Đã đủ điều kiện?

Nếu nhìn một cách đại thể, hiện đã có một số yếu tố thích hợp để giảm LSCB, đó là: Giá tiêu dùng (CPI) tháng 8 tăng 1,56%; tính thanh khoản của hệ thống NH được cải thiện; mặt bằng LS tiền gửi hạ, thâm hụt thương mại giảm dần, nền kinh tế đang cần vốn v.v... Tuy nhiên, nếu xem xét kỹ hơn một chút các chỉ số kinh tế vĩ mô, đặc biệt về tác động của LSCB đối với diễn biến thị trường tiền tệ thì lại còn những vấn đề cần cân nhắc.

Mặc dù CPI tháng 8 thấp hơn dự đoán (có thể tăng trên 2%), nhưng cao hơn tháng 7 (chỉ 1,13%). CPI tính từ đầu năm đến nay đã tăng 21,65%. Số liệu này còn chưa phản ánh hết mức tăng của giá xăng dầu tăng vì nhóm hàng hóa liên quan tới xăng chiếm tỉ lệ rất thấp trong rổ hàng hóa tính CPI. Kiềm chế lạm phát, trong đó giải pháp thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt vẫn là mục tiêu hàng đầu của Chính phủ.

Bên cạnh đó, trên thế giới, giá dầu tuy đang trong xu thế giảm nhưng vẫn ẩn chứa diễn biến phức tạp. Mỹ-nền kinh tế hàng đầu thế giới đang phải đối diện với thách thức lớn nhất trong lịch sử. Tác động của khủng hoảng tài chính đang trở nên rõ ràng, làm suy yếu các hoạt động kinh tế và gia tăng tỉ lệ thất nghiệp. Khó khăn của nền kinh tế Mỹ có thể có những tác động tiêu cực đến kinh tế toàn cầu, trong đó có các nước Châu AÁ. Vì vậy, nếu giảm LSCB trong bối cảnh hiện nay có thể phát đi một tín hiệu chưa chuẩn cho nền kinh tế VN.

Diễn biến cung - cầu vốn VND chưa thuận lợi

NĐT rất chờ đợi LSCB giảm vì sự hồi phục của TTCK sẽ phụ thuộc nhiều vào vấn đề LS. Tuy nhiên, quan điểm của một số chuyên gia NH lại có phần khác. Họ cho rằng việc tăng/giảm LSCB hiện nay tuy có tác động tâm lý đến TTCK trong ngắn hạn nhưng chưa thể tác động mạnh đến LS kinh doanh VND của các NHTM, mà ảnh hưởng của loại LS này vào các hoạt động kinh tế và tiêu dùng dân cư mới toàn diện, trực tiếp và lâu dài hơn.
Thời gian qua, các NHTM đã điều chỉnh giảm LS tiền gửi VND, tuy nhiên chỉ giảm mạnh ở các loại kỳ hạn dài (rất ít người gửi).
 
Lãi suất ở các kỳ hạn tháng (được nhiều khách hàng chọn) vẫn đứng ở mức khá cao, đáng chú ý là LS tiền gửi VND kỳ hạn 3,6,9 tháng của một số NHTM Nhà nước cuối tháng 8 còn tăng từ 0,08%-0,2%/năm so đầu tháng 7. Mặc dù trong 2 tháng gần đây, số dư tiền gửi VND đã tăng hơn so với tháng trước, nhưng tăng rất thấp hoặc giảm so với cuối năm trước. Ví dụ, đến cuối tháng 8, tốc độ tăng vốn huy động VND của TP Hà Nội giảm 6,06% so cuối năm 2007, trong khi đó tốc độ tăng dư nợ VND tăng 13,36% (mức tăng này đã bị kiềm chế rất nhiều, thực chất nhu cầu vay VND rất lớn, nhưng NH chưa đáp ứng được). Với mức LS như vậy mà vốn VND vẫn chưa vào NH nhiều, nếu hạ hơn nữa thì khó thu hút được vốn, người dân và DN lại tìm kiếm các kênh đầu tư khác.

Về LS cho vay, sau động thái hạ LS cho vay VND (mức chưa đầy 1%/năm cho một số đối tượng khách hàng) của các NHTM nhà nước, đến nay rất ít NHTMCP điều chỉnh giảm, LS phổ biển hiện nay vẫn là 21%/năm. Mức LS này (bị cho là quá cao đối với khách hàng) mà nhu cầu vay vẫn lớn và các NH vẫn hạn chế cho vay ra. Nguyên nhân một phần do thiếu vốn VND. Mức LSCB giữ nguyên 14%/năm, theo đó trần LS kinh doanh là 21%, tuy có cao nhưng đây là giới hạn cần thiết để các NH điều chỉnh LS khi thị trường tiền tệ có biến động.
 
Còn tùy tình hình lạm phát, khả năng cung-cầu vốn của từng NH để chủ động điều chỉnh giảm LS. Thực tế, chưa cần NHNN hạ LSCB thì LS huy động cao nhất VND cũng thấp hơn trần khá nhiều. Còn LS cho vay, nếu trần có hạ mà NH vẫn không có đủ vốn VND đáp ứng nhu cầu khách hàng thì tác động của việc giảm LS cũng rất hạn chế. Quan trọng nhất hiện nay là cần có các biện pháp tăng nhanh vòng quay của vốn trong nền kinh tế. Tình trạng chiếm dụng vốn trong nền kinh tế ngày càng trầm trọng. Khách hàng chiếm dụng vốn của NH (không chịu trả đúng hạn), DN chiếm dụng vốn lẫn nhau. Tình trạng này có lẽ mới là nguyên nhân chính chứ không phải là vấn đề lãi suất đang hạn chế tính thanh khoản của nền kinh tế.

Tư vấn "ngoại": Nên tiếp tục CSTT thắt chặt

Có một điều khá lạ là trong khi nhiều ý kiến trong nước cho rằng đã đến thời điểm hạ LSCB thì các chuyên gia, định chế tài chính nước ngoài lại cho là VN cần thiết phải duy trì chính sách thắt chặt tiền tệ hiện tại. Theo họ, NHNN nên tăng LSCB lên để kìm giữ tăng trưởng tín dụng và cũng giúp cho việc phân bổ vốn trong nền kinh tế hiệu quả hơn.

Theo họ việc tăng LSCB cũng phù hợp với xu hướng cải cách nền kinh tế VN theo hướng thị trường và giúp cho các NHTM và DN có môi trường cạnh tranh lành mạnh. Ngay trong bản phân tích của NH Standard Chartered vừa đưa ra gần đây, NH này cũng đưa ra quan điểm VN tuy đã tránh được nguy cơ xảy ra khủng hoảng trong thanh toán quốc tế nhưng vẫn cần thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ hơn nữa để đảm bảo ổn định thị trường.

Tất nhiên, ý kiến nước ngoài cũng chỉ là một kênh tham khảo, NHNN sẽ quyết định LSCB tháng 9 ở mức nào đến hôm nay vẫn là một ẩn số. Có lẽ ít người để ý một động thái của NHNN trong trung tuần tháng 8 vừa qua là quyết định kể từ ngày 19.8, mức lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên NH và cho vay bù đắp thiếu hụt vốn trong thanh toán bù trừ được điều chỉnh từ mức 0,03%/ngày (10,8%/năm) lên 0,0417%/ngày (15%/năm).

Từ những khía cạnh trên, dự đoán khả năng trong tháng 9, NHNN vẫn thận trọng, nếu có giảm cũng chỉ khoảng 0,5%/năm. Việc điều chỉnh giảm LS với mức cao hơn sẽ được cân nhắc trong những tháng cuối năm 2008 hoặc đầu năm 2009, tuỳ thuộc vào tình hình kiềm chế tốc độ tăng CPI ở mức hợp lý và tốc độ tăng trưởng kinh tế phù hợp nhằm cân bằng giữa lạm phát và tăng trưởng.