Bên cạnh đó, các TĐKT sẽ phải thực hiện cơ chế tự giám sát và giám sát của các bộ, ngành liên quan. Đây là vấn đề đang còn gây nhiều tranh cãi tại hội thảo được Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư (CIEM) tổ chức sáng 12.8 với chủ đề "Hình thành và quản lý TĐKT ở VN - đổi mới khung pháp luật và cơ chế quản lý TĐKT".
Thống nhất cách hiểu về ngành nghề chính
Theo tiến sĩ Trần Tiến Cường, Trưởng ban nghiên cứu cải cách và phát triển DN (thuộc CIEM)- đơn vị được Bộ Kế hoạch- Đầu tư (MPI) giao chủ trì soạn thảo Nghị định (NĐ) hình thành, tổ chức, hoạt động và giám sát đối với TĐKT nhà nước, thì TĐKTNN không có tư cách pháp nhân, không có vốn và tài sản chung; liên kết TĐ thực hiện thông qua đầu tư, góp vốn, sáp nhập...
Điều kiện để chuyển đổi TCty thành TĐKT cũng quy định các TCty phải kinh doanh trong 21 ngành nghề chính được quy định tại NĐ, đây là những ngành nghề nhà nước vẫn nắm giữ cổ phần chi phối hoặc có vai trò quan trọng đến an ninh quốc gia như điện, viễn thông, dầu khí, vận tải hàng không, ximăng...
Để khắc phục tình trạng thời gian qua, nhiều TĐ, TCty nhà nước đầu tư ra ngoài ngành nghề kinh doanh chính, NĐ quy định các TĐKT đầu tư sang các ngành nghề có liên quan phải đảm bảo các điều kiện như hoàn thành nhiệm vụ kinh doanh ngành nghề chính được chủ sở hữu nhà nước giao; không ảnh hưởng đến việc thực hiện, mở rộng và phát triển ngành nghề kinh doanh chính; tỉ lệ đầu tư và thị phần của TĐKT trong các ngành nghề kinh doanh chính không thấp hơn mức quy định của Thủ tướng Chính phủ (tối đa không quá 30% vốn chủ sở hữu); trường hợp TĐKTNN trực tiếp hoặc thông qua Cty con đầu tư kinh doanh vào những ngành nghề có nguy cơ rủi ro cao (như CK, NH, BĐS...), phải được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Không quản được thì siết lại
Trong bối cảnh hàng loạt các TĐKT ra đời nhưng chưa có hành lang pháp lý thì việc thời gian qua, các TĐKT mang tiền nhà nước đầu tư vào các lĩnh vực đầy rủi ro chưa thể xác định được là đúng hay sai.
Ông Trần Tiến Cường cho biết: Dự thảo NĐ sẽ quy định cụ thể việc quản lý, giám sát đối với hoạt động của các TĐKT để đảm bảo hoạt động đi đúng hướng. Việc giám sát sẽ được thực hiện đồng thời đối với đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại TĐKT, sẽ phải có trách nhiệm theo dõi, giám sát, báo cáo định kỳ theo yêu cầu của Chính phủ, Thủ tướng CP về tình hình hoạt động kinh doanh, tài chính, kết quả hoạt động của Cty mẹ và các Cty thành viên.
Đối với những vấn đề được đưa ra thảo luận trong HĐQT, Ban giám đốc, ĐHCĐ về phương hướng, chiến lược, kế hoạch kinh doanh, huy động thêm cổ phần, vốn góp, chia cổ tức... phải xin ý kiến Thủ tướng trước khi biểu quyết. Ngoài ra, cơ chế giám sát còn quy định các Bộ: KHĐT theo dõi, giám sát TĐKT trong việc thành lập mới DN, tham gia góp vốn vào các DN khác thuộc lĩnh vực dự án có nguy cơ rủi ro; Bộ Tài chính giám sát hoạt động tài chính, hiệu quả kinh doanh của Cty mẹ; giám sát phát hành CP, tăng VĐL của Cty mẹ và các DN thành viên....
Phản hồi về dự thảo NĐ, nhiều DN là các TĐKT thí điểm cho rằng: Quy định này vô hình trung đã "bó tay" các TĐKT trong khi quy định của các văn bản pháp luật là tạo điều kiện cho DN phát huy tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Bên cạnh đó, sau năm 2010, theo lộ trình mà Chính phủ đề ra, các TĐ và TCty nhà nước sẽ CPH phần lớn DN, vậy cơ chế nào để hạn chế sự can thiệp của các bộ, ngành vào việc giám sát hoạt động của các TĐ này?
Ông Trần Tiến Cường cho rằng: "Cần có văn bản pháp luật khác bổ sung, hướng dẫn những quyền của chủ sở hữu nhà nước đối với TĐKT. Khi luật DNNN hết hiệu lực, Chính phủ sẽ ban hành văn bản pháp luật đồng bộ để tạo hành lang pháp lý cho hoạt động của các chủ thể DN". Vì thế, dự thảo NĐ khung pháp lý cho TĐKT dường như vẫn có hơi hướng của tư duy cũ "không quản được thì... siết lại".