Nếu không sớm có những biện pháp hữu hiệu kiểm soát tình hình, chúng ta sẽ không thể tránh được món học phí phải trả bằng sức khoẻ, tính mạng của người dân và thiệt hại của nền kinh tế, mà những “con rồng” kinh tế khu vực và cũng là những điểm nóng về ô nhiễm môi trường như Bangkok, Hồng Kông, Bắc Kinh là những bài học nhãn tiền.

Nhiều nghiên cứu khoa học thực hiện gần đây cho thấy, số bệnh nhân mắc các bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí đang ngày càng gia tăng, theo hướng tỉ lệ thuận với sự gia tăng của các phương tiện giao thông ...

Tại TPHCM, nơi có mật độ xe máy cao nhất VN (506 xe/1.000 dân), năm ngoái, Trung tâm Dịch vụ phân tích thí nghiệm TPHCM đã công bố một kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học về tình hình ô nhiễm benzen, toluen, xylen trong không khí trên địa bàn thành phố.

Theo đó, nồng độ benzen trong không khí trên các trục giao thông trên địa bàn TPHCM ở mức trung bình là 33,5mcg/m³, cao gấp 6,72 lần tiêu chuẩn cho phép (TCCP) của Tổ chức y tế thế giới (5mcg/m³). Cũng theo tính toán của các nhà khoa học, cảnh sát giao thông - đối tượng thường xuyên phải làm việc ngoài đường, khả năng phơi nhiễm benzen dẫn đến nguy cơ mắc bệnh bạch cầu cao gấp 540 lần so với người bình thường.

Tiếp theo là các đối tượng thường xuyên tiếp xúc với không khí ven đường. Kết quả nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy,hợp chất MTBE trong xăng gây ra ung thư thận, tinh hoàn và bệnh bạch cầu... Ngoài ra, MTBE là chất  không phân huỷ sinh học và có khả năng lắng đọng, tích tụ. Vì vậy một số tiểu bang của Mỹ đã đi tiên phong trong việc cấm sử dụng MTBE là phụ gia pha xăng.

Tại HN - nơi mật độ xe máy đứng thứ 2 toàn quốc, chiếm tới 87% tổng lưu lượng phương tiện giao thông nội đô, và có tốc độ gia tăng xe máy hàng năm là 15% - thì hiện có tới 40-60% xe không đạt chất lượng về khí thải theo tiêu chuẩn Euro 2 (Theo Sở Tài nguyên, Môi trường và Nhà đất HN).  Hàm lượng benzen trong xăng ta đang sử dụng cao xấp xỉ 10 lần các nước trong khu vực và hàm lượng lưu huỳnh trong dầu diesel cũng rất cao.

Các loại khí độc hại có trong khí thải xe máy thường thấy là CO, NOx, SOx, HC... Các nghiên cứu khoa học đã khẳng định, chất gây ô nhiễm từ khí thải xe cơ giới xâm nhập vào phổi và thậm chí vào máu con người có thể gây ra các vấn đề về mắt và hệ thống hô hấp. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đã cảnh báo những tác động lâu dài của khí thải xe cơ giới có thể dẫn tới các bệnh rất nguy hiểm như vô sinh, các bệnh về tim, thận và ung thư phổi...

Ông Lê Anh Tuấn - Trưởng phòng Thí nghiệm khí thải hiện đại về động cơ đốt trong (Viện Cơ khí động lực - Trường Đại học Bách khoa Hà Nội) - cho biết, nồng độ khí CO trong không khí không được quá 33mg/m³ bởi nếu vượt quá tiêu chuẩn này sẽ rất nguy hiểm đối với sức khỏe con người. “Khí CO có thể kết hợp với nguyên tố sắt trong máu, ngăn cản quá trình hấp thụ oxy của tế bào máu trong cơ thể. Trường hợp nặng có thể dẫn tới tử vong” - ông Tuấn nói.

Các chuyên gia y tế cho biết, ngay cả đeo khẩu trang cũng không ngăn chặn được CO. Trong khi đó, mỗi khi tắc đường, xe máy và ôtô con sẽ thải ra một lượng khí CO nhiều gấp 5 lần, xe bus, xe tải nhiều gấp 3,6 lần so với khi chạy  ở tốc độ 30km/h...

Ngoài ra, trong khí thải xe máy còn chứa HC, một dạng nhiên liệu cháy không hết từ động cơ xe thải ra ngoài. Trong HC có chứa hidro cacbon thơm - một loại chất gây ung thư. Những chất thải dạng hạt kích thước lớn gây nguy hiểm cho các cơ quan hô hấp trên, còn những chất thải dạng hạt kích thước nhỏ lại có khả năng xâm nhập vào phổi, gây ung thư phổi. Hiện nay, trên thế giới chưa có loại vật liệu nào để chế tạo khẩu trang giúp ngăn chặn các chất khí độc và chất thải dạng hạt kích thước nhỏ (có trong khí thải động cơ) xâm nhập vào cơ thể con người.

Ông Trần Quang Phượng - GĐ Sở Giao thông Công chính TPHCM - đã từng đưa ra một kết quả nghiên cứu của trường Đại học Bách khoa TPHCM, theo đó, với lượng xe gắn máy như hiện nay, mỗi năm TPHCM lãng phí 2.472 tỉ đồng nhiên liệu, gây ra 62 điểm ùn tắc giao thông, 72% tai nạn giao thông đường bộ. Ước tính thiệt hại do tình trạng quá nhiều xe máy như hiện nay mỗi năm là hơn 7.000 tỉ đồng.

Còn theo một nghiên cứu khác về các bệnh liên quan đến không khí tại HN, các bệnh này đã làm thiệt hại không nhỏ đến tiền bạc, thời gian và tâm lý của người dân. Kết quả nghiên cứu này cho thấy, chi phí khám chữa bệnh bình quân theo hộ gia đình năm qua là 1,2 – 2,2 triệu đồng, số lần nghỉ ốm do các bệnh này trung bình 1,2 – 2,4 lần/người/năm, số ngày nghỉ ốm của một người bệnh dao động từ 8-16 ngày.

Hít thở là... mắc bệnh Một nghiên cứu mới đây về thực trạng bệnh tật của nhân dân nội thành HN có liên quan đến ô nhiễm không khí (do Sở Y tế Hà Nội phối hợp với Học viện Quân Y và trường Đại học Y Hà Nội thực hiện) đã chọn 5 điểm - đại diện cho khu vực ít bị ô nhiễm nhất (khu Tây Hồ) và các khu ô nhiễm do công nghiệp (Khu công nghiệp Thượng Đình), do dịch vụ thương mại (chợ Đồng Xuân), do sinh hoạt (Khu tập thể Kim Liên), và do giao thông (đường Pháp Vân). Kết quả nghiên cứu cho thấy, nồng độ bụi lơ lửng chung cả 2 mùa của HN cao hơn tiêu chuẩn cho phép (TCCP) 2,5 lần, đặc biệt mùa lạnh cao gấp 2,9 lần, 100% các điểm nghiên cứu đều bị ô nhiễm bởi bụi lơ lửng. Khu vực Pháp Vân - điểm đại diện cho khu vực ô nhiễm do giao thông - có nồng độ bụi cao nhất: gấp 4,1 lần TCCP, gấp 4,5 lần khu Tây Hồ, gấp 1,8 lần khu dân cư Kim Liên, gấp 1,5 lần khu thương mại Đồng Xuân và 1,2 lần Khu công nghiệp Thượng Đình. Pháp Vân tiếp tục dẫn đầu về nồng độ bụi mịn (68,6% PM10 và 65,8% PM2,5), nồng độ bụi chì (0,00047mg/m3), nồng độ bụi asen (0,0027mg/m3). Về nồng độ hơi khí độc, Pháp Vân cũng đoạt “ngôi Quán quân” về nồng độ khí CO (7,07mg/m3), khí NO2 (0,26mg/m3) và “ngôi Á quân” về nồng độ khí CO2 (1.022mg/m3) và đứng thứ 3 về nồng độ khí SO2 (0,24mg/m3). Cũng theo nghiên cứu này, tỉ lệ số hộ gia đình có người mắc bệnh có liên quan đến ô nhiễm không khí là 72,6%. Trong đó bệnh tai mũi họng chiếm 21,4% , viêm mũi dị ứng: 10,7% , hen phế quản: 9,9%, cảm cúm: 8,9%, viêm phổi, viêm phế quản: 8,3%, các bệnh da và mắt: 3-5%. A Trúc tổng hợp