Trong đợt thanh tra từ cuối tháng 6 đến tháng 8.2008, thanh tra Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM đã phát hiện và xử lý vi phạm nhiều điểm kinh doanh xăng dầu đong thiếu. Mức đong thiếu (sai số dương) của nhiều trụ bơm xăng dầu từ vài phần trăm đến 10,5% (mức cao nhất phát hiện được) - tức khách hàng mua 100 lít xăng dầu thì bị đong thiếu 10,5 lít.

Phạt quá nhẹ!

Đã có sáu trường hợp vi phạm bị phạt vi phạm hành chính vì đong thiếu xăng dầu và bán xăng kém chất lượng hơn so với công bố. Tổng số tiền phạt các trường hợp này là 88,5 triệu đồng. Giả sử lấy con số này chia trung bình cho sáu trường hợp bị phạt thì mỗi trường hợp "gánh" số tiền phạt chỉ 14,75 triệu đồng.

Cụ thể: trường hợp cửa hàng xăng dầu số 2 (tổ 11, ấp 1, xã Bình Chánh, huyện Bình Chánh) bị phát hiện gắn chip điện tử điều khiển đo lường, đong thiếu cho khách hàng 2,77 - 6,38%, chỉ bị phạt 13 triệu đồng. Ông Phan Minh Tân - giám đốc Sở Khoa học và công nghệ TP - nói tuy các hành vi đong thiếu, bán xăng kém hơn chất lượng công bố... rất bức xúc trong dư luận, nhưng việc xử lý vi phạm phải căn cứ vào các quy định hiện hành.

Hiện nay việc xử lý vi phạm hành chính đối với các trường hợp gian lận xăng dầu áp dụng nghị định 95 (năm 2007) của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định 126 (năm 2005) quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Đối chiếu với quy định này, trường hợp gắn chip điện tử với mục đích điều khiển cột bơm đong thiếu lượng xăng dầu cho khách hàng thì khung phạt được áp dụng 13-20 triệu đồng. Ngoài ra, có thể phạt bổ sung là tịch thu cột bơm vi phạm.

Còn các trường hợp sử dụng cột bơm đong đo sai, hỏng, không đạt yêu cầu về quy định đo lường thì bị phạt 7-12 triệu đồng.

Theo giới kinh doanh xăng dầu, trung bình mỗi ngày một cửa hàng bán 3.000 lít xăng. Giả sử cửa hàng A đong thiếu xăng cho khách hàng 10% thì mỗi ngày cửa hàng ăn gian của khách hàng 300 lít xăng. Tính theo thời giá hiện nay (xăng A92 giá 17.000 đồng/lít), số tiền thu lợi bất chính tương đương 5,1 triệu đồng. Như vậy cửa hàng A chỉ cần gian lận, đong thiếu cho khách hàng liên tục trong ba ngày là thu lợi được 15,3 triệu đồng. Với số tiền này quá dư để cửa hàng A đóng phạt (nếu bị kiểm tra phát hiện).

Còn trong trường hợp vi phạm về chất lượng, cụ thể là bán xăng với chất lượng kém hơn so với công bố, thì hoàn toàn không ngăn chặn được ngay lập tức. Lý do: lấy mẫu xăng phải mất vài ngày, thậm chí cả tuần, mới có kết quả phân tích mẫu. Khi có kết quả, nếu phát hiện xăng kém chất lượng thì lượng xăng dưới bồn nhiều khi đã bán hết cho khách hàng!

Thanh tra, kiểm tra: Quá sức!

Thực tế cho thấy không phải lúc nào các cửa hàng kinh doanh xăng dầu cũng bị kiểm tra, có khi cả năm mới kiểm tra một lần, thậm chí còn lâu hơn, nhất là ở những địa phương có số lượng cửa hàng xăng dầu lớn.

Như ở TP.HCM, từ cuối tháng 6 đến cuối tháng 8.2008 chỉ có thể thanh tra, kiểm tra được 31 cửa hàng kinh doanh xăng dầu với số lượng cột bơm được kiểm tra là 201. Một cán bộ thanh tra nhìn nhận mỗi năm chỉ có thể thực hiện được hơn 100 lượt thanh - kiểm tra các cửa hàng xăng dầu. Trong khi đó, ở TP.HCM có hàng trăm cửa hàng kinh doanh xăng dầu với hàng ngàn cột bơm.

Một số nhà chuyên môn cho rằng chính những bất cập về mức phạt, cách tính phạt cũng như năng lực kiểm tra phát hiện vi phạm trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu là những nguyên nhân chính khiến tình trạng "móc túi" khách hàng tồn tại hết năm này qua năm khác.

Hiện nay ở nước ta, gian lận trong kinh doanh xăng dầu, ngoài phạt tiền thì các hình thức phạt bổ sung chỉ ở mức niêm phong cột đo vi phạm hoặc một số nơi ra quyết định tịch thu cột đo vi phạm. Còn hoạt động kinh doanh của cửa hàng có hành vi vi phạm vẫn bình thường.

Nếu cửa hàng vi phạm chấp hành đóng phạt, hiệu chỉnh cột đo thì mọi lệnh cấm được tháo dỡ! Như tám trường hợp vi phạm đong thiếu xăng dầu, bán xăng kém hơn chất lượng công bố được phát hiện trong đợt thanh tra gần đây nhất ở TP.HCM thì chưa có nơi nào bị rút giấy phép kinh doanh hoặc đình chỉ có thời hạn. Và cũng chưa có trường hợp nào được đề nghị công an vào cuộc để xem xét điều tra, xử lý hình sự.

Theo bà Võ Việt Hà - chánh thanh tra Sở Khoa học và công nghệ TP.HCM, chủ trương của UBND TP là xử lý nghiêm các vi phạm trong kinh doanh xăng dầu, kể cả việc xem xét rút giấy phép kinh doanh. Bà khẳng định nếu có trường hợp vi phạm nào trong kinh doanh ở lĩnh vực này bị rút giấy phép thì sẽ công khai thông tin.

Ông Phan Minh Tân cho rằng muốn xử lý mạnh tay hơn đối với những vi phạm trong kinh doanh xăng dầu, nhất là đong thiếu, bán xăng dầu kém hơn chất lượng công bố..., thì phải sửa luật. Còn trước mắt vẫn phải xử lý vi phạm theo quy định hiện hành.

Ông Tân kiến nghị cần tăng mức phạt tiền, đồng thời quy định nếu tái phạm thì rút giấy phép kinh doanh hoặc đình chỉ có thời hạn...