Khó khăn hơn thế là trong khi đòi hỏi nguồn nhân lực cao cấp cho hoạt động kinh doanh vốn, song SCIC lại bị hạn chế bởi cơ chế lương, thưởng không có tính cạnh tranh. Đặc biệt, mâu thuẫn giữa cơ chế hành chính và quy luật kinh tế đang khiến SCIC khó hoạch định được đường đi năng động và tự chủ.

Hoạt động kinh tế chịu sức ép hành chính

Dù có mục tiêu, chiến lược phát triển rõ ràng, song sau hơn 2 năm thành lập, SCIC vẫn gặp nhiều khó khăn và chưa thể đi đúng hướng. Theo ông Lê Song Lai - Phó TGĐ SCIC thì: Hầu hết DN mà SCIC tiếp quản đều có quy mô nhỏ với số vốn dưới 10 tỉ đồng. 45% số DN này có tỉ suất lợi nhuận thấp dưới 10%, thậm chí  nhiều DN thua lỗ, mất vốn... Thế nhưng, đa số DN lại không muốn SCIC thoái vốn. Lý do là họ sợ phá sản, mất ghế, mất chức. Cá biệt nhiều bộ, ngành, địa phương không muốn chuyển giao DN và phần vốn.

Tương tự, việc hạn hẹp phương thức thoái vốn, bán CP; việc bắt buộc NĐT chiến lược phải mua CP theo giá bình quân mà không tính đến giá trị thương hiệu, công nghệ, kỹ năng quản trị... cũng không hấp dẫn NĐT. Những rào cản này đã khiến SCIC gặp khó khăn trong việc thoái vốn, cơ cấu lại phần vốn và DN. Đặc biệt, SCIC cũng khó khăn trong việc hợp tác, nhất là với những đối tác lớn.

Cũng theo ông Lai thì mặc dù quy định: "SCIC được chủ động lựa chọn và quyết định lĩnh vực đầu tư, kinh doanh theo nguyên tắc thị trường", thế nhưng SCIC vẫn chưa được quyền chủ động này. Cụ thể, SCIC phải chịu nhiều thủ tục hành chính trong đấu giá, thoả thuận bán CP. Đặc biệt, đa số phần việc hoặc phải xin phép, hoặc phải kiến nghị và chờ phê duyệt... Bên cạnh đó, phần vốn SCIC quản lý tại các TCty lớn là rất nhiều, song đến nay vẫn chưa có cơ chế hợp tác. Ngoài ra, chính SCIC hiện nay cũng vẫn hoạt động theo cơ chế hành chính, trong khi nguồn nhân lực, hoạt động đầu tư, kinh doanh lại đòi hỏi theo cơ chế thị trường. Vì thế, SCIC đang chịu nguy cơ chảy máu chất xám hoặc thiếu nhân lực giỏi hoạt động trong lĩnh vực vốn nhiều rủi ro này.

"Khát" sự tự chủ và năng động

Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động, đại diện SCIC cho biết, để hoạt động đúng mục tiêu và định hướng, SCIC rất cần có cơ chế tự chủ, năng động để hoạt động hiệu quả hơn. Theo phân tích của ông Lai, thì trung bình để thoái vốn tại 1 DN mất từ 3 - 5 tháng. Nếu không có cơ chế linh hoạt, hữu hiệu thì riêng việc thoái vốn, cơ cấu lại vốn tại gần 1.000 DN đã khiến SCIC mất cả chục năm chật vật. Khi đó cơ hội kinh doanh, đầu tư và phát triển phần vốn nhà nước, phát triển SCIC đã là quá chậm hoặc không còn. Vì thế, SCIC đã xây dựng kế hoạch nhằm đa dạng hóa cơ chế, đẩy nhanh tiến độ thoái vốn.

Song song với đề xuất này, SCIC cho rằng thời gian tới, Chính phủ cần phải làm quyết liệt trong chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương không thể trông chờ, ỷ lại và "cố thủ" giữ vốn và DN. Đặc biệt cần sớm xoá bỏ cơ chế "chủ quản", thay vào đó là sớm chuyển giao dứt điểm phần vốn và DN về SCIC. Theo ông Lai thì đây là một trong những điều kiện quan trọng để phần vốn được quản lý và phát huy hiệu quả.

Trả lời câu hỏi "Vậy đâu là mô hình định hướng của SCIC?", đại diện TCty cho rằng cơ chế tự chủ theo mô hình của một quỹ đầu tư, hoạt động theo quy luật kinh tế và cơ chế thị trường chính là mô hình phù hợp và đã được áp dụng thành công tại nhiều quốc gia như Temasek (Singapore), Khazanah (Malaysia)... Theo đó hằng năm, ngoài nhiệm vụ đầu tư vốn vào những công trình trọng điểm của Nhà nước, SCIC sẽ nhận chỉ tiêu kinh doanh và phát triển phần vốn. Khi đó, SCIC sẽ chủ động hơn trong đầu tư, kinh doanh và hợp tác với DN, tập đoàn lớn. Đặc biệt chỉ với cơ chế như vậy, SCIC mới có thể xác định mục tiêu chiến lược dài hạn và có những quyết sách kịp thời. Ông Lai cho biết: Trong thời gian sớm nhất, SCIC sẽ hoàn tất những kiến nghị để trình Chính phủ và báo cáo Quốc hội.

SCIC chỉ giữ vốn tại 100 DN: Đây là đề xuất của UB Thường vụ Quốc hội. Theo đó, SCIC phải thoái vốn nhanh tại hơn 750 DN nữa. Việc giữ vốn tại 100 DN sẽ giúp cho SCIC quản lý vốn nhà nước tập trung, làm ăn có hiệu quả hơn. SCIC mới thoái vốn được tại 45 DN: Đến tháng 6.2008, SCIC tiếp nhận 876 DN với lượng vốn 8.035 tỉ đồng. 10% số DN này làm ăn thua lỗ. Do quá trình thoái vốn phức tạp, kéo dài, nên đến nay SCIC mới thoái vốn tại 45 DN, trong đó giá trị vốn sau khi cơ cấu vốn đã tăng lên gấp hơn 3 lần. SCIC đã hợp tác với nhiều đối tác lớn, bao gồm: Temasek Holdings, Cty Nomura Holdings, Inc, Cty kiểm toán KPMG, Ngân hàng HSBC, Khazanah, Morgan Stanley, Merrill Lynch, Axa, QIA...