Trong khi đó, không ít các DN ngoài quốc doanh phải chắt bóp, chi ly để tận dụng tối đa nguồn vốn của mình.
Rộng và hẹp...
Các "anh cả" của nền kinh tế (một cách gọi các tập đoàn, TCty) có thể vay được nhiều vốn như thế nhờ vào các yếu tố sau: Có khối tài sản được Nhà nước giao quản lý lớn (nhà đất, nhà xưởng...) để thế chấp; được hưởng các nguồn vốn vay của Chính phủ từ các tổ chức quốc tế; hoặc có trường hợp được Nhà nước bảo lãnh vay... Nhìn chung, cửa vay của các "anh cả" vẫn rộng mở hơn các Cty TNHH, CP.
Khối tài sản được Nhà nước giao quản lý càng lớn thì các "anh cả" càng dễ được cho vay, và vay được càng nhiều. Trong khi, hầu hết các DN ngoài quốc doanh có xuất phát điểm thấp về tài sản, nên việc vay vốn cũng khó khăn hơn.
Ông Phạm Thiện Nghệ-Chủ tịch HĐQT Cty Khai Trí-nói: "DN ngoài quốc doanh phải hoạt động bằng vốn tự có. Nếu vay, phải thế chấp bằng tài sản của chính mình, nên luôn thận trọng". Trong bối cảnh khan hiếm vốn và lãi suất cho vay cao, nhiều DN ngoài quốc doanh tìm kiếm vốn từ nguồn khác, "dễ chịu" hơn.
Ông Đỗ Cao Bảo-TGĐ Cty hệ thống thông tin FPT (FPT-IS)-cho biết: "Trong thời điểm hiện nay, chúng tôi tính đến việc vay và cho vay trong nội bộ trước, chứ vay bên ngoài chưa chắc đã có lợi".
Trên thực tế, dù việc vay vốn thuận lợi thì các Cty TNHH hoặc Cty CP cũng phải tính toán kỹ càng chứ không dám "vung tay". Ông Nguyễn Đức Tài-TGĐ Cty CP Thế Giới Di Động (TGDĐ)-cho rằng: "Mỗi khoản vay phải tính tới việc sử dụng hiệu quả, tránh rủi ro. Bởi nếu đầu tư không hiệu quả, thì chính mình và các cổ đông phải trả giá chứ không phải Nhà nước...".
Sử dụng vốn: Bên tràn lan, tuỳ tiện - bên chắt bóp, chi ly
Việc sử dụng đồng vốn trong DNNN đang có tình trạng "cha chung không ai khóc". Đồng tiền, được vay và nắm bắt quá dễ, cho nên đầu tư tràn lan mà chưa chắc đạt hiệu quả. Trong số 116.768 tỉ đồng đầu tư ngoài lĩnh vực chính của các "anh cả", có đến 23.344 tỉ đồng được đầu tư vào lĩnh vực chứng khoán, ngân hàng, địa ốc với tỉ lệ trường hợp đầu tư mang tính chất "ăn xổi", theo thời rõ nét. Đến lúc bong bóng chứng khoán và địa ốc xì hơi, chừng ấy vốn bị chôn chặt, trong khi lĩnh vực chính lại đang thiếu vốn.
Cách sử dụng đồng vốn như trên hoàn toàn tương phản với thực trạng sử dụng vốn tại các Cty TNHH, Cty CP... Tại FPT-IS, thậm chí còn lập ra ban đặc nhiệm để quản lý nguồn lực tài chính và tối ưu hoá việc sử dụng các nguồn lực.
Ông Đỗ Cao Bảo cho biết: "Chúng tôi tạm ngừng các khoản đầu tư dài hạn. Để tối ưu hoá nguồn vốn, chúng tôi chia ra khu vực. Có những khu vực khó khăn, cần đầu tư để phát triển. Còn những khu vực đã vững mạnh thì không cần đầu tư thêm trong lúc này. Như thế sẽ tránh được tình trạng đầu tư dàn đều, ít hiệu quả và lãng phí"...
Ngừng đầu tư mới và thu hẹp kinh doanh đang là xu hướng ở nhiều DN. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đức Tài: "Việc tiết giảm chi tiêu thì phải làm, nhưng chúng tôi sẽ không thu hẹp đầu tư. Chúng tôi và đối tác đầu tư vốn cho chúng tôi đều xác định giá trị DN là hàng đầu chứ không hẳn là lợi nhuận trước mắt".
TGDĐ vẫn đang tiếp tục tuyển mới hàng trăm nhân viên để làm việc tại những cửa hàng mới sắp khai trương. "Khi người ta ngừng đầu tư và thu hẹp kinh doanh, chính là cơ hội cho những đơn vị tiếp tục đầu tư để vượt lên" - ông Tài nói.