Đó là: Bố mẹ ly hôn, nạn bạo hành trong gia đình, do nhiều yếu tố đã dẫn đến tình trạng cha mẹ bỏ bê con cái... Nạn nhân hứng chịu những thiệt thòi ấy chính là con cái. Con đường dẫn đến phạm tội chỉ trong gang tấc.
Lần thứ ba, chúng tôi nhận được đơn kêu cứu của cháu L - ở Giảng Võ (Ba Đình, Hà Nội). Chúng tôi hiểu, cô bé mới 15 tuổi đầu đã phải đẫm nước mắt nhiều đêm mới có thể viết những dòng chữ để "kết tội" cha mình - một cán bộ nhà nước. Tuổi thơ của em đã in đậm những cuộc xung đột của cha mẹ, những lời lẽ xúc phạm khiến em bị tổn thương trong tình cảm. Bố mẹ đưa nhau ra toà, tìm lối giải thoát cho bản thân mình, nhưng lại đẩy hai chị em L vào cảnh phải lựa chọn "con ở với ai?". Câu hỏi đau xé đó, liệu có làm bậc sinh thành của L phải day dứt.
Mới đây, TAND TP.Hà Nội đưa ra xét xử vụ đua xe trái phép gây hậu quả nghiêm trọng, bà M.L kể lể: Tôi có để nó thiếu gì đâu, muốn gì được đấy, thế mà nó lại tụ tập với đám con hư hỏng để bây giờ phải chịu tội trước pháp luật. 18 bị cáo mặt non choẹt, trâng tráo trước toà rằng, có tiền, có xe không chơi thì biết làm gì, không đua nó cuồng chân lắm (?!). Chỉ có H - bị cáo mới bước vào tuổi 18 được hai ngày - không dám ngẩng mặt nhìn người mẹ đau ốm liên miên, người bố thì về đến nhà con đã đi ngủ... Suốt gần 7 năm trời, H được sống trọn vẹn một ngày với bố không đếm đủ trên đầu ngón tay.
Còn ông Vũ Văn B - ở Kim Sơn (Ninh Bình) lặn lội ra Hà Nội để dự phiên toà xét xử con trai ông - sinh viên một trường ĐH phạm tội giết người cướp của. Người cha đau đớn khi nghe được lời nói sau cùng của con trai: "Tôi phạm tội vì nghèo quá, vì không bằng bạn bằng bè". Ông lắc đầu nói như khóc: Bố mẹ, các em đều phải nhịn đủ thứ để mỗi tháng cung cấp đủ cho nó 500.000 đồng. Có đời nào, con lại chê cha mẹ khó...
Theo số liệu thống kê của Viện KSND Tối cao, 71% trẻ vị thành niên phạm pháp do không được quan tâm chăm sóc đầy đủ của gia đình. Nguyên nhân phạm tội của trẻ vị thành niên chủ yếu xuất phát từ gia đình: 8% trẻ phạm tội có bố mẹ ly hôn, 28% số bố mẹ không đáp ứng nhu cầu cơ bản của các em, 49% do cách đối xử của bố mẹ. Số liệu này đã thực sự thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học - nhất là những nghiên cứu về tâm lý tội phạm lứa tuổi. Nguyên nhân đưa trẻ vị thành niên có những hành vi phạm tội hầu hết đều bắt nguồn từ sự rạn nứt trong mối quan hệ gia đình.
Theo nghiên cứu của Th.S Nguyễn Đức Châm (Học viện ANND), qua con số trẻ phạm tội, yếu tố gia đình tác động lớn và ảnh hưởng đến tâm sinh lý con trẻ . TS Ngô Mai Nga nhận xét: Tâm lý trẻ em diễn biến theo từng lứa tuổi. Có những em không thiếu thốn điều gì, nhưng em không tìm thấy chỗ dựa an toàn từ mái ấm gia đình. Có em tâm sự với tôi rằng, em thèm một bữa cơm có đủ cha, đủ mẹ, thèm được lời hỏi han của bố, thèm được sự vỗ về của mẹ. Em thực sự cô đơn. Đã cô đơn thì các em cùng hoàn cảnh, cùng tâm trạng đã tìm đến nhau để... chia sẻ, nhưng rất tiếc, vì các em còn quá non nớt để thấy được hậu quả xảy ra. Mọi ân hận của các bậc cha mẹ liệu có quá muộn - dù rằng ai cũng đã lường thấy được hậu quả sẽ xảy ra.
Bà Maniza Zaman - Phó đại diện UNICEF - nói rằng: Điều tra lần đầu tiên về gia đình VN là một cơ hội hiếm có để hiểu biết hơn về một nhân tố quan trọng nhất đối với cuộc sống của trẻ em - đó là gia đình. Vai trò của gia đình trong cuộc sống của trẻ em VN không thể cường điệu, gia đình là nơi trẻ được hoà nhập xã hội, nơi trẻ được nuôi dưỡng, yêu thương, nơi trẻ được dạy các giá trị và truyền thống, nơi trẻ được bảo vệ. Và cuối cùng, gia đình là nơi trẻ tự tìm hiểu về bản thân và giá trị của mình trong cộng đồng.