai là Lò Văn Hình lên Huổi Luông.
Bên cạnh đó, cặp vợ chồng già tên là Lò Văn Thặm cũng tình nguyện đi theo con trai là Lò Văn Thịnh. Ban quản lý di dân tái định cư ồ ạt cho mỗi cặp vợ chồng già 2 chuyến ôtô, dỡ nhà, dỡ bàn thờ tổ tiên, làm lý rầm rộ lên nơi ở mới. Lên đến nơi, 3 tháng dài cổ chờ chế độ trôi qua, họ mới bảo, ông bà già không được chế độ như dân tái định cư bình thường".
Khi chúng tôi lên đến khu tái định cư Huổi Luông tìm hiểu, thì bị bà con quây kín. Ai trong số họ cũng nhà cửa sập sình, nhà sàn gỗ mới toe, cái mốt tivi, tủ đứng, bàn ghế bóng loáng vécni. Đó là cái sự giàu, là cái ước mơ rất "thôn bản" của bà con. Nhưng một trăm và hơn một trăm triệu tiền mặt (chưa kể đất ruộng...) cho việc xây dựng cuộc sống mới trên này, sắm ngần ấy thứ, làm thêm cái toalét theo lối mới, là coi như gần hết rồi.
Trong 2 năm, được Nhà nước cấp gạo ăn tằn tiện, thử hỏi sau 2 năm thì lấy gì mà ăn? Ông Thặm cùng bà Lò Thị Ít, cùng đã hơn 70 tuổi, lên khu tái định cư với không một chế độ gì cứ ngồi tha thẩn kêu trời. Cái ông ở ban dự án trước đây đi xe máy lê la đầu bản cuối thôn, ngon ngọt bảo bà con đi di dân sớm, giờ biến mất hẳn, thỉnh thoảng ông ta cưỡi ôtô đến nhà anh Chỉnh, trưởng bản ở khu tái định cư Huổi Luông này, bàn cái gì rồi đi mất. Cứ thấy bà con ra kêu ca là anh ta... ù té chạy.
Những người đàn bà mời tôi ăn ngô luộc khi trời đã về chiều. Chị Điêu Thị Viết kể rằng ngô ấy trồng ở ruộng gần bản Thèn Chồ, gần khu tái định cư. Bà con lên đây đang chả có ruộng, ruộng có toen hoẻn thì đường mương dẫn nước Nhà nước làm cho đã hỏng cả, bà con bảo nhau mượn đất của hai bản khác mà làm tạm. Riêng anh thanh niên tên Thảo ấm ức: Anh xem, vợ chồng em đánh ba ngày chưa nổi một cái gốc cây ngự giữa ruộng. Chỗ này vốn là rừng già, bị đẵn hết gỗ, dưới đất toàn gốc cây cổ thụ và đá mồ côi khổng lồ.
Người ta san đồi thành ruộng cấp cho người dân đến "tái định cư", ruộng san dối. Bờ ruộng thì được gạt bùn cho bằng bằng, chả giữ được nước, dẫm chân vào là vỡ. Ruộng muốn cấy được cũng phải... dọn dẹp vài vụ nữa. Đến nước uống của bà con cũng chỉ uống được ít ngày, đường ống bị hỏng, thôi thì phải uống nước trong khe.
Ngó đâu cũng thấy... bức xúc. Vậy nên, bà con ở Huổi Luông đang giữ kỷ lục: Đi làm ruộng cách nhà 50km! Khi quê cũ chưa ngập nước, bà con ùn ùn về xóm cũ cấy cày gặt hái như cũ. Lãnh đạo xã Chăn Nưa mới kêu trời: Xã giờ đang bấn lên với tình trạng 300 con trâu của bà con xã mình thả rông khắp gò bãi ruộng nương, mà không tài nào quản lý nổi. Nhiều người xem tivi, lướt xe máy, ngồi càphê bên thị trấn Phong Thổ, nhưng vẫn "cài" 20 con trâu tung hoành ở "cố hương", cách đó 50km.
Mấy ngày ở Sìn Hồ, Lai Châu, Huổi Luông, Pa So, những câu chuyện cứ ngân dài đến tê tái, tê tái như hàng nhiều tỉ đồng của dự án di dân tái định cư thủy điện Sơn La đang bị một số cán bộ biến chất "xơi tái". Vẫn biết, vì dòng điện ngày mai của tổ quốc, chúng ta chấp nhận hy sinh nhiều thứ với niềm tin vào Đảng và Nhà nước. Nhưng lòng tin ấy đã bị một số cán bộ thoái hoá biến chất làm giảm đi phần nào.