Nhưng đang xảy ra hiện tượng hàng loạt máy móc phương tiện vận tải, bốc xúc, hàng chục ngàn người sống dựa vào hoạt động đào bới vận chuyển than lậu đang bị mất việc làm.

Hệ lụy của vấn đề chống than lậu đang đặt ra hàng loạt vấn đề cần được xem xét, giải quyết trước khi quá muộn.

Những chiếc tàu chở than lậu bị bắt giữ tại Quảng Ninh.

Nhiều mỏ than khai thác trái phép 

Liên tiếp trong những ngày qua, các đoàn công tác tỉnh Quảng Ninh đã mở đợt kiểm tra hoạt động khai thác than tại các "điểm nóng" về than lậu trên địa bàn tỉnh.

Tại huyện Đông Triều, khi kiểm tra thực địa tại các điểm mỏ khai thác lộ thiên và hoàn nguyên môi trường ở vỉa 7, 8, 9, 10 cánh Bắc Mạo Khê của Cty than Mạo Khê; vỉa 10 cánh Nam của Cty CP thương mại dịch vụ - TKV, đoàn kiểm tra đã phát hiện các đơn vị thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản VN (TKV) tổ chức khai thác than mà chưa có giấy phép hoạt động khoáng sản. Nhiều điểm mỏ còn chưa hề có hồ sơ thuê đất, không thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường...

Qua kiểm tra, hàng loạt vấn đề TKV buông lỏng quản lý khai thác trong ranh giới mỏ, để các Cty thành viên ký hợp đồng với nhiều DN ngoài ngành than vào bốc xúc, vận chuyển và khai thác tận thu than thiếu chặt chẽ nên xảy ra tình trạng khai thác, kinh doanh than trái phép... đã bị phát hiện.

Để "mạnh tay" hơn nữa trong việc truy quét than lậu và quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác than, tỉnh Quảng Ninh sẽ thành lập Ban chỉ đạo chống than lậu. Đồng thời với việc truy quét than lậu, xử lý các đối tượng tham gia hoạt động khai thác và buôn bán than lậu, làm rõ các đối tượng "tiếp tay" cho than lậu vượt biên trong thời gian qua...

Ban chỉ đạo còn có trách nhiệm rà soát lại những quy định trong các thông tư 04, thông tư 05 của Bộ Công Thương để thẩm tra lại các điều kiện quy định kinh doanh, khai thác, xuất khẩu than trên địa bàn tỉnh nói riêng, thực hiện Luật Khoáng sản nói chung. Nếu các quy định này không còn phù hợp với tình hình quản lý và XK than, Ban chỉ đạo sẽ kiến nghị với Chính phủ, Bộ Công Thương để "sửa đổi".

Hậu quả "khôn lường", nếu...

Có thể khẳng định rằng, cuộc chiến chống than lậu đã làm tê liệt hoạt động khai thác, vận chuyển buôn bán than lậu trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, việc làm này cũng đang để lại cho Quảng Ninh không ít vấn đề nan giải.

Việc UBND tỉnh Quảng Ninh cho ra đời hàng loạt DN hoạt động trong lĩnh vực vận chuyển than, kinh doanh than, chế biến, khai thác... trước thời điểm mở chiến dịch là điều có thật. Căn cứ vào giấy phép được cấp, các DN đã ồ ạt đầu tư mua sắm thiết bị máy móc, tàu thuyền, tuyển dụng lao động...

Giờ đây, khi hoạt động vận chuyển khai thác than trái phép bị chặn đứng, các DN của TKV không còn được cho DN ngoài ngành than vào đào bới đất đá, khai thác than... đã làm cho hàng loạt DN đang hợp đồng làm thuê cho TKV bị mất việc làm. Cả ngàn máy xúc, ôtô... có giá từ 1-5 tỉ đồng/xe bằng vốn vay ngân hàng giờ nằm "đắp chiếu". Ngoài con số 104 chiếc tàu chở than lậu bị giữ, hiện còn hàng trăm chiếc tàu chở than đang nằm "lẩn trốn" trong các vịnh từ Đông Triều đến Cẩm Phả. Ngoài chuyện lo tiền lương, ăn nghỉ, dầu mỡ... cho tàu, các chủ tàu còn phải lo tiền lãi ngân hàng vay để đóng tàu mà giá trị mỗi chiếc cũng cả chục tỉ đồng nên chuyện vỡ nợ, đổ vỡ DN ở Quảng Ninh sẽ ồ ạt diễn ra là điều khó tránh khỏi.

Trong những ngày này, các chủ tàu đang vô cùng lo sợ vỏ tàu, chân vịt bị hà bám. Nếu có bão vào, tàu không thể chạy tránh bão được nữa, chỉ nằm chờ chết chìm. Mặt khác, do không còn hoạt động khai thác, vận chuyển, bốc xếp than... hàng chục ngàn người dân đang sống dựa vào các DN nêu trên mất việc làm, đời sống khó khăn.

Ông Đỗ Minh Tuấn - Chủ tịch UBND thị xã Cẩm Phả - tâm sự với chúng tôi: "Chống than lậu đã vất vả, nhưng tình hình trật tự trị an trong những ngày sắp tới ở địa phương sẽ là nguy cơ làm cho chúng tôi lo lắng hơn rất nhiều. Ở Cẩm Phả đang có khoảng 17.000 người tham gia hoạt động đào bới khai thác than thủ công. Không còn việc làm, đây sẽ là những đối tượng xã hội mà địa phương phải giải quyết, và không ít người sẽ là những đối tượng pháp luật".

Được biết, các cấp chính quyền địa phương cho đến nay vẫn chưa hề có phương án khắc phục.