Thế nhưng, thực tế nếu vẫn để tình cảnh DN XK gạo lợi nhuận gấp 6-7 lần nông dân trồng lúa; để cảnh DN thích thì xin và địa phương "hứng" thì cho, biến cả vùng trồng lúa thành đô thị mới hoặc KCN, thì đất lúa còn tiếp tục "bay hơi"...

Bất công lớn về lợi nhuận, khó giữ đất lúa

Theo khảo sát mới đây của cơ quan công luận và Sở NNPTNT Tiền Giang, với giá lúa hiện nay, nông dân thu lãi khoảng 70.000-100.000 đồng/tấn. Thương lái cũng lãi ở mức tương đương. Trong khi đó, trừ hết chi phí (xay xát, chế biến, vận chuyển...) thì DN XK gạo có thể lời gấp 6-7 lần nông dân, tức khoảng trên dưới 700.000 đồng/tấn.

Lợi nhuận là yếu tố bị phối quan trọng nhất. Và cũng bởi sự chênh lệch lợi nhuận quá lớn, khiến 1ha lúa so với cây trồng khác cũng chênh nhau. Thu nhập 1ha cây ăn trái trung bình ở ĐBSCL khoảng 20-50 triệu đồng/ha, trong khi lúa cao lắm chỉ gần 20 triệu đồng/ha.

Vì vậy sẽ không khó hiểu khi hàng chục năm qua, bài toán trồng - chặt cứ luẩn quẩn với nông dân. Ngay mới đây, ở Đông Nam Bộ, khi trồng lúa không cải thiện đời sống là bao nhiêu, trong khi giá caosu "ngất ngưởng", nông dân Bình Dương đã ồ ạt, thậm chí cải tạo cả đất lúa để trồng hàng chục ngàn hécta caosu, phá vỡ quy hoạch của tỉnh này, bất chấp việc caosu trồng trên đất lúa khó đảm bảo tỉ lệ mủ.

Còn ở ĐBSCL, trong cơn sốt lúa gạo vừa qua, nhà vườn đã chặt bỏ hàng trăm hécta cây ăn trái để trồng lúa. Và khó ai dám đảm bảo, họ sẽ giữ vững diện tích lúa đó khi giá lúa gạo trở lại cân bằng và cây ăn trái lại có giá hơn.

Vì vậy theo nhận định của một chuyên gia nông nghiệp, nếu như tỉ lệ lợi nhuận giữa DN và nông dân được cân đối lại thông qua những chính sách hợp lý, sẽ là yếu tố hàng đầu để giữ vững diện tích đất lúa.

Xử nặng nơi xâm phạm đất lúa

Giá trị hạt lúa được tính khi KT-XH biến động, không thể so sánh giá trị tức thời của 1 lỗ golf, hay chiếc xe máy.

Việt Nam vẫn đang thiếu bản quy hoạch cụ thể về đất nông nghiệp. Do thiếu "cây gậy" đó, nên theo PGS-TS Nguyễn Trí Hoàn - Phó Viện trưởng Viện Cây lương thực và cây thực phẩm (Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam), sân golf, KCN, khu đô thị mới có thể mọc lên bất cứ chỗ nào, bởi địa phương hiện có một quyền lực lớn trong việc bố trí quy hoạch đất đai, mới dẫn tới cảnh, DN "thích" chỗ nào, địa phương quy hoạch luôn chỗ đó.

Lý luận của các địa phương, mà điển hình gần đây nhất là Đồng Nai khi chủ trương biến 1.000ha đất nông nghiệp thành sân golf, đơn giản bởi lợi nhuận từ loại hình dịch vụ này cao hơn làm nông.

Trong khi đó, theo các chuyên gia kinh tế, không thể lấy giá trị 1 tấn lúa so với 1 chiếc xe máy, 1 lỗ golf được, bởi giá trị của lương thực được tính khi kinh tế-xã hội biến động.

Đó là chưa nói, theo Bộ NNPTNT, đất sản xuất lúa là nguồn tài nguyên không thể thay thế, không thể phục hồi. Thế nên cũng dễ hiểu khi Bộ trưởng Bộ NNPTNT - ông Cao Đức Phát trong lần gần đây trao đổi với PV Lao Động đã phải ngậm ngùi: "Trong diện tích đất lúa bị mất hơn 7 năm qua (khoảng 300.000ha - PV) thì cả trăm hécta đã mất vĩnh viễn vì bị... bêtông hoá rồi!".

Vì vậy, việc xử nghiêm địa phương xâm phạm đất lúa đã được quy hoạch là biện pháp cần thiết.

Cần thành lập Uỷ ban ANLTQG Trong dự thảo, Bộ NNPTNT cho rằng cần phải thành lập Uỷ ban ANLTQG do phó thủ tướng Chính phủ làm trưởng ban, lãnh đạo các bộ: NNPTNT, TNMT, Công Thương, Tài chính, KHĐT, LĐTBXH, Y tế và HH Lương thực Việt Nam là thành viên, giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, điều hành sản xuất, tiêu thụ lương thực đảm bảo ANLTQG. Trong đó, Bộ NNPTNT là đầu mối chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, TP, tỉnh trực thuộc T.Ư tổ chức thực hiện chiến lược ANLTQG.