Nguyên nhân thảm trạng này là do "cơn bão" caosu đến từ Đông Nam Bộ, cùng hàng chục doanh nghiệp (DN) vừa được tỉnh, huyện giới thiệu đến các xã, các Cty lâm nghiệp lập dự án, xin chuyển đổi đất rừng trồng caosu.

50 DN "xếp hàng" về xã khảo sát trồng caosu

Tại điểm nóng Cư M'lanh, hàng loạt tiểu khu vừa bị lâm tặc tấn công như các tiểu khu 292 (8 vụ), 283 (3 vụ), 277 (1 vụ), 280 (1 vụ), 281 (1 vụ)... Tổng diện tích rừng bị phá trong 4 tháng đầu năm ở xã Cư M’lanh là 113ha - một kỷ lục hiếm thấy.

Chỉ mảnh đất phẳng phiu rộng 3,5ha ở tiểu khu 283, ông Nguyễn Văn Hoà - cán bộ xã Cư M'lanh - cho biết: "Mới vài tháng trước, chỗ này còn là rừng nguyên vẹn. Nó vừa bị đối tượng tên Chu Kim Hồng cắt cây, đưa phương tiện cơ giới vào trục gốc, cày đất chuẩn bị trồng caosu".

Đấy chỉ là một khoảnh nhỏ giữa bạt ngàn "nương rẫy" vừa được "khai hoang" xong. Phần lớn các vụ phá rừng đều không bắt được thủ phạm, vụ Chu Kim Hồng là một thành tích hiếm hoi của chính quyền Cư M'lanh...

Giải thích nguyên nhân khiến 113ha rừng biến mất chỉ trong vài tháng, Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Văn Trường cho biết: "Từ cuối năm 2007 đến nay, dân các tỉnh miền Đông Nam Bộ ồ ạt lên Cư M'lanh mua đất trồng caosu. 1ha rừng mới phá xong, không cần giấy tờ cũng bán được 30 - 40 triệu đồng, đất nông nghiệp có "sổ đỏ" thì cả trăm triệu đồng. Dân địa phương đua nhau bán đất sản xuất rồi tiếp tục phá rừng, cũng có đối tượng chuyên thuê người phá rừng lấy đất bán. Thực tế, rất nhiều người ở xã này đã giàu lên nhanh chóng nhờ phá rừng, bán đất".

Kỳ thực, "cơn bão" caosu còn dữ dội hơn thế, khi UBND tỉnh Đắc Lắc và huyện Ea Súp giới thiệu 50 DN "xếp hàng" về các xã, các công ty lâm nghiệp trên địa bàn khảo sát lập dự án nông - lâm nghiệp, mà chủ yếu là trồng caosu. Trong đó có 38 DN đã được chính quyền thoả thuận với diện tích khảo sát khoảng 28.000ha. DN khảo sát tới đâu, dân đua nhau phá rừng tới đó để... chờ đền bù, nếu dự án không triển khai thì họ lấy đất.

Chính vì thế, "cơn bão" caosu đã cạo trọc thêm 25,7ha rừng ở xã Ea Lê, 14,8ha ở Ia T'mốt, 9,2ha ở Cư K'bang... Chỉ tính riêng diện tích rừng bị phá trong 4 tháng đầu năm do kiểm lâm phát hiện đã là 186ha, trong khi cả năm 2007 chỉ mất có 2,1ha.

Cán bộ cũng bao chiếm, mua bán đất rừng

Một máy ủi phá rừng bị UBND xã Cư M'lanh thu giữ.

"Cơn bão" caosu ở Ea Súp còn lôi cuốn hàng loạt cán bộ huyện, xã vào vòng xoáy của nó. UBND huyện vừa ra quyết định kỷ luật chủ tịch, phó chủ tịch các xã: Cư M'lanh, Ea Rốc; đồng thời chỉ đạo xã kỷ luật cán bộ địa chính. Ngoài việc buông lỏng quản lý rừng và đất lâm nghiệp, những cán bộ này còn vô tư xác nhận cho hàng chục trường hợp mua bán đất rừng bất hợp pháp, xác nhận việc chuyển nhượng đất không đúng thẩm quyền...

Riêng ông Hồ Đình Đạo - cán bộ địa chính xã Cư M'lanh - vừa bị bắt tạm giam vì nhận hàng trăm triệu đồng từ các DN, hứa hẹn "chạy" dự án thuê đất trồng caosu... Chưa hết, một kết luận thanh tra mới đây còn cho thấy nhiều cán bộ xã, cán bộ Huyện đội Ea Súp bao chiếm, mua bán trái phép gần 30ha đất rừng.

Điển hình là Chủ tịch UBND xã Cư M'lanh Huỳnh Bá Chấn bao chiếm 7,3ha đất lâm nghiệp, bán cho một người ở Đồng Nai với giá... 350 triệu đồng. Tương tự, 4 cán bộ Ban Chỉ huy Quân sự huyện Ea Súp cũng bao chiếm, mua bán trái phép tới hơn 19ha đất lâm nghiệp... Hồ sơ các vụ vi phạm này vừa được UBND huyện chuyển cho Hạt Kiểm lâm xử lý.

Từ khảo sát đến lúc nhận quyết định cho thuê đất là một quá trình rất dài, qua nhiều "cửa". Và không phải chỗ nào ở Ea Súp cũng trồng được caosu vì phần lớn diện tích có bình độ cao, tầng đất mỏng. Đặc biệt là không phải tiểu khu nào cũng đủ điều kiện chuyển đổi đất rừng. Thế nhưng "cơn bão" caosu vẫn nhanh chóng làm suy kiệt rừng, bất chấp các biện pháp ngăn chặn từ cấp huyện. Có vẻ như chủ trương trồng mới 1.000.000ha caosu tại Tây Nguyên của Chính phủ đang được tỉnh Đắc Lắc thực hiện... vội vàng thái quá.